ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁଵାଚ- ପ୍ରସନ୍ନା ସାଂପ୍ରତଂ ଜାତା ଵୈକୁଂଠାଦହମାଗତା । ପ୍ରେରିତା ଦେଵଦେଵେନ କମଲାଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ — ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ହୋଇଛି, ମୁଁ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଆସିଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାଦେବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, କମଳାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ।
ପୁରୁଷୋତ୍ତମମାସସ୍ଯ ଯା ପକ୍ଷେ ପ୍ରଥମେ ଭଵେତ୍ । ତସ୍ଯା ଵ୍ରତଂ ତ୍ଵଯା ଚୀର୍ଣଂ ପ୍ରଯାଗେ ମୁନିସଂନିଧୌ
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସର ପ୍ରଥମ ପକ୍ଷରେ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ତୁମେ ପ୍ରୟାଗରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କରିଥିଲ, ସେଇ ବ୍ରତ...
ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେନ ଵଶଗାହଂ ନ ସଂଶଯଃ । ତଵଵଂଶେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ମାନଵା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ ହୋଇଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ବଂଶରେ ମାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦଵାପ୍ସ୍ଯଂତି ସତ୍ଯଂ ତେ ଵ୍ଯାହୃତଂ ମଯା । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ପ୍ରସନ୍ନା ଯଦି ମେ ପଦ୍ମେ ଵ୍ରତଂ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ମୋର କୃପାରେ ସେମାନେ ଏହା ପାଇବେ; ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ଏହା ସତ୍ୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ — ହେ ପଦ୍ମେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ, ତେବେ ଏହି ବ୍ରତଟିକୁ ଏକଦମ ଭଲଭାବେ କହ।
ଯତ୍କଥାସୁ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ସାଧଵୋ ଯେ ଜନା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁଵାଚ- ଶ୍ରୋତୄଣାଂ ପରମଂ ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରାଣାମନୁତ୍ତମମ୍
ଯାହା ବିଷୟରେ ସଜ୍ଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କଥା କହନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ — ଏହା ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପବିତ୍ର ଓ ଅପୂର୍ବ।
ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନନାଶନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଯତ୍ନତସ୍ତତଃ । ଉତ୍ତମଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତଃ ଶ୍ଲୋକଂ ଶ୍ଲୋକାର୍ଦ୍ଧମେଵ ଵା
ଏହା ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଯଥାସମ୍ଭବ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପଢ଼ନ୍ତି—
ପଠିତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଯୋ ମହାପାତକକୋଟିଭିଃ । ମାସାନାଂ ପରମୋ ମାସଃ ପକ୍ଷିଣାଂ ଗରୁଡୋ ଯଥା
ପଢ଼ିଲେ ସେମାନେ ସତ୍କ୍ଷଣରେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯେପରି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ଼।
ନଦୀନାଂ ଚ ଯଥା ଗଂଗା ତିଥୀନାଂ ଦ୍ଵାଦଶୀ ତିଥିଃ । ଅଦ୍ଯାପି ନିର୍ଜରାଃ ସର୍ଵେ ଭାରତେ ଜନ୍ମଲିପ୍ସଵଃ
ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଏଭଳି ଭାରତରେ ଏଠାରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ତମର୍ଚଯଂତି ଵିଵିଧା ନାରାଯଣମନାମଯମ୍ । ଯେ ଯଜଂତି ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—
ତାନର୍ଚଯଂତି ସତତଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଦେଵତାଗଣାଃ । ଯେଽପି ନାମପରା ଯେ ଚ ହରିକୀର୍ତ୍ତନତତ୍ପରାଃ
ସେମାନେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ନାମରେ ଲଗ୍ନ, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ଲିନ—
ହରିପୂଜାପରା ଯେ ଚ ତେ କୃତାର୍ଥାଃ କଲୌ ଯୁଗେଃ । ଶୁକ୍ଲେ ଵା ଯଦି ଵା କୃଷ୍ଣେ ଭଵେଦେକାଦଶୀ ଦ୍ଵଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିନ, ସେମାନେ କଳିଯୁଗରେ ସଫଳ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ, ଦୁଇଟି ଏକାଦଶୀ ରହିଛି।
ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଭଵେତ୍ପୂର୍ଵା ଯତୀନାମୁତ୍ତରା ସ୍ମୃତା । ଏକାଦଶୀ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଚ ରାତ୍ରିଶେଷେ ତ୍ରଯୋଦଶୀ । ତତ୍ର କ୍ରତୁଶତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ପାରଣେ
ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପାଇଁ ପୂର୍ବ ଏକାଦଶୀ, ଯତୀମାନେ ପାଇଁ ପରେ ଏକାଦଶୀ ମନାଯାଏ। ଏକାଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ରାତିର ଶେଷରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ — ଏଠାରେ ଶତ କୃତ୍ୟର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ପାରଣ କଲେ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସ୍ଥିତ୍ଵାହମପରେଽହଂନି । ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ଶରଣଂ ମେ ଭଵାଚ୍ଯୁତ
ଏକାଦଶୀରେ ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ ରହି, ପରଦିନ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି, ହେ ପଦ୍ମନାଭ, ମୋତେ ଶରଣ ଦିଅ।
ଅମୁଂ ମଂତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ । ଭକ୍ତିଭାଵେନ ତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଉପଵାସଂ ସମାଚରେତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ, ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଵସ୍ଯ ପୁରତୋ ଜାଗରଂ ନିଯତୋ ଵ୍ରତୀ । ଗୀତୈର୍ଵାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ନୃତ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁରାଣପଠନାଦିଭିଃ
ବ୍ରତୀ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ ଓ ପୁରାଣ ପାଠ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା।
