ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଭାଦ୍ରପଦଶୁକ୍ଲା ପଦ୍ମୈକାଦଶୀନାମ ସପ୍ତପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ପଦ୍ମା ଏକାଦଶୀ ନାମକ ସତପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ମମାଗ୍ରେ ମଧୁସୂଦନ । ଇଷସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କିଂନାମୈକାଦଶୀଭଵେତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ମଧୁସୂଦନ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋ ପାଖରେ କହ, ଈଷାର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଛି?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଆଶ୍ଵିନେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ଇଂଦିରା ନାମ ନାମତଃ । ତସ୍ଯା ଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେନ ମହାପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ଆଶ୍ୱିନ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଏହାକୁ ଇନ୍ଦିରା ନାମରେ ଡାକାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ମହାପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଅଧୋଯୋନି ଗତାନାଂ ଚ ପିତୄଣାଂ ଗତିଦାଯିନୀ । ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ରାଜନ୍କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍
ଏହା ତଳ ଯୋନିକୁ ଗତ ତିନି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି। ଏହି ପାପ ହରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ, ହେ ରାଜା।
ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ପୁରା କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ବଭୂଵ ନୃପନଂଦନଃ
ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ପୂର୍ବେ କୃତୟୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ଏକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିଲେ।
ଇଂଦ୍ରସେନ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୁରା ମାହିଷ୍ମତୀପତିଃ । ସ ରାଜା ପାଲଯାମାସ ଧର୍ମେଣ ଯଶସାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, ମାହିଷ୍ମତୀର ରାଜା। ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ଏବଂ ଯଶସ୍ୱୀ ଥିଲେ।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମାଯୁକ୍ତୋ ଧନଧାନ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ମାହିଷ୍ମତ୍ଯଧିପୋ ରାଜା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପରାଯଣଃ
ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ମାହିଷ୍ମତୀର ଏହି ରାଜା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ।
ଜପନ୍ଗୋଵିଂଦନାମାନି ମୁକ୍ତିଦାନି ନରାଧିପଃ । କାଲଂ ନଯତି ଵିଧିଵଦଧ୍ଯାତ୍ମଧ୍ଯାନଚିଂତକଃ
ସେ ନରପତି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ନାମ ଜପ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି, ଏବଂ ନିୟମରେ ଆତ୍ମଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ରହି ସମୟ କଟାଉଥିଲେ।
ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ରାଜ୍ଞି ସୁଖାସୀନେ ସଦୋ ଗତେ । ଅଵତୀର୍ଯାଗମତ୍ତତ୍ର ହ୍ଯଂବରାନ୍ନାରଦୋ ମୁନିଃ
ଏକ ଦିନ, ରାଜା ସଭାରେ ସୁଖରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଆକାଶରୁ ଅବତରି ମୁନି ନାରଦ ଏଠାରେ ଆସିଲେ।
ତମାଗତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯ କୃତାଂଜଲି । ପୂଜଯିତ୍ଵାଥ ଵିଧିନା ଚାସନେ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଉଠି ହାତ ଜୋଡିଲେ। ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସାଇଲେ।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ସ ମୁନିଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ରାଜୋଵାଚ-। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଂ ଚ କୁଶଲଂ ମମ
ମୁନିଙ୍କୁ ସୁଖରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ରାଜା କହିଲେ— ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୋର ସବୁ କିଛି ଭଲ ଅଛି।
ଅଦ୍ଯ କ୍ରତୁକ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵାଃ ସଫଲାସ୍ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍ । ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ଦେଵର୍ଷେ ବ୍ରୂହ୍ଯାଗମନକାରଣମ୍
ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ମୋର ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ କ୍ରିୟା ସଫଳ ହୋଇଛି। ହେ ଦେବ ଋଷି, ଦୟାକରି ଆପଣ ଆସିବାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ମଦ୍ଵଚୋ ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦହଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯମଲୋକଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ମୋର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରା କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରୁ ଯମର ଲୋକକୁ ଆସିଛି, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶମନେନାର୍ଚିତୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଉପଵିଷ୍ଟୋ ଵରାସନେ । ଧର୍ମଶୀଲଃ ସତ୍ଯଵାଂସ୍ତୁ ଭାସ୍କରିଂ ସମୁପାସତେ
ଶମନଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ବସିଥିଲି। ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ।
ବହୁପୁଣ୍ଯପ୍ରକର୍ତ୍ତା ଚ ଵ୍ରତଵୈକଲ୍ଯଦୋଷତଃ । ସଭାଯାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵସ୍ଯ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ପିତା ତଵ
ତୁମ ଜନକ, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରତରେ କିଛି ତ୍ରୁଟି ଥିବାରୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପିତୃଦେବଙ୍କ ସଭାରେ ଦେଖିଥିଲି।
କଥିତସ୍ତେନ ସଂଦେଶସ୍ତଂ ନିବୋଧ ଜନେଶ୍ଵର । ଇଂଦ୍ରସେନ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ରାଜା ମାହିଷ୍ମତୀପତିଃ
ସେ ମୋତେ ଏକ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ— ହେ ଜନେଶ୍ୱର, ଏହା ଶୁଣ। 'ଇନ୍ଦ୍ରସେନା ନାମକ ମାହିଷ୍ମତୀର ରାଜା'।
ତସ୍ଯାଗ୍ରେ କଥଯବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ଥିତଂ ମାଂ ଯମସଂନିଧୌ । କେନାପି ଚାଂତରାଯେଣ ପୂର୍ଵଜନ୍ମୋଦ୍ଭଵେନ ଚ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଯମଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲି, ପୂର୍ବଜନ୍ମର କୌଣସି ବାଧା ଦ୍ୱାରା।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରେଷଯ ମାଂ ପୁତ୍ର ଇଂଦିରା ପୁଣ୍ଯ ଦାନତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽହଂ ସମାଯାତଃ ସମୀପଂ ତଵ ପାର୍ଥିଵ
ସେ କହିଲେ, 'ପୁତ୍ର, ଇନ୍ଦିରା ବ୍ରତ ଓ ଦାନର ପୁଣ୍ୟରେ ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପଠା।' ଏହିପରି ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ହେ ରାଜା।
ପିତୁଃ ସ୍ଵର୍ଗକୃତେ ରାଜନ୍ନିଂଦିରା ଵ୍ରତମାଚର । ତେନ ଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେନ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାସ୍ଯତି ତେ ପିତା
ହେ ରାଜା, ତୁମ ପିତାଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପାଇଁ ଇନ୍ଦିରା ବ୍ରତ କର। ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ତୁମ ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।
ରାଜୋଵାଚ- କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଭଗଵନ୍ନିଂଦିରା ଵ୍ରତମ୍ । ଵିଧିନା କେନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ କସ୍ମିନ୍ପକ୍ଷେ ତିଥୌ ତଥା
ରାଜା କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ, ଦୟାକରି ଇନ୍ଦିରା ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ। କିପରି କରିବା ଉଚିତ୍, କେଉଁ ତିଥି ଓ ପକ୍ଷରେ କରିବା ଉଚିତ୍?
ନାରଦଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜେଂଦ୍ର ତେ ଵଚ୍ମି ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଧିଂ ଶୁଭମ୍ । ଆଶ୍ଵିନସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ ଦଶମୀ ଦିଵସେ ଶୁଭେ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତର ଶୁଭ ବିଧି କହୁଛି, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଦଶମୀ ତିଥିରେ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ତତୋ ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ସମାହିତଃ
ପ୍ରଭାତରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