ନାରଦଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜେଂଦ୍ର ତେ ଵଚ୍ମି ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଧିଂ ଶୁଭମ୍ । ଆଶ୍ଵିନସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ ଦଶମୀ ଦିଵସେ ଶୁଭେ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତର ଶୁଭ ବିଧି କହୁଛି, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଦଶମୀ ତିଥିରେ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ତତୋ ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ସମାହିତଃ
ପ୍ରଭାତରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ପୁଣି ଧ୍ୟାନରେ ଥିବାବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧା ସମନ୍ଵିତଃ । ଏକଭକ୍ତଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ରାତ୍ରୌ ଭୂମୌ ଶଯୀତ ଚ । ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ଜାତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଚୈକାଦଶୀ ଦିନେ
ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏକବେଳା ଭୋଜନ କରି, ରାତିରେ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍। ପରଦିନ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପ୍ରଭାତ ଆସିଲେ, ଏକାଦଶୀ ଦିନେ—
ମୁଖ ପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦଂତଧାଵନ ଵର୍ଜିତମ୍ । ଉପଵାସସ୍ଯ ନିଯମଂ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ମୁହଁ ଧୋଇବା, କିନ୍ତୁ ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ନୁହେଁ। ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉପବାସର ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଦ୍ଯସ୍ଥିତ୍ଵା ନିରାହାରଃ ସର୍ଵଭୋଗ ଵିଵର୍ଜିତଃ । ଶ୍ଵୋ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ଶରଣଂ ମେ ଭଵାଚ୍ଯୁତ
ଆଜି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି ନିରାହାର ରୁହିବା ଉଚିତ୍। 'ମୁଁ କାଲି ଭୋଜନ କରିବି, ହେ ପଦ୍ମନାଭ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଆପଣ ମୋର ଶରଣ ହୁଅନ୍ତୁ'— ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ୍।
ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଯମଂ କୃତ୍ଵା ମଧ୍ଯାହ୍ନ ସମଯେ ତଥା । ଶାଲଗ୍ରାମ ଶିଲାଗ୍ରେ ତୁ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିଧି
ଏହିପରି ନିୟମ ନେଇ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସାମ୍ନାରେ ବିଧିମତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ଧୂପ ଗଂଧାଦିଭିସ୍ତଥା । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାତ୍କେଶଵସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ରାତିରେ କେଶବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତତଃ ପ୍ରଭାତସମଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଦିନେ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ହରିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିଧି
ତାପରେ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନର ପ୍ରଭାତ ଆସିଲେ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି, ବିଧିମତ ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧା ସମନ୍ଵିତଃ । ଗୋଧୂମ ଚୂର୍ଣୈର୍ଯଛ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତଂ ମେଧ୍ଯକୃତଂ ଭଵେତ୍
ପିତୃମାନେ ଖୁସି ହେବା ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଗହୁଁ ଚୁଣାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ହୁଏ।
ଯଵୈର୍ଵ୍ରୀହିତିଲୈର୍ମାଷୈର୍ଗୋଧୂମୈଶ୍ଚଣକୈସ୍ତଥା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ରାଜନ୍ ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ ପ୍ରପୂଜିତାନ୍
ଯବ, ଚାଉଳ, ତିଳ, ବୁଟ, ଗହୁଁ ଓ ଚଣା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ବଂଧୁ ଦୌହିତ୍ର ପୁତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ସ୍ଵଯଂ ଭୁଂଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ । ଅନେନ ଵିଧିନା ରାଜନ୍କୁରୁଵ୍ରତମତଂଦ୍ରିତଃ
ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ନାତି, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ କିମ୍ବା ନିଜେ ମନ ଓ ଭାଷା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରକାରେ, ରାଜା, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଆଦର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯଂତି ପିତରସ୍ତଵ ଭୂପତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପତିଂ ରାଜନ୍ମୁନିରଂତରଧୀଯତ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପିତୃମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯିବେ, ରାଜା। ଏହିପରି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଯଥୋକ୍ତ ଵିଧିନା ରାଜା ଚକାର ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଅଂତଃପୁରେଣ ସହିତଃ ପୁତ୍ରଭୃତ୍ଯ ସମନ୍ଵିତଃ
ରାଜା ନିଜ ଗୃହସ୍ଥଳୀ, ପୁଅ ଓ ଦାସମାନେ ସହିତ, ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେପରି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କଲେ।
କୃତେ ଵ୍ରତେ ତୁ କୌଂତେଯ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିରଭୂଦ୍ଦିଵଃ । ତତ୍ପିତା ଗରୁଡାରୂଢୋ ଜଗାମ ହରିମଂଦିରମ୍
ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ତାଙ୍କର ବାପା ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି ହରିଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।
