ଉପସେଵେତ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍ । ପରାନ୍ନଂ ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ କାର୍ତିକେ ଵିଷ୍ଣୁତତ୍ପରଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦେବଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ପର ଭୋଜନ ବର୍ଜନ କରେ—
ପରାନ୍ନଵର୍ଜନାଦ୍ଵତ୍ସ ଚାଂଦ୍ରାଯଣଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିନୋଦେନ କାର୍ତିକେ ମଧୁସୂଦନଃ
ପର ଭୋଜନ ବର୍ଜନ କଲେ, ହେ ପୁତ୍ର, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ଫଳ ପାଏ; କାର୍ତ୍ତିକରେ ନିତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ସ ଦହେତ୍ସର୍ଵପାପାନି ଯଜ୍ଞାଯୁତଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ନ ତଥା ତୁଷ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞୈର୍ନ ଦାନୈର୍ଵାଜପାଦିଭିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଦିଏ ଓ ଦଶହଜାର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ରକଥାଲାପୈଃ କାର୍ତିକେ ମଧୁସୂଦନଃ । ଯେ କୁର୍ଵଂତି କଥାଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି ଶୁଭାନ୍ଵିତାଃ
ଯେପରି କାର୍ତ୍ତିକରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଆଲୋଚନା ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା କହନ୍ତି, ଯେମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
ଶ୍ଲୋକାର୍ଦ୍ଧଂ ଶ୍ଲୋକପାଦଂ ଵା କାର୍ତିକେ ଗୋଶତଂ ଫଲମ୍ । ସର୍ଵଧର୍ମାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କାର୍ତିକେ କେଶଵାଗ୍ରତଃ
କାର୍ତ୍ତିକରେ ଅଧା ଶ୍ଲୋକ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣିଲେ ଶତ ଗାଈର ଫଳ ମିଳେ; ସମସ୍ତ କର୍ମ ଛାଡ଼ି ହେ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ—
ଶାସ୍ତ୍ରାଵଧାରଣଂ କାର୍ଯଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଚ ମହାମୁନେ । ଶ୍ରେଯସା ଲୋଭବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଯଃ କରୋତି ହରେଃ କଥାମ୍
ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଓ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ହେ ମହାମୁନି; ଯେ ଲୋକ ଶ୍ରେୟସ କିମ୍ବା ଲାଭ ଆଶାରେ ହରିଙ୍କ କଥା କହେ—
କାର୍ତିକେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ କୁଲାନାଂ ତାରଯେଚ୍ଛତମ୍ । ନିଯମେନ ନରୋ ଯସ୍ତୁ ଶୃଣୁତେ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ କଥାମ୍
କାର୍ତ୍ତିକରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଶତ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଯେ ନିୟମ ରେ ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶୁଣେ—
କାର୍ତିକେ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ପ୍ରବୋଧଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶୃଣୁତେ ଯୋ ହରେଃ କଥାମ୍
କାର୍ତ୍ତିକରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସେ ହଜାର ଗାଈର ଫଳ ପାଏ; ପ୍ରବୋଧ ଦିନରେ ଯେ ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣେ—
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀ ଦାନେ ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମୁନେ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁକଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଯେଽର୍ଚଯଂତି କଥାଵିଦମ୍
ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଦାନର ଫଳ ପାଏ, ହେ ମୁନି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଯେମାନେ କଥାକାରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—
ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ତେଷାଂ ଲୋକୋଽକ୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତଃ । ଗୀତଶାସ୍ତ୍ରଵିନୋଦେନ କାର୍ତିକଂ ଯୋ ନଯେନ୍ନରଃ
ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ମନ୍ତ୍ରିତ; ଯେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ କାଟେ—
ନ ତସ୍ଯ ପୁନରାଵୃତ୍ତିର୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟା କଲିପ୍ରିଯ । ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଚ ଵାଦ୍ଯଂ ଚ ଭଵ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁକଥାଂ ମୁନେ
ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଦେଖିଛି, ହେ କଳିପ୍ରିୟ; ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁ କଥା, ହେ ମୁନି—
ଯଃ କରୋତି ସ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋପରି ସଂସ୍ଥିତଃ । ବହୁପୁଷ୍ପୈର୍ବହୁଫଲୈଃ କର୍ପୂରାଗୁରୁକୁଂକୁମୈଃ 6.61.
ଯେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଏବଂ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ବସିଥାଏ; ବହୁ ପୁଷ୍ପ, ବହୁ ଫଳ, କପୂର, ଅଗୁରୁ ଓ କୁଙ୍କୁମ ସହିତ—
ହରେଃ ପୂଜା ଵିଧାତଵ୍ଯା କାର୍ତିକେ ବୋଧଵାସରେ । ଯସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯମସଂଖ୍ଯାତଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମୁନିସତ୍ତମ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।
ଫଲୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯାଂ ତୁ ଜାଗରେ । ଶଂଖେ ତୋଯଂ ସମାଦାଯ ଅର୍ଘୋ ଦେଯୋ ଜନାର୍ଦନେ
ପ୍ରବୋଧିନୀ ରାତିରେ ଜାଗି ରହି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ଶଂଖରେ ପାଣି ଭରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ଫଲଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଦାନେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ କୋଟିଗୁଣିତଂ ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘଂ ବୋଧଵାସରେ
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଓ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ଯେତେ, ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ ସେଠାରେ ଏହି ଫଳ କୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ମିଳେ।
ଗୁରୁପୂଜା ତତଃ କାର୍ଯା ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନାଦିଭିଃ । ଦକ୍ଷିଣାଭିଶ୍ଚ ଦେଵର୍ଷେ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ଭାଗଵତଂ ଶୃଣୁତେ ଯସ୍ତୁ ପୁରାଣଂ ଚ ପଠେନ୍ନରଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରଂ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ କପିଲାଦାନଜଂ ଫଲମ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଭାଗବତ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପୁରାଣ ପଢନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର ପାଇଁ କପିଳଙ୍କ ଦାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଯଃ କରୋତି ଯଥୋକ୍ତଂ ତୁ ମୁକ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ସୁନିଶ୍ଚଲା
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ ଯଥାବିଧି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଅଚଳ ହୁଏ।
କେତକ୍ଯା ଏକପତ୍ରେଣ ପୂଜିତୋ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ସମାଃ ସହସ୍ରଂ ସୁପ୍ରୀତୋ ଭଵତି ମଧୁସୂଦନଃ
ଏକ ଟି କେତକୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଦି ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।
ଅଗସ୍ତିକୁସୁମୈର୍ଦେଵଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵର୍ଷେ ନରକାଗ୍ନିଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଅଗସ୍ତି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ହେ ଦେବଋଷି, ସେମାନେ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଧ୍ୟ ନରକ ଅଗ୍ନି ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ମୁନିପୁଷ୍ପାର୍ଚିତୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ କାର୍ତିକେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଦଦାତ୍ଯଭିମତାନ୍କାମାନ୍ଶଶିସୂର୍ଯଗ୍ରହେ ଯଥା
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ମୁନି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯେପରି ମନୋରଥ ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଵିହାଯ ସର୍ଵପୁଷ୍ପାଣି ମୁନିପୁଷ୍ପେଣ କେଶଵମ୍ । କାର୍ତିକେ ଯୋଽର୍ଚଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଵାଜିମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୁନି ଫୁଲ ଦେଇ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ତୁଲସୀଦଲାନି ପୁଷ୍ପାଣି ଯେ ଯଚ୍ଛଂତି ଜନାର୍ଦନେ । କାର୍ତିକେ ସକଲଂ ଵତ୍ସ ପାପଂ ଜନ୍ମାଯୁତଂ ଦହେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ହେ ପୁତ୍ର, ସେମାନଙ୍କ ଦଶ ହଜାର ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଯାଏ।
ଦୃଷ୍ଟା ସ୍ପୃଷ୍ଟାଥ ଵା ଧ୍ଯାତା କୀର୍ତିତା ନାମତସ୍ତୁ ତା । ରୋପିତା ସିଂଚିତା ନିତ୍ଯଂ ପୂଜିତା ତୁଲସୀ ଶୁଭା
ତୁଳସୀ ଦେଖିଲେ, ଛୁଇଁଲେ, ଧ୍ୟାନ କଲେ, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଲଗାଇଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ପାଣି ଦେଲେ କିମ୍ବା ପୂଜା କଲେ, ଏହି ଶୁଭ ତୁଳସୀ ସଦା ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ନଵଧା ତୁଲସୀଭକ୍ତିଂ ଯେ କୁର୍ଵଂତି ଦିନେଦିନେ । ଯୁଗକୋଟିସହସ୍ରାଣି ତନ୍ଵଂତି ସୁକୃତଂ ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ନବ ପ୍ରକାରରେ ତୁଳସୀ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଗ କୋଟି ସହସ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ କରନ୍ତି।
ଯାଵଚ୍ଛାଖାପ୍ରଶାଖାଭିର୍ବୀଜପୁଷ୍ପଦଲୈର୍ମୁନେ । ରୋପିତା ତୁଲସୀ ପୁଂଭିର୍ଵର୍ଦ୍ଧତେ ଵସୁଧାତଲେ
ହେ ମୁନି, ଯେଉଁ ଲୋକେ ତୁଳସୀ ଲଗାନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତୁଳସୀ ଶାଖା, ପ୍ରଶାଖା, ବୀଜ, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ସହିତ ପୃଥିବୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ...
ତେଷାଂ ଵଂଶେ ତୁ ଯେ ଜାତା ଯେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଯେ ଗତାଃ । ଆକଲ୍ପଵର୍ଷସାହସ୍ରଂ ତେଷାଂ ଵାସୋ ହରେର୍ଗୃହେ
ସେମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଯେଉଁମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ନେବେ ଓ ଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମନ୍ବନ୍ତରର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହରିଙ୍କ ଘରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଯତ୍ଫଲଂ ସର୍ଵପୁଷ୍ପେଷୁ ସର୍ଵପତ୍ରେଷୁ ନାରଦ । ତୁଲସୀଦଲେନ ଚୈକେନ କାର୍ତିକେ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ତୁ ତତ୍
ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରର ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ କାର୍ତ୍ତିକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଯମେନ ଜନାର୍ଦନଃ । ପୂଜନୀଯୋ ମହାଵିଷ୍ଣୁଃ କୋମଲୈସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲା ବୋଲି ଦେଖି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କୋମଳ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରତୁଶତୈର୍ଦେଵାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନାନ୍ଯନେକଶଃ । ତୁଲସୀଦଲୈସ୍ତୁ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କାର୍ତିକେ କେଶଵାର୍ଚନେ
ଶତଶଃ ଯଜ୍ଞ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ଅନେକ ଦାନ କଲେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଇ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଯାଏ।