ତସ୍ଯାତ୍ମଜାସ୍ତୁ ପଂଚାସନ୍କନିଷ୍ଠୋ ଦୋଷଵାନଭୂତ୍ । ତଦା ପିତ୍ରା ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ତ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵୈଃ
ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚାଶି ଝିଅ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଝିଅଟି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।
କୁକର୍ମଣଃ ପ୍ରଭାଵେନ ଗତୋ ଦୂରତରଂ ଵନମ୍ । ଏକଦା ଦୈଵଯୋଗେନ ତୀର୍ଥରାଜଂ ସମାଗତଃ
ଖରାପ କାମର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏକଦିନ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ତୀର୍ଥରାଜକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମୋ ଦୀନଵଦନସ୍ତ୍ରିଵେଣ୍ଯାଂ ସ୍ନାନମାଚରତ୍ । ମୁନୀନାମାଶ୍ରମାଂସ୍ତତ୍ର ଵିଚିନ୍ଵନ୍କ୍ଷୁଧଯାର୍ଦିତଃ
ଭୋକରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ମନ୍ଦ ମୁହଁ ନେଇ, ସେ ତିନି ନଦୀର ସଂଗମେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖ ଘୁରୁଥିଲେ।
ହରିମିତ୍ରମୁନେସ୍ତତ୍ର ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମମାସେ ଵୈ ଜନାନାଂ ଚ ସମାଗମେ
ସେଠାରେ ସେ ହରିମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସରେ ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ତତ୍ରାଶ୍ରମେ କଥଯତାଂ କଥାଂ କଲ୍ମଷନାଶିନୀମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମୁଖାତ୍ତେନ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା କମଲା ଶ୍ରୁତା
ସେ ଆଶ୍ରମରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା କଥା ହେଉଥିଲା, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ କମଳା ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣିଲେ।
ଏକାଦଶୀ ପୁଣ୍ଯତମା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀ । ଜଯଶର୍ମା ଵିଧାନେନ ଶ୍ରୁତ୍ଵେମାଂ କମଲା ତିଥିମ୍
ଏକାଦଶୀ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏହି କମଳା ତିଥି ବିଷୟରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶୁଣି, ଜୟଶର୍ମା ଏହି ବ୍ରତ କଲେ।
ଏକାଦଶୀପୁଣ୍ଯତମା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀ । ଵ୍ରତଂ କୃତଂ ଚ ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶୂନ୍ଯାଲଯେ ତଦା
ଏକାଦଶୀ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ସେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରତ କରି, ଏକ ଖାଲି ଘରେ ରହିଲେ।
ନିଶୀଥେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତତ୍ର ସମାଗତା । ଵରଂ ଦଦାମି ଭୋ ଵିପ୍ର କମଲାଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ
ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ଆସିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜେ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କମଳାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଵର ଦେଉଛି।'
ଜଯଶର୍ମୋଵାଚ - କା ତ୍ଵଂ କସ୍ଯାସି ରଂଭୋରୁ ପ୍ରସନ୍ନା ଚ କଥଂ ମମ । ଇଂଦ୍ରାଣୀ ସୁରନାଥସ୍ଯ ଭଵାନୀ ଶଂକରସ୍ଯ ଵା
ଜୟଶର୍ମା କହିଲେ — ହେ ରମ୍ଭାସମ ଉରୁଅଳି ନାରୀ, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? କିପରି ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ହେଲ? ତୁମେ କି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମହଳା ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭବାନୀ?
ଗଂଧର୍ଵୀ କିନ୍ନରୀ ଵାଥ ଵଧୂର୍ଵା ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯଯୋଃ । ତ୍ଵତ୍ସଦୃକ୍ଷା ନ ଦୃଷ୍ଟା ଚ ନ ଶ୍ରୁତା ଚ ଶୁଭାନନେ
ତୁମେ କି ଗନ୍ଧର୍ବୀ, କିମ୍ବା କିନ୍ନରୀ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବଧୂ? ହେ ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ନାରୀ, ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖିବି କିମ୍ବା ଶୁଣିବି ନାହିଁ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁଵାଚ- ପ୍ରସନ୍ନା ସାଂପ୍ରତଂ ଜାତା ଵୈକୁଂଠାଦହମାଗତା । ପ୍ରେରିତା ଦେଵଦେଵେନ କମଲାଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ — ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ହୋଇଛି, ମୁଁ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଆସିଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାଦେବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, କମଳାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ।
ପୁରୁଷୋତ୍ତମମାସସ୍ଯ ଯା ପକ୍ଷେ ପ୍ରଥମେ ଭଵେତ୍ । ତସ୍ଯା ଵ୍ରତଂ ତ୍ଵଯା ଚୀର୍ଣଂ ପ୍ରଯାଗେ ମୁନିସଂନିଧୌ
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସର ପ୍ରଥମ ପକ୍ଷରେ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ତୁମେ ପ୍ରୟାଗରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କରିଥିଲ, ସେଇ ବ୍ରତ...
ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେନ ଵଶଗାହଂ ନ ସଂଶଯଃ । ତଵଵଂଶେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ମାନଵା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ତୁମ ଅଧୀନ ହୋଇଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ବଂଶରେ ମାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେବେ।
ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦଵାପ୍ସ୍ଯଂତି ସତ୍ଯଂ ତେ ଵ୍ଯାହୃତଂ ମଯା । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ପ୍ରସନ୍ନା ଯଦି ମେ ପଦ୍ମେ ଵ୍ରତଂ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ମୋର କୃପାରେ ସେମାନେ ଏହା ପାଇବେ; ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ଏହା ସତ୍ୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ — ହେ ପଦ୍ମେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ, ତେବେ ଏହି ବ୍ରତଟିକୁ ଏକଦମ ଭଲଭାବେ କହ।
ଯତ୍କଥାସୁ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ସାଧଵୋ ଯେ ଜନା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀରୁଵାଚ- ଶ୍ରୋତୄଣାଂ ପରମଂ ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରାଣାମନୁତ୍ତମମ୍
ଯାହା ବିଷୟରେ ସଜ୍ଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କଥା କହନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ — ଏହା ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପବିତ୍ର ଓ ଅପୂର୍ବ।
ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନନାଶନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଯତ୍ନତସ୍ତତଃ । ଉତ୍ତମଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତଃ ଶ୍ଲୋକଂ ଶ୍ଲୋକାର୍ଦ୍ଧମେଵ ଵା
ଏହା ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଯଥାସମ୍ଭବ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପଢ଼ନ୍ତି—
ପଠିତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଯୋ ମହାପାତକକୋଟିଭିଃ । ମାସାନାଂ ପରମୋ ମାସଃ ପକ୍ଷିଣାଂ ଗରୁଡୋ ଯଥା
ପଢ଼ିଲେ ସେମାନେ ସତ୍କ୍ଷଣରେ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯେପରି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡ଼।
ନଦୀନାଂ ଚ ଯଥା ଗଂଗା ତିଥୀନାଂ ଦ୍ଵାଦଶୀ ତିଥିଃ । ଅଦ୍ଯାପି ନିର୍ଜରାଃ ସର୍ଵେ ଭାରତେ ଜନ୍ମଲିପ୍ସଵଃ
ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଏଭଳି ଭାରତରେ ଏଠାରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ତମର୍ଚଯଂତି ଵିଵିଧା ନାରାଯଣମନାମଯମ୍ । ଯେ ଯଜଂତି ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—
ତାନର୍ଚଯଂତି ସତତଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଦେଵତାଗଣାଃ । ଯେଽପି ନାମପରା ଯେ ଚ ହରିକୀର୍ତ୍ତନତତ୍ପରାଃ
ସେମାନେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ନାମରେ ଲଗ୍ନ, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ଲିନ—
ହରିପୂଜାପରା ଯେ ଚ ତେ କୃତାର୍ଥାଃ କଲୌ ଯୁଗେଃ । ଶୁକ୍ଲେ ଵା ଯଦି ଵା କୃଷ୍ଣେ ଭଵେଦେକାଦଶୀ ଦ୍ଵଯମ୍
ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିନ, ସେମାନେ କଳିଯୁଗରେ ସଫଳ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ, ଦୁଇଟି ଏକାଦଶୀ ରହିଛି।
ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଭଵେତ୍ପୂର୍ଵା ଯତୀନାମୁତ୍ତରା ସ୍ମୃତା । ଏକାଦଶୀ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଚ ରାତ୍ରିଶେଷେ ତ୍ରଯୋଦଶୀ । ତତ୍ର କ୍ରତୁଶତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ପାରଣେ
ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପାଇଁ ପୂର୍ବ ଏକାଦଶୀ, ଯତୀମାନେ ପାଇଁ ପରେ ଏକାଦଶୀ ମନାଯାଏ। ଏକାଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ରାତିର ଶେଷରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ — ଏଠାରେ ଶତ କୃତ୍ୟର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ପାରଣ କଲେ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସ୍ଥିତ୍ଵାହମପରେଽହଂନି । ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ଶରଣଂ ମେ ଭଵାଚ୍ଯୁତ
ଏକାଦଶୀରେ ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ ରହି, ପରଦିନ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି, ହେ ପଦ୍ମନାଭ, ମୋତେ ଶରଣ ଦିଅ।
ଅମୁଂ ମଂତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ । ଭକ୍ତିଭାଵେନ ତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଉପଵାସଂ ସମାଚରେତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ, ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଵସ୍ଯ ପୁରତୋ ଜାଗରଂ ନିଯତୋ ଵ୍ରତୀ । ଗୀତୈର୍ଵାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ନୃତ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁରାଣପଠନାଦିଭିଃ
ବ୍ରତୀ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନୃତ୍ୟ ଓ ପୁରାଣ ପାଠ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା।
ତତଃ ପ୍ରାତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ଦ୍ଵାଦଶୀଦିଵସେ ଵ୍ରତୀ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରଯତେଂଦ୍ରିଯଃ
ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ସକାଳେ ଉଠି, ବ୍ରତୀ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ପଂଚାମୃତେନ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଜନାର୍ଦନଃ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଚ ପଯଃସ୍ନାନାଦ୍ଧରେଃ ସାରୂପ୍ଯମଶ୍ନୁତେ
ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେଉଁଠି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ହରିଙ୍କୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମଣିଷ ହରିଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପ ପାଇଁଥାଏ।
ଅଜ୍ଞାନତିମିରାଂଧସ୍ଯ ଵ୍ରତେନାନେନ କେଶଵ । ପ୍ରସୀଦ ସନ୍ମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିପ୍ରଦୋ ଭଵ
ହେ କେଶବ, ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ମୋ ପ୍ରତି ମୁହଁ ଦେଖାନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋତେ ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ଦେଵଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଦାଧର ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।
ତତଃ ସ୍ଵବଂଧୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ନାରାଯଣପରାଯଣଃ । କୃତ୍ଵା ପଂଚମହାଯଜ୍ଞାନ୍ସ୍ଵଯଂ ଭୁଂଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ
ତାପରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକ, ନିଜ ସ୍ବଜନମାନେ ସହିତ ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ କରି, ମନେ ମନେ ଶାନ୍ତ ରୁହି ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।