ସମୁପୋଷ୍ଯ ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ପାପୈସ୍ତୈଃ ଶତଜନ୍ମଜୈଃ । ମହାଵ୍ରତମିଦଂ ପୁତ୍ର ମହାପାପୌଘନାଶନମ୍
ଉପବାସ କରି, ସେମାନେ ଶତଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ପୁଅ, ଏହା ମହାବ୍ରତ, ବଡ଼ ପାପ ଦୂର କରେ।
ପ୍ରବୋଧଵାସରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵିଧିଵତ୍ସମୁପୋଷଯେତ୍ । ଵ୍ରତେନାନେନ ଦେଵେଶଂ ପରିତୋଷ୍ଯ ଜନାର୍ଦନମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରବୋଧ ଦିନକୁ ନିୟମରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଦେବେଶ୍ୱର ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି—
ଵିରାଜଯନ୍ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଯାତି ହରିମଂଦିରମ୍ । କର୍ତଵ୍ଯୈଷା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନରୈଃ କାଂତିଧନାର୍ଥିଭିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରେ ଓ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ତେଜ ଓ ଧନ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟାରେ କରିବା ଉଚିତ।
ବାଲ୍ଯେ ଯତ୍ସଂଚିତଂ ପାପଂ ଯୌଵନେ ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ତଥା । ଶତଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଵା ଯଦି ଵା ବହୁ
ଶିଶୁବେଳେ, ଯୁବାବେଳେ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ସଂଚିତ ପାପ—ସେଠାରେ କିଛି କମ୍ କିମ୍ବା ବେଶି, ଶତଜନ୍ମର ପାପ ମଧ୍ୟ—
ତତ୍କ୍ଷାଲଯତି ଗୋଵିଂଦଶ୍ଚାସ୍ଯାମଭ୍ଯର୍ଚିତୋ ନୃଣାମ୍ । ଧନଧାନ୍ଯଵହା ପୁଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପହରା ପରା
ଯେତେବେଳେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଏହିପରି ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଧୋଇଦିଅନ୍ତି; ଏହା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଆଣିଦିଏ, ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂର କରିଦିଏ।
ତାମୁପୋଷ୍ଯ ହରେର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ନ ଭଵେତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଚ ଯତ୍ଫଲଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଯଦି ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯାଏ, ତେବେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ରହିନଥାଏ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—
ତତ୍ସହସ୍ରଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯାଂ ପ୍ରଜାଗରେ । ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋଽଭ୍ଯର୍ଚନଂ ହରେଃ
ସେହି ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରବୋଧିନୀ ରାତିରେ କରାଗଲେ ହଜାର ଗୁଣା ବଢ଼ିଯାଏ: ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ହରିଙ୍କ ପୂଜା।
ତତ୍ସର୍ଵଂ କୋଟିଗୁଣିତଂ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯାଂ କୃତଂ ତୁ ଯତ୍ । ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତିଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ନରେଣୋପାର୍ଜିତଂ ଭଵେତ୍
ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନରେ ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ତାହାର ଫଳ କୋଟି ଗୁଣା ହୁଏ; ଜନ୍ମରୁ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକେ ଅର୍ଜନ କରିଥାଏ—
ଵୃଥା ଭଵତି ତତ୍ସର୍ଵମକୃତ୍ଵା କାର୍ତିକେ ଵ୍ରତମ୍ । ଅକୃତ୍ଵା ନିଯମଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କାର୍ତିକଂ ଯଃ କ୍ଷିପେନ୍ନରଃ
କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ କରିନଥିଲେ ସେହି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ; ଯେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେନାହିଁ—
ନ ଜନ୍ମାର୍ଜିତପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନାରଦ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦେଵଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ସେ ଜନ୍ମରୁ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ପାଉନଥାଏ, ନାରଦ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
ଉପସେଵେତ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍ । ପରାନ୍ନଂ ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ କାର୍ତିକେ ଵିଷ୍ଣୁତତ୍ପରଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦେବଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ପର ଭୋଜନ ବର୍ଜନ କରେ—
ପରାନ୍ନଵର୍ଜନାଦ୍ଵତ୍ସ ଚାଂଦ୍ରାଯଣଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ନିତ୍ଯଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିନୋଦେନ କାର୍ତିକେ ମଧୁସୂଦନଃ
ପର ଭୋଜନ ବର୍ଜନ କଲେ, ହେ ପୁତ୍ର, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ଫଳ ପାଏ; କାର୍ତ୍ତିକରେ ନିତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ସ ଦହେତ୍ସର୍ଵପାପାନି ଯଜ୍ଞାଯୁତଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ନ ତଥା ତୁଷ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞୈର୍ନ ଦାନୈର୍ଵାଜପାଦିଭିଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଦିଏ ଓ ଦଶହଜାର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଏତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ରକଥାଲାପୈଃ କାର୍ତିକେ ମଧୁସୂଦନଃ । ଯେ କୁର୍ଵଂତି କଥାଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି ଶୁଭାନ୍ଵିତାଃ
ଯେପରି କାର୍ତ୍ତିକରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଆଲୋଚନା ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା କହନ୍ତି, ଯେମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
ଶ୍ଲୋକାର୍ଦ୍ଧଂ ଶ୍ଲୋକପାଦଂ ଵା କାର୍ତିକେ ଗୋଶତଂ ଫଲମ୍ । ସର୍ଵଧର୍ମାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କାର୍ତିକେ କେଶଵାଗ୍ରତଃ
କାର୍ତ୍ତିକରେ ଅଧା ଶ୍ଲୋକ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣିଲେ ଶତ ଗାଈର ଫଳ ମିଳେ; ସମସ୍ତ କର୍ମ ଛାଡ଼ି ହେ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ—
ଶାସ୍ତ୍ରାଵଧାରଣଂ କାର୍ଯଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଚ ମହାମୁନେ । ଶ୍ରେଯସା ଲୋଭବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଯଃ କରୋତି ହରେଃ କଥାମ୍
ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଓ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ହେ ମହାମୁନି; ଯେ ଲୋକ ଶ୍ରେୟସ କିମ୍ବା ଲାଭ ଆଶାରେ ହରିଙ୍କ କଥା କହେ—
କାର୍ତିକେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ କୁଲାନାଂ ତାରଯେଚ୍ଛତମ୍ । ନିଯମେନ ନରୋ ଯସ୍ତୁ ଶୃଣୁତେ ଵୈଷ୍ଣଵୀଂ କଥାମ୍
କାର୍ତ୍ତିକରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଶତ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଯେ ନିୟମ ରେ ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶୁଣେ—
କାର୍ତିକେ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ପ୍ରବୋଧଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶୃଣୁତେ ଯୋ ହରେଃ କଥାମ୍
କାର୍ତ୍ତିକରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସେ ହଜାର ଗାଈର ଫଳ ପାଏ; ପ୍ରବୋଧ ଦିନରେ ଯେ ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣେ—
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀ ଦାନେ ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମୁନେ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁକଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଯେଽର୍ଚଯଂତି କଥାଵିଦମ୍
ସେ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଦାନର ଫଳ ପାଏ, ହେ ମୁନି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଯେମାନେ କଥାକାରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—
ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ତେଷାଂ ଲୋକୋଽକ୍ଷଯଃ ସ୍ମୃତଃ । ଗୀତଶାସ୍ତ୍ରଵିନୋଦେନ କାର୍ତିକଂ ଯୋ ନଯେନ୍ନରଃ
ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ମନ୍ତ୍ରିତ; ଯେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ କାଟେ—
ନ ତସ୍ଯ ପୁନରାଵୃତ୍ତିର୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟା କଲିପ୍ରିଯ । ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଚ ଵାଦ୍ଯଂ ଚ ଭଵ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁକଥାଂ ମୁନେ
ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଦେଖିଛି, ହେ କଳିପ୍ରିୟ; ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁ କଥା, ହେ ମୁନି—
ଯଃ କରୋତି ସ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋପରି ସଂସ୍ଥିତଃ । ବହୁପୁଷ୍ପୈର୍ବହୁଫଲୈଃ କର୍ପୂରାଗୁରୁକୁଂକୁମୈଃ 6.61.
ଯେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଏବଂ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ବସିଥାଏ; ବହୁ ପୁଷ୍ପ, ବହୁ ଫଳ, କପୂର, ଅଗୁରୁ ଓ କୁଙ୍କୁମ ସହିତ—
ହରେଃ ପୂଜା ଵିଧାତଵ୍ଯା କାର୍ତିକେ ବୋଧଵାସରେ । ଯସ୍ମାତ୍ପୁଣ୍ଯମସଂଖ୍ଯାତଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମୁନିସତ୍ତମ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।
ଫଲୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯାଂ ତୁ ଜାଗରେ । ଶଂଖେ ତୋଯଂ ସମାଦାଯ ଅର୍ଘୋ ଦେଯୋ ଜନାର୍ଦନେ
ପ୍ରବୋଧିନୀ ରାତିରେ ଜାଗି ରହି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, ଶଂଖରେ ପାଣି ଭରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ଫଲଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଦାନେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ କୋଟିଗୁଣିତଂ ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘଂ ବୋଧଵାସରେ
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଓ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ଯେତେ, ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ ସେଠାରେ ଏହି ଫଳ କୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ ମିଳେ।
ଗୁରୁପୂଜା ତତଃ କାର୍ଯା ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନାଦିଭିଃ । ଦକ୍ଷିଣାଭିଶ୍ଚ ଦେଵର୍ଷେ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
ଭାଗଵତଂ ଶୃଣୁତେ ଯସ୍ତୁ ପୁରାଣଂ ଚ ପଠେନ୍ନରଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରଂ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ କପିଲାଦାନଜଂ ଫଲମ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଭାଗବତ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପୁରାଣ ପଢନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର ପାଇଁ କପିଳଙ୍କ ଦାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଯଃ କରୋତି ଯଥୋକ୍ତଂ ତୁ ମୁକ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ସୁନିଶ୍ଚଲା
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ ଯଥାବିଧି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଅଚଳ ହୁଏ।
କେତକ୍ଯା ଏକପତ୍ରେଣ ପୂଜିତୋ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ସମାଃ ସହସ୍ରଂ ସୁପ୍ରୀତୋ ଭଵତି ମଧୁସୂଦନଃ
ଏକ ଟି କେତକୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଦି ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ରହନ୍ତି।
ଅଗସ୍ତିକୁସୁମୈର୍ଦେଵଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଦର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ଦେଵର୍ଷେ ନରକାଗ୍ନିଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଅଗସ୍ତି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ହେ ଦେବଋଷି, ସେମାନେ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଧ୍ୟ ନରକ ଅଗ୍ନି ନଶ୍ଟ ହୁଏ।