ତତଃ ପ୍ରାତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ଦ୍ଵାଦଶୀଦିଵସେ ଵ୍ରତୀ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଯତେଂଦ୍ରିଯଃ
ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ସକାଳେ ଉଠି, ବ୍ରତୀ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ପଂଚାମୃତେନ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଜନାର୍ଦନଃ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଚ ପଯଃସ୍ନାନାଦ୍ଧରେଃ ସାରୂପ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁଠି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ହରିଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମଣିଷ ହରିଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପ ପାଇଁଥାଏ।
ଅଜ୍ଞାନତିମିରାଂଧସ୍ଯ ଵ୍ରତେନାନେନ କେଶଵ । ପ୍ରସୀଦ ସନ୍ମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିପ୍ରଦୋ ଭଵ
ହେ କେଶବ, ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ମୋ ପ୍ରତି ମୁହଁ ଦେଖାନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋତେ ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ଦେଵଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଦାଧର ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ସ୍ଵବଂଧୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ନାରାଯଣପରାଯଣଃ । କୃତ୍ଵା ପଂଚମହାଯଜ୍ଞାନ୍ସ୍ଵଯଂ ଭୁଂଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ
ତାପରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକ, ନିଜ ସ୍ବଜନମାନେ ସହିତ ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ କରି, ମନେ ମନେ ଶାନ୍ତ ରୁହି ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଯଃ ପ୍ରଯତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପୁଣ୍ଯମେକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ସ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁଭଵନଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଯିଏ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରୟାସରେ ପାଳନ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଯେଉଁଠାରୁ ପୁଣି ଫେରିବା ଦୁର୍ଲଭ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କମଲା ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତିରୋଦଧେ । ସୋଽପି ଵିପ୍ରୋ ଧନୀ ଭୂତ୍ଵା ପିତୁର୍ଗେହଂ ସମାଗତଃ
ଏଭଳି କହି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, କମଳା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନୀ ହୋଇ, ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ରାଜନ୍କମଲାଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ଯିଏ ଏହି ଉତ୍ତମ କମଳା ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନରେ ଏହାକୁ ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମାସସ୍ଯ କୃଷ୍ଣା କମଲାନାମୈକାଦଶୀନାମ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସାଂବାଦରେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସର କୃଷ୍ଣା କମଳା ନାମକ ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ ବାଉନ୍ସଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ - ଶ୍ରୁତାନି ବହୁଧର୍ମାଣି ଵ୍ରତାନି ଚ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ । ଏକାଦଶୀସମଂ କିଂଜିଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ନୈଵ ଜନାର୍ଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ ଜଗତ୍ପତି, ମୁଁ ବହୁ ଧର୍ମ ଓ ବ୍ରତ ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଏକାଦଶୀ ସମାନ କିଛି ମୁଁ ଶୁଣିନାହିଁ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ପୁନସ୍ତ୍ଵେକାଦଶୀଂ ବ୍ରୂହି ପାପଘ୍ନୀଂ ପୁଣ୍ଯଦାଯିନୀମ୍ । ଯାଂ କୃତ୍ଵା ମନୁଜୋ ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ପରମଂ ପଦମ୍
ପୁଣି ଆଉଥରେ ଏହି ପାପ ନାଶକ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦାୟିନୀ ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ, ଯାହାକୁ କରି ଏହି ଲୋକରେ ମଣିଷ ଉତ୍ତମ ପଦବି ପାଇଥାଏ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୁକ୍ଲେ ଵା ଯଦି ଵା କୃଷ୍ଣେ ଯଦା ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଜଗତୀପାଲ ମୋକ୍ଷସୌଖ୍ଯଵିଵର୍ଦ୍ଧନୀ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ, ଯେଉଁଠି ଏକାଦଶୀ ପଡ଼େ, ତାହା କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଭୂପତି, ଏହା ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖ ବଢ଼ାଏ।
ଏକାଦଶୀ କଲୌ ରାଜନ୍ଭଵବଂଧଵିମୋଚନୀ । କାମଦା ସର୍ଵକାମାନାଂ ପାପାନାଂ ପାପହା ଭୁଵି
ହେ ରାଜା, କଳିଯୁଗରେ ଏକାଦଶୀ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନ ଛିନ୍ଦେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ରଵିଵାରେଽଥ ମାଂଗଲ୍ଯେ ସଂକ୍ରମେ ଵା ନୃପୋତ୍ତମ । ଏକାଦଶୀ ସଦୋପୋଷ୍ଯା ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଵିଵର୍ଦ୍ଧନୀ
ରବିବାର, ମଙ୍ଗଳ ଦିନ କିମ୍ବା ସଂକ୍ରାନ୍ତିରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏକାଦଶୀ ସଦା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ପୁତ୍ର ଓ ପଉତିର ବୃଦ୍ଧି କରେ।
ଏକାଦଶୀଵ୍ରତଂ କ୍ଵାପି ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭୈଃ । ଆଯୁଃ କୀର୍ତିପ୍ରଦଂ ନିତ୍ଯଂ ସଂତାନାରୋଗ୍ଯଵିତ୍ତଦମ୍
ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କେବେ ବି ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି; ଏହା ସଦା ଆୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ସନ୍ତାନ, ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଧନ ଦେଇଥାଏ।