ମାନଵୈଶ୍ଚ କୁତଃ କାଂତ ଭୁଜ୍ଯତେ ହରିଵାସରେ । ଯଦି ତ୍ଵଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ କାଂତ ତତୋ ଗର୍ହାଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯସି
'ମାନବମାନେ କିପରି ଭୋଜନ କରିପାରିବେ, ହେ ପ୍ରିୟ? ତୁମେ ଯଦି ଭୋଜନ କରିବ, ତେବେ ଲୋକଙ୍କ ନିନ୍ଦାରେ ପଡିବ।'
ଏଵଂ ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ସୁଦୃଢଂ ମାନସଂ କୁରୁ । ଶୋଭନ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମେତତ୍ପ୍ରିଯେ ଵାକ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯେଽହମୁପୋଷଣମ୍
'ଏଭଳି ଭାବି ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କର।' ଶୋଭନ କହିଲେ—'ପ୍ରିୟେ, ତୁମ କଥା ସଠିକ୍, ମୁଁ ଏହି ଉପବାସ କରିବି।'
ଦୈଵେନ ଵିହିତଂ ଯଦ୍ଧି ତତ୍ତଥୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତି ଦୃଢାଂ ମତିଂ କୃତ୍ଵା ଚକାର ନିଯମଂ ଵ୍ରତେ
ଭାଗ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଲେଖାଯାଇଛି, ସେହିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବାକୁ ଥାଏ । ଏହି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ନେଇ ସେ ନିୟମ ରେ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡିତତନୁଃ ସ ବଭୂଵାତିଦୁଃଖିତଃ । ଇତି ଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ଆଦିତ୍ଯୋଽସ୍ତମଗାଦ୍ଗିରିମ୍
ଭୋକରେ ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାହାଡ଼ ପଛରେ ଲୁଚିଗଲା ।
ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ନରାଣାଂ ସା ନିଶା ହର୍ଷଵିଵର୍ଦ୍ଧନୀ । ହରିପୂଜାରତାନାଂ ଚ ଜାଗରାସକ୍ତଚେତସାମ୍
ସେ ରାତି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଦେଲା । ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲିନ ଓ ଜାଗି ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ।
ବଭୂଵ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଶୋଭନସ୍ଯାତିଦୁଃଖଦା । ରଵେରୁଦଯଵେଲାଯାଂ ଶୋଭନଃ ପଂଚତାଂ ଗତଃ
କିନ୍ତୁ ଶୋଭନଙ୍କ ପାଇଁ, ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଶୁଭ ରାତି ବହୁତ ଦୁଃଖ ଦେଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିବା ସମୟରେ ଶୋଭନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା ।
ଦାହଯାମାସ ରାଜା ତଂ ରାଜଯୋଗ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦାରୁଭିଃ । ଚଂଦ୍ରଭାଗା ନାତ୍ମଦେହଂ ଦଦାହ ପତିନା ସହ
ରାଜା ରାଜସମ୍ମାନ ଉପଯୋଗୀ କାଠରେ ଶୋଭନଙ୍କ ଶବକୁ ଦାହ କଲେ । ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ମଧ୍ୟ ପତିଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ।
କୃତ୍ଵୌର୍ଦ୍ଧ୍ଵଦୈହିକଂ ତସ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ଜନକଵେଶ୍ମନି । ଶୋଭନଶ୍ଚ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ରମାଵ୍ରତପ୍ରଭାଵତଃ
ତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ । କିନ୍ତୁ ଶୋଭନ, ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରମା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ
ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦେଵପୁରଂ ରମ୍ଯଂ ମଂଦରାଚଲସାନୁନି । ଅନୁତ୍ତମମନାଧୃଷ୍ଯମସଂଖ୍ଯେଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ମନ୍ଦାର ପାହାଡ଼ର ଢାଳିରେ ଥିବା ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେବନଗରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଅପୂର୍ବ, ଅଜୟ, ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିଲା ।
ହେମସ୍ତଂଭମଯୈସୌଧୈ ରତ୍ନଵୈଡୂର୍ଯମଂଡିତୈଃ । ସ୍ଫାଟିକୈର୍ଵିଵିଧାକାରୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈରୁପଶୋଭିତୈଃ
ସେଠାରେ ସୁନାର ଖୁଟିର ମହଳ, ମଣି ଓ ବୈଡୂର୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଦୂର୍ଲଭ ସ୍ଫଟିକ ରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା ।
ସିଂହାସନସମାରୂଢଃ ସୁଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରଚାମରଃ । କିରୀଟକୁଂଡଲଯୁତୋ ହାରକେଯୂରଭୂଷିତଃ । ସ୍ତୂଯମାନଶ୍ଚ ଗଂଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଗଣସେଵିତଃ
ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା, ଧଳା ଛତା ଓ ଚାମରରେ ଛାୟା କରାଯାଇଥିବା, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ, ଗଳାରେ ହାର ଓ ବାହୁରେ କେୟୂର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଶୋଭନଃ ଶୋଭତେ ଯତ୍ର ରାଜରାଜୋପରୋ ଯଥା । ସୋମଶର୍ମେତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁଚୁକୁଂଦପୁରେଽଭଵତ୍