ଇଂଦ୍ରସେନୋଽପିରାଜର୍ଷିଃ କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍ । ରାଜ୍ଯେ ନିଵେଶ୍ଯ ତନଯଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ସ୍ଵଯମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ନାମକ ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଶାସନ କରି, ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, ନିଜେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ଇଂଦିରା ଵ୍ରତ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତଵାଗ୍ରେ କଥିତଂ ମଯା । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଇନ୍ଦିରା ବ୍ରତର ମହିମା ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଛି। ଏହା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵେହ ନିଖିଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ଵସେଚ୍ଚିରମ୍
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂସଂହିତାଯାମ୍ ଉତ୍ତରଖଂଡେ । ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଆଶ୍ଵିନକୃଷ୍ଣେଂଦିରୈକାଦଶୀନାମାଷ୍ଟପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଂଶରେ, ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଇନ୍ଦିରା ଏକାଦଶୀ ନାମକ ଅଠାବଞ୍ଚିଶ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ମମାଗ୍ରେ ମଧୁସୂଦନ । ଇଷସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀଭଵେତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ମଧୁସୂଦନ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହନ୍ତୁ, ଇଷା ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁରାଜେଂଦ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପ ନାଶନମ୍ । ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଚାଶ୍ଵିନସ୍ଯ ଭଵେଦେକାଦଶୀ ତୁ ଯା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହାର ମହିମା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ଯାହା ହୁଏ।
ପାପାଂକୁଶେତି ଵିଖ୍ଯାତା ସର୍ଵପାପହରା ପରା । ପଦ୍ମନାଭାଭିଧାନଂ ମାଂ ପୂଜଯେତ୍ତତ୍ର ମାନଵଃ
ଏହି ଏକାଦଶୀ 'ପାପାଙ୍କୁଶା' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ। ସେହି ଦିନ, ମୋତେ ପଦ୍ମନାଭ ଭାବେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵାଭୀଷ୍ଟ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ପୁନସ୍ତୀଵ୍ରଂ ଚିରଂ ସୁନିଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଦେଇ, ଏହି ବ୍ରତ ଲୋକମାନେଂକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ମିଳୁଥିବା ଫଳ ସମାନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତନ୍ନ ତ୍ଵା ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ । କୃତ୍ଵାପି ବହୁଶଃପାପଂ ନରୋ ମୋହ ସମନ୍ଵିତଃ
ମୁଁ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମିଳେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଜଣେ ମଣିଷ ଅନେକ ପାପ କରିଥାଏ।
ନ ଯାତି ନରକଂ ନତ୍ଵା ସର୍ଵପାପହରଂ ହରିମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିଥିବା ହରିଙ୍କ ଦୟାରେ, ସେ କେବେ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବସ୍ଥାନ ଅଛି,
ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାମାନୁକୀର୍ତ୍ତନାତ୍ । ଦେଵଂ ଶାର୍ଙ୍ଗଧରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଯେ ପ୍ରପନ୍ନା ଜନାର୍ଦନମ୍
ସେସବୁ ଅନ୍ତେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମିଳିଯାଏ। ଶାର୍ଙ୍ଗଧର ବିଷ୍ଣୁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ,
ନ ତେଷାଂ ଯମଲୋକସ୍ଯ ଯାତନା ଜାଯତେ କ୍ଵଚିତ୍ । ଉପୋଷ୍ଯୈକାଦଶୀମେକାଂ ପ୍ରସଂଗେନାପି ମାନଵଃ । ନ ଯାତି ଯାତନାଂ ଯାମୀଂ ପାପଂ କୃତ୍ଵାପି ଦାରୁଣମ୍
ସେମାନେ କେବେ ଯମଲୋକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିବେ ନାହିଁ। ଏକଥର ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦିଓ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିବେ, ଯମର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଯିବେ ନାହିଁ।
ଵୈଷ୍ଣଵଃ ପୁରୁଷୋ ଭୂତ୍ଵା ଶିଵନିଂଦାଂ କରୋତି ଯଃ । ନ ଵିଂଦେଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ସ ଯାତି ନରକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତ ହୋଇ ଜଣେ ମଣିଷ ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଉନାହାନ୍ତି ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଶୈଵଃ ପାଶୁପତୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁନିଂଦାଂ କରୋତି ଚେତ୍ । ରୌରଵେ ପଚ୍ଯତେ ଘୋରେ ଯାଵଦିନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଯଦି ଜଣେ ଶିବ କିମ୍ବା ପଶୁପତିଙ୍କ ଭକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ସେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜ କରିଥିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରେ ପଚାଯାନ୍ତି।
ନେଦୃଶଂ ପାଵନଂ କିଂଚିତ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯାଦୃଶଂ ପଦ୍ମନାଭସ୍ଯ ଵ୍ରତଂ ପାତକନାଶନମ୍
ତିନି ଲୋକରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ବ୍ରତ ପରି ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ତାଵତ୍ପାପାନି ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ତିଷ୍ଠଂତି ମନୁଜାଧିପମ୍ । ଯାଵନ୍ନୋପଵସେଜ୍ଜଂତୁଃ ପଦ୍ମନାଭଦିନଂ ଶୁଭମ୍
ହେ ମଣିଷରାଜ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣେ ମଣିଷ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କ ଶୁଭ ଉପବାସ ଦିନ ପାଳନ କରୁନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପାପ ରହିଥାଏ।