ମୁନିପୁଷ୍ପାର୍ଚିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ କାର୍ତିକେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଦଦାତ୍ଯଭିମତାନ୍କାମାନ୍ଶଶିସୂର୍ଯଗ୍ରହେ ଯଥା
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ମୁନି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯେପରି ମନୋରଥ ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଵିହାଯ ସର୍ଵପୁଷ୍ପାଣି ମୁନିପୁଷ୍ପେଣ କେଶଵମ୍ । କାର୍ତିକେ ଯୋଽର୍ଚଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଵାଜିମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୁନି ଫୁଲ ଦେଇ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ତୁଲସୀଦଲାନି ପୁଷ୍ପାଣି ଯେ ଯଚ୍ଛଂତି ଜନାର୍ଦନେ । କାର୍ତିକେ ସକଲଂ ଵତ୍ସ ପାପଂ ଜନ୍ମାଯୁତଂ ଦହେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ହେ ପୁତ୍ର, ସେମାନଙ୍କ ଦଶ ହଜାର ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଯାଏ।
ଦୃଷ୍ଟା ସ୍ପୃଷ୍ଟାଥ ଵା ଧ୍ଯାତା କୀର୍ତିତା ନାମତସ୍ତୁ ତା । ରୋପିତା ସିଂଚିତା ନିତ୍ଯଂ ପୂଜିତା ତୁଲସୀ ଶୁଭା
ତୁଳସୀ ଦେଖିଲେ, ଛୁଇଁଲେ, ଧ୍ୟାନ କଲେ, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଲଗାଇଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ପାଣି ଦେଲେ କିମ୍ବା ପୂଜା କଲେ, ଏହି ଶୁଭ ତୁଳସୀ ସଦା ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ନଵଧା ତୁଲସୀଭକ୍ତିଂ ଯେ କୁର୍ଵଂତି ଦିନେଦିନେ । ଯୁଗକୋଟିସହସ୍ରାଣି ତନ୍ଵଂତି ସୁକୃତଂ ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ନବ ପ୍ରକାରରେ ତୁଳସୀ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଗ କୋଟି ସହସ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ କରନ୍ତି।
ଯାଵଚ୍ଛାଖାପ୍ରଶାଖାଭିର୍ବୀଜପୁଷ୍ପଦଲୈର୍ମୁନେ । ରୋପିତା ତୁଲସୀ ପୁଂଭିର୍ଵର୍ଦ୍ଧତେ ଵସୁଧାତଲେ
ହେ ମୁନି, ଯେଉଁ ଲୋକେ ତୁଳସୀ ଲଗାନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତୁଳସୀ ଶାଖା, ପ୍ରଶାଖା, ବୀଜ, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ସହିତ ପୃଥିବୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ...
ତେଷାଂ ଵଂଶେ ତୁ ଯେ ଜାତା ଯେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଯେ ଗତାଃ । ଆକଲ୍ପଵର୍ଷସାହସ୍ରଂ ତେଷାଂ ଵାସୋ ହରେର୍ଗୃହେ
ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ନେବେ ଓ ଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମନ୍ବନ୍ତରର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଙ୍କ ଘରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଯତ୍ଫଲଂ ସର୍ଵପୁଷ୍ପେଷୁ ସର୍ଵପତ୍ରେଷୁ ନାରଦ । ତୁଲସୀଦଲେନ ଚୈକେନ କାର୍ତିକେ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ତୁ ତତ୍
ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରର ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କାର୍ତ୍ତିକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଯମେନ ଜନାର୍ଦନଃ । ପୂଜନୀଯୋ ମହାଵିଷ୍ଣୁଃ କୋମଲୈସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲା ବୋଲି ଦେଖି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କୋମଳ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରତୁଶତୈର୍ଦେଵାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନାନ୍ଯନେକଶଃ । ତୁଲସୀଦଲୈସ୍ତୁ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କାର୍ତିକେ କେଶଵାର୍ଚନେ
ଶତଶଃ ଯଜ୍ଞ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ଅନେକ ଦାନ କଲେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଇ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ - ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ସର୍ଵପାପହରଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଫଲଦଂ ଵ୍ରତିନାଂ ଚ ଯତ୍
ୟୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସବୁ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଯେଉଁ ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସଂପୃକ୍ତ ଏବଂ ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରତୀମାନେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ପୁରୁଷୋତ୍ତମମାସସ୍ଯ କଥାଂ ବ୍ରୂହି ଜନାର୍ଦନ । କୋ ଵିଧିଃ କିଂ ଫଲଂ ତସ୍ଯ କୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆପଣ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସର କଥା କହନ୍ତୁ। ଏହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା କଣ, ଏହାର ଫଳ କଣ, ଏବଂ ଏହି ମାସରେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଯାଉଛି?
ଅଧିମାସେ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଵ୍ରତଂ ବ୍ରୂହି ଜନାର୍ଦନ । କସ୍ଯ ଦାନସ୍ଯ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ କିଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ନୃଭିଃ ପ୍ରଭୋ
ଅଧିମାସ ଆସିଲେ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, କେଉଁ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ ତାହା କହନ୍ତୁ। କେଉଁ ଦାନରେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ଏବଂ ଲୋକେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ।
କଥଂ ସ୍ନାନଂ ଚ କିଂ ଜାପ୍ଯଂ କଥଂ ପୂଜାଵିଧିଃ ସ୍ମୃତଃ । କିଂ ଭୋଜ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ଚାନ୍ନଂ ମାସେଽସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମେ
ଏହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସରେ କିପରି ସ୍ନାନ କରିବା, କଣ ଜପିବା ଉଚିତ, କିପରି ପୂଜା କରିବା ନିୟମ ଅଛି ଏବଂ କେଉଁ ଅନ୍ନ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଜନ ହେବ?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ରାଜେଂଦ୍ର ଭଵତଃ ସ୍ନେହକାରଣାତ୍ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମମାସସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ରାଜା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହବଶତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସର ମହିମା କଥା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ଅଧିମାସେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଭଵେଦେକାଦଶୀ ତୁ ଯା । କମଲା ନାମ ସା ନାମ୍ନା ତିଥୀନାମୁତ୍ତମା ତିଥିଃ
ଅଧିମାସ ଆସିଲେ, ଏହି ମାସର ଯେଉଁ ଏକାଦଶୀ ପଡେ, ତାହାକୁ 'କମଳା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତିଥି ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ତସ୍ଯା ଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେନ କମଲାଭିମୁଖୀ ଭଵେତ୍ । ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଚୋତ୍ଥାଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟ କମଳାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ। ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଚୈଵ ଵିଧାନେନ ନିଯମଂ କାରଯେଦ୍ଵ୍ରତୀ । ଗୃହେ ତ୍ଵେକଗୁଣଂ ଜାପ୍ଯଂ ନଦ୍ଯାଂ ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଠିକ୍ ନିୟମରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରତୀ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଘରେ ଥିଲେ ଏକଥର ଜପ କରିବା, ନଦୀପାରେ ଦୁଇଥର କରିବା ଉଚିତ।
ଗଵାଂ ଗୋଷ୍ଠେ ସହସ୍ରୋର୍ଧ୍ଵମଗ୍ନ୍ଯାଗାରେ ଶତାନ୍ଵିତମ୍ । ଶିଵକ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଦେଵତାନାଂ ଚ ସନ୍ନିଧୌ
ଗୋଶାଳାରେ ହଜାରଥର, ଅଗ୍ନିଗୃହରେ ଶତଥର, ଶିବକ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଲକ୍ଷଂ ତୁଲସ୍ଯାଃ ସାଂନିଧ୍ଯେ ହ୍ଯନଂତଂ ଵିଷ୍ଣୁସନ୍ନିଧୌ । ଅଵଂତ୍ଯାମଭଵତ୍କଶ୍ଚିଚ୍ଛିଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ତୁଳସୀ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଲକ୍ଷଥର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅସୀମ ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଅବନ୍ତୀରେ ଶିବଶର୍ମା ନାମକ ଜଣେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯାତ୍ମଜାସ୍ତୁ ପଂଚାସନ୍କନିଷ୍ଠୋ ଦୋଷଵାନଭୂତ୍ । ତଦା ପିତ୍ରା ପରିତ୍ଯକ୍ତସ୍ତ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵୈଃ
ତାଙ୍କର ପଞ୍ଚାଶି ଝିଅ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଝିଅଟି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ୱଜନ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।
କୁକର୍ମଣଃ ପ୍ରଭାଵେନ ଗତୋ ଦୂରତରଂ ଵନମ୍ । ଏକଦା ଦୈଵଯୋଗେନ ତୀର୍ଥରାଜଂ ସମାଗତଃ
ଖରାପ କାମର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏକଦିନ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ତୀର୍ଥରାଜକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମୋ ଦୀନଵଦନସ୍ତ୍ରିଵେଣ୍ଯାଂ ସ୍ନାନମାଚରତ୍ । ମୁନୀନାମାଶ୍ରମାଂସ୍ତତ୍ର ଵିଚିନ୍ଵନ୍କ୍ଷୁଧଯାର୍ଦିତଃ
ଭୋକରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ମନ୍ଦ ମୁହଁ ନେଇ, ସେ ତିନି ନଦୀର ସଂଗମେ ସ୍ନାନ କଲେ। ଭୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖ ଘୁରୁଥିଲେ।
ହରିମିତ୍ରମୁନେସ୍ତତ୍ର ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମମାସେ ଵୈ ଜନାନାଂ ଚ ସମାଗମେ
ସେଠାରେ ସେ ହରିମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସରେ ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ତତ୍ରାଶ୍ରମେ କଥଯତାଂ କଥାଂ କଲ୍ମଷନାଶିନୀମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମୁଖାତ୍ତେନ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା କମଲା ଶ୍ରୁତା
ସେ ଆଶ୍ରମରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା କଥା ହେଉଥିଲା, ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ କମଳା ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣିଲେ।
ଏକାଦଶୀ ପୁଣ୍ଯତମା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀ । ଜଯଶର୍ମା ଵିଧାନେନ ଶ୍ରୁତ୍ଵେମାଂ କମଲା ତିଥିମ୍
ଏକାଦଶୀ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏହି କମଳା ତିଥି ବିଷୟରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶୁଣି, ଜୟଶର୍ମା ଏହି ବ୍ରତ କଲେ।
ଏକାଦଶୀପୁଣ୍ଯତମା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀ । ଵ୍ରତଂ କୃତଂ ଚ ତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶୂନ୍ଯାଲଯେ ତଦା
ଏକାଦଶୀ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ସେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରତ କରି, ଏକ ଖାଲି ଘରେ ରହିଲେ।
ନିଶୀଥେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତତ୍ର ସମାଗତା । ଵରଂ ଦଦାମି ଭୋ ଵିପ୍ର କମଲାଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ
ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ଆସିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜେ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କମଳାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଵର ଦେଉଛି।'
ଜଯଶର୍ମୋଵାଚ - କା ତ୍ଵଂ କସ୍ଯାସି ରଂଭୋରୁ ପ୍ରସନ୍ନା ଚ କଥଂ ମମ । ଇଂଦ୍ରାଣୀ ସୁରନାଥସ୍ଯ ଭଵାନୀ ଶଂକରସ୍ଯ ଵା
ଜୟଶର୍ମା କହିଲେ — ହେ ରମ୍ଭାସମ ଉରୁଅଳି ନାରୀ, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ଝିଅ? କିପରି ମୋ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ହେଲ? ତୁମେ କି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମହଳା ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭବାନୀ?
ଗଂଧର୍ଵୀ କିନ୍ନରୀ ଵାଥ ଵଧୂର୍ଵା ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯଯୋଃ । ତ୍ଵତ୍ସଦୃକ୍ଷା ନ ଦୃଷ୍ଟା ଚ ନ ଶ୍ରୁତା ଚ ଶୁଭାନନେ
ତୁମେ କି ଗନ୍ଧର୍ବୀ, କିମ୍ବା କିନ୍ନରୀ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବଧୂ? ହେ ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ନାରୀ, ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖିବି କିମ୍ବା ଶୁଣିବି ନାହିଁ।