ସେଠାରେ ଶୋଭନ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁପରି ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ । ସେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନଗରରେ ସୋମଶର୍ମନ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ।
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ଭ୍ରମନ୍ଵିପ୍ରୋ ଦଦର୍ଶ ତମ୍ । ନୃପଜାମାତରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତ୍ସମୀପଂ ଜଗାମ ସଃ
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବେଳେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେ ରାଜାଙ୍କ ଜାମାତା ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତାଙ୍କ ସମ୍ନିକଟକୁ ଗଲେ ।
ଶୋଭନୋଽପି ତଦା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୋମଶର୍ମାଣମାଗତମ୍ । ଆସନାଦୁତ୍ଥିତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନମଶ୍ଚକ୍ରେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍
ଶୋଭନ ମଧ୍ୟ ସୋମଶର୍ମନଙ୍କ ଆସିଥିବା ଜାଣି, ତୁରନ୍ତ ଆସନରୁ ଉଠି, ସମ୍ମାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ଚକାର କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନଂ ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ନୃପସ୍ଯ ଚ । କାଂତାଯାଶ୍ଚଂଦ୍ରଭାଗାଯାସ୍ତଥୈଵ ନଗରସ୍ଯ ଚ
ସେ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ରାଜା, ପ୍ରିୟା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ସେହି ନଗରର ଖବର ନେଲେ ।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ- କୁଶଲଂ ଵର୍ତ୍ତତେ ରାଜନ୍ଶ୍ଵଶୁରସ୍ଯ ଗୃହେ ତଵ । ଚଂଦ୍ରଭାଗା କୁଶଲିନୀ ସର୍ଵତଃ କୁଶଲଂ ପୁରେ
ସୋମଶର୍ମନ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ଘରେ ସବୁ ଭଲ ଅଛି । ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ନଗରରେ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଅଛି ।
ସ୍ଵଵୃତ୍ତଂ କଥ୍ଯତାଂ ରାଜନ୍ନାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେଽଦ୍ଭୁତମ୍ । ପୁରଂ ଵିଚିତ୍ରଂ ରୁଚିରଂ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ କେନଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ତୁମ ଘଟଣା କହ, ରାଜା— ଏଠାରେ କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି । ଏହି ନଗର ଏମିତି ଅପୂର୍ବ ଓ ସୁନ୍ଦର, ଯାହା କେହି କେବେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି ।
ଏତଦାଚକ୍ଷ୍ଵ ନୃପତେ କୁତଃ ପ୍ରାପ୍ତମିଦଂ ତ୍ଵଯା । ଶୋଭନ ଉଵାଚ- କାର୍ତିକସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ ଯା ନାମୈକାଦଶୀ ରମା
ଏହା କିପରି ମିଳିଲା, ରାଜା, ଏହି କଥା କହ । ଶୋଭନ କହିଲେ— କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଯେଉଁ ଏକାଦଶୀ ରମା ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେହି ଦିନ ।
ତାମୁପୋଷ୍ଯ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜେଂଦ୍ର ପୁରମଧ୍ରୁଵମ୍ । ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵତି ଯେନୈଵ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ସେହି ଉପବାସ କରି, ମୁଁ ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ନଗରକୁ ପାଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ । ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ, ସେହି କାମ କର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ।
ଦ୍ଵିଜ ଉଵାଚ- କଥମଧ୍ରୁଵମେତଦ୍ଧି କଥଂ ହି ଭଵତି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ତତ୍ତ୍ଵଂ କଥଯ ରାଜେଂଦ୍ର ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଥା
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ଏହା କିପରି ଅସ୍ଥାୟୀ, ଏବଂ କିପରି ସ୍ଥାୟୀ ହେବ? ଏହାର ସତ୍ୟ କଥା କହ, ରାଜା; ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ ।
ଶୋଭନ ଉଵାଚ- ମଯୈତଦ୍ଵିହିତଂ ଵିପ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନଂ ଵ୍ରତୋତ୍ତମମ୍ । ତେନାହମଧ୍ରୁଵଂ ମନ୍ଯେ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵତି ତଚ୍ଛୃଣୁ
ଶୋଭନ କହିଲେ— ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତଟି ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା କରିଥିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଏହିକାରଣରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ମନେ କରେ। କିନ୍ତୁ ଏହା ସ୍ଥାୟୀ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି, ତୁମେ ଶୁଣ।
ମୁଚୁକୁଂଦସ୍ଯ ଦୁହିତା ଚଂଦ୍ରଭାଗା ସୁଶୋଭନା । ତସ୍ଯୈ କଥଯ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଧ୍ରୁଵମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଚୁକୁଣ୍ଡଙ୍କର କନ୍ୟା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର। ସେଠିକୁ ଯାଇ, ସେଉଁଠାରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ତାକୁ କୁହ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ଥାୟୀ ହେବ।
କୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ସ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ମୁଚୁକୁଂଦପୁରଂ ଗତଃ । ଉଵାଚ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂତ୍ତଂ ଚଂଦ୍ରଭାଗାଗ୍ରତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
କୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଚୁକୁଣ୍ଡଙ୍କ ପୁରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଲେ।
ସୋମଶର୍ମୋଵାଚ - ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦଯିତଃ କାଂତସ୍ତଵ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ଶୁଭେ । ଇଂଦ୍ରତୁଲ୍ଯମନାଧୃଷ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ତସ୍ଯ ପୁରଂ ମଯା । ଅଧ୍ରୁଵଂ ତେନ ତତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵତି ତତ୍କୁରୁ
ସୋମଶର୍ମା କହିଲେ— ଶୁଭେ, ତୁମର ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିଛି। ତାଙ୍କର ସହର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଏବଂ ଅଜୟ। ସେ ଏହାକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ତୁମେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାୟୀ କର।
ଚଂଦ୍ରଭାଗୋଵାଚ- ତତ୍ର ମାଂ ନଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ପତିଦର୍ଶନଲାଲସାମ୍ । ଆତ୍ମନୋ ଵ୍ରତପୁଣ୍ଯେନ କରିଷ୍ଯାମି ପୁରଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣମଣି, ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଅ, ମୁଁ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ। ମୋ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟରେ ମୁଁ ସେହି ସହରକୁ ସ୍ଥାୟୀ କରିଦେବି।
ଆଵଯୋର୍ଦ୍ଵିଜସଂଯୋଗୋ ଯଥା ଭଵତି ତତ୍କୁରୁ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ହି ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଯୋଗଂ ଵିଯୁକ୍ତଯୋଃ
ମୋ ଓ ପତିଙ୍କର ମିଳନ ଯେପରି ହେବା ଉଚିତ, ସେପରି କର। ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହ ତଯା ସୋମଶର୍ମା ଜଗାମ ହ । ଆଶ୍ରମଂ ଵାମଦେଵସ୍ଯ ମଂଦରାଚଲସଂନିଧୌ
ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସୋମଶର୍ମା ତାଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ମନ୍ଦରାଚଳ ପାଖରେ ବାମଦେବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ଵାମଦେଵୋଽଶୃଣୋତ୍ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ କଥିତଂ ତଯୋଃ । ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଂ ଵେଦମଂତ୍ରୈରଥୋଜ୍ଜ୍ଵଲାମ୍
ବାମଦେବ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ। ପରେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯାହାରେ ସେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଋଷିମଂତ୍ରପ୍ରଭାଵେନ ଵିଷ୍ଣୁଵାସରସେଵନାତ୍ । ଦିଵ୍ଯଦେହା ବଭୂଵାସୌ ଦିଵ୍ଯାଂ ଗତିମଵାପ ହ
ଋଷିଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଦିନରେ ସେବା କରିବା ଫଳରେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଗତିକୁ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପତ୍ଯୁଃ ସମୀପମଗମତ୍ପ୍ରହର୍ଷୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନା । ଜହର୍ଷ ଶୋଭନୋଽତୀଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଂତାଂ ସମାଗତାମ୍
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲିଉଠିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ପତିଙ୍କ ସମ୍ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶୋଭନ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।