ଶୋଭନ ଉଵାଚ- ମଯୈତଦ୍ଵିହିତଂ ଵିପ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନଂ ଵ୍ରତୋତ୍ତମମ୍ । ତେନାହମଧ୍ରୁଵଂ ମନ୍ଯେ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵତି ତଚ୍ଛୃଣୁ
ଶୋଭନ କହିଲେ— ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତଟି ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା କରିଥିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଏହିକାରଣରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ମନେ କରେ। କିନ୍ତୁ ଏହା ସ୍ଥାୟୀ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି, ତୁମେ ଶୁଣ।
ମୁଚୁକୁଂଦସ୍ଯ ଦୁହିତା ଚଂଦ୍ରଭାଗା ସୁଶୋଭନା । ତସ୍ଯୈ କଥଯ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଧ୍ରୁଵମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଚୁକୁଣ୍ଡଙ୍କର କନ୍ୟା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର। ସେଠିକୁ ଯାଇ, ସେଉଁଠାରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ତାକୁ କୁହ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ଥାୟୀ ହେବ।
କୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ମୁଚୁକୁଂଦପୁରଂ ଗତଃ । ଉଵାଚ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂତ୍ତଂ ଚଂଦ୍ରଭାଗାଗ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
କୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁଣ୍ଡଙ୍କ ପୁରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ - ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦଯିତଃ କାଂତସ୍ତଵ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ଶୁଭେ । ଇଂଦ୍ରତୁଲ୍ଯମନାଧୃଷ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ତସ୍ଯ ପୁରଂ ମଯା । ଅଧ୍ରୁଵଂ ତେନ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵତି ତତ୍କୁରୁ
ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ— ଶୁଭେ, ତୁମର ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିଛି। ତାଙ୍କର ସହର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଏବଂ ଅଜୟ। ସେ ଏହାକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ତୁମେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାୟୀ କର।
ଚଂଦ୍ରଭାଗୋଵାଚ- ତତ୍ର ମାଂ ନଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପତିଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍ । ଆତ୍ମନୋ ଵ୍ରତପୁଣ୍ଯେନ କରିଷ୍ଯାମି ପୁରଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣମଣି, ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଅ, ମୁଁ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ। ମୋ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟରେ ମୁଁ ସେହି ସହରକୁ ସ୍ଥାୟୀ କରିଦେବି।
ଆଵଯୋର୍ଦ୍ଵିଜସଂଯୋଗୋ ଯଥା ଭଵତି ତତ୍କୁରୁ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ହି ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଯୋଗଂ ଵିଯୁକ୍ତଯୋଃ
ମୋ ଓ ପତିଙ୍କର ମିଳନ ଯେପରି ହେବା ଉଚିତ, ସେପରି କର। ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହ ତଯା ସୋମଶର୍ମା ଜଗାମ ହ । ଆଶ୍ରମଂ ଵାମଦେଵସ୍ଯ ମଂଦରାଚଲସଂନିଧୌ
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସୋମଶର୍ମା ତାଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ମନ୍ଦରାଚଳ ପାଖରେ ବାମଦେବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ଵାମଦେଵୋଽଶୃଣୋତ୍ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ କଥିତଂ ତଯୋଃ । ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଂ ଵେଦମଂତ୍ରୈରଥୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍
ବାମଦେବ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ। ପରେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯାହାରେ ସେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଋଷିମଂତ୍ରପ୍ରଭାଵେନ ଵିଷ୍ଣୁଵାସରସେଵନାତ୍ । ଦିଵ୍ଯଦେହା ବଭୂଵାସୌ ଦିଵ୍ଯାଂ ଗତିମଵାପ ହ
ଋଷିଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ସେବା କରିବା ଫଳରେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଗତିକୁ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପତ୍ଯୁଃ ସମୀପମଗମତ୍ପ୍ରହର୍ଷୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନା । ଜହର୍ଷ ଶୋଭନୋଽତୀଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଂତାଂ ସମାଗତାମ୍
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲିଉଠିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ପତିଙ୍କ ସମ୍ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶୋଭନ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ସମାହୂଯ ସ୍ଵକେ ଵାମେ ପାର୍ଶ୍ଵେତାଂ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍ । ଅଥୋଵାଚ ପ୍ରିଯଂ ହର୍ଷାଚ୍ଚଂଦ୍ରଭାଗା ପ୍ରିଯଂ ଵଚଃ
ତାଙ୍କୁ ଡାକି ନିଜ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସାଇଲେ। ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଙ୍କୁ ପ୍ରେମର କଥା କହିଲେ।
ଶୃଣୁ କାଂତ ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ମଯି । ଅଷ୍ଟଵର୍ଷାଧିକା ଜାତା ଯଦାହଂ ପିତୃଵେଶ୍ମନି
ଶୁଣ, ପ୍ରିୟା, ମୋ ଭିତରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ତାହା ସମ୍ପର୍କରେ ଉପକାରକ କଥା କହୁଛି। ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଘରେ ଅଠ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଥିଲିବେଳେ—
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଯଚ୍ଚୀର୍ଣଂ ମଯା ଚୈକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଯଥୋକ୍ତଵିଧିସଂଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ଭଵିଷ୍ଯତି ପୁରଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ଯେପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରିଥିଲି, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମନ ଲଗାଇଥିଲି। ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ସହରଟି ସ୍ଥାୟୀ ହେବ।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧଂ ଚ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ଏଵଂ ସା ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ରମତେ ପତିନା ସହ
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଥିବା ସେହି ସହର ସୃଷ୍ଟିର ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ। ଏଭଳି ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ତାଙ୍କ ପତି ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯଭୋଗା ଦିଵ୍ଯରୂପା ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା । ଶୋଭନୋଽପି ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ରମତେ ଦିଵ୍ଯଵିଗ୍ରହଃ
ଦିବ୍ୟ ସୁଖ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଶୋଭନ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଛନ୍ତି।
ରମାଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେନ ମଂଦରାଚଲସାନୁନି । ଚିଂତାମଣିସମା ହ୍ଯେଷା କାମଧେନୁସମାଥ ଵା
ରମା ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ, ମନ୍ଦରା ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ, ସେ ଚିନ୍ତାମଣି କିମ୍ବା କାମଧେନୁ ସମାନ ହୋଇଛନ୍ତି।
ରମାଭିଧାନା ନୃପତେ ତଵାଗ୍ରେ କଥିତା ମଯା । ତସ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯମନଘ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ନୃପ 6.60.
ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ରମାଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଛି। ତୁମେ ତାଙ୍କର ମହିମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିଛ।
ମଯା ତଵାଗ୍ରେ କଥିତଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଏକାଦଶୀଵ୍ରତାନାଂ ଚ ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି
ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ଦୁଇପକ୍ଷର ମହିମା, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ, ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
ଯଥା କୃଷ୍ଣା ତଥା ଶୁକ୍ଲା ଵିଭେଦଂ ନୈଵ କାରଯେତ୍ । ସେଵିତୈକାଦଶୀ ନୄଣାଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀ
ଯେପରି କଳା ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ସେପରି ଏକାଦଶୀରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଭେଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଏକାଦଶୀକୁ ଲୋକେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେ ଦୁଇଁ ପ୍ରକାରର ଲାଭ ଦେଇଥାଏ—ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ।
ଧେନୁଃ ଶ୍ଵେତା ଯଥା କୃଷ୍ଣା ଉଭଯୋଃ ସଦୃଶଂ ପଯଃ । ତଥୈଵ ତୁଲ୍ଯଫଲଦଂ ସ୍ମୃତମେକାଦଶୀଦ୍ଵଯମ୍
ଯେପରି ଧଳା ଓ କଳା ଗାଈର ଦୁଧ ସମାନ, ସେପରି ଦୁଇଁ ପ୍ରକାରର ଏକାଦଶୀ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଏକାଦଶୀଵ୍ରତାନାଂ ଯୋ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶୃଣୁତେ ନରଃ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ମହିମା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ କାର୍ତିକ କୃଷ୍ଣା ରମୈକାଦଶୀନାମ ଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ ‘କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ରମା ଏକାଦଶୀ’ ନାମକ ଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତଂ ରମାଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତ୍ଵତ୍ତଃ କୃଷ୍ଣ ଯଥାତଥମ୍ । କାର୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଯା ତାଂ ମେ କଥଯ ମାନଦ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ କୃଷ୍ଣ, ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ମୁଁ ରମା ଏକାଦଶୀର ମହିମା ଯଥାଯଥ ଶୁଣିଛି। ଏବେ କୃପାକରି କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୁକ୍ଲେ ଚୋର୍ଜଦଲେ ତୁ ଯା । ସା ଯଥା ନାରଦେ ପ୍ରୋକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣା ଲୋକକାରିଣା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ - ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵଦ ଵିସ୍ତରତୋ ମମ । ଯସ୍ଯାଂ ଜାଗର୍ତି ଗୋଵିଂଦୋ ଧର୍ମକର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ପ୍ରବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀର ମହିମା ମୋତେ ସବିସ୍ତାର କୁହନ୍ତୁ, ଯେଉଁ ଦିନ ଗୋବିନ୍ଦ ଜାଗି ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କରାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପଘ୍ନଂ ପୁଣ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । ମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ସୁବୁଦ୍ଧୀନାଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମୁନିସତ୍ତମ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ପ୍ରବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀର ମହିମା ପାପ ନଶ କରେ, ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ, ଏହା ଭଲ ବୁଝିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ଶୁଣ।
ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ତୀର୍ଥାନି ଆସମୁଦ୍ରସରାଂସି ଚ । ଯାଵତ୍ପ୍ରବୋଧିନୀ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତିଥିର୍ନାଯାତି କାର୍ତିକେ
ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ସରୋବର ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀ, ଅର୍ଥାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣ ଦିନ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଆସୁନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଞ୍ଜନ୍ତି।
ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଗଂଗାଭାଗୀରଥୀ କ୍ଷିତୌ । ଯାଵନ୍ନାଯାତି ପାପଘ୍ନୀ କାର୍ତିକେ ହରିବୋଧିନୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଭାଗୀରଥୀ ଭୂମିରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ତ୍ତିକରେ ପାପନାଶିନୀ ହରିବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀ ଆସୁନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଞ୍ଜନ୍ତି।
ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣି ରାଜସୂଯଶତାନି ଚ । ଏକେନୈଵୋପଵାସେନ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯା ଲଭେନ୍ନରଃ
ପ୍ରବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀରେ ଏକ ଉପବାସ କଲେ ଲୋକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ପାଇଥାଏ।
ଯଦ୍ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ଯଦପ୍ରାପ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ନ ଗୋଚରମ୍ । ତଦପ୍ଯପ୍ରାର୍ଥିତଂ ପୁତ୍ରଂ ଦଦାତି ହରିବୋଧିନୀ
ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ଲଭ କିଛି ଅଛି, ଯାହା ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ଏହି ହରିବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ ଅପ୍ରାର୍ଥିତ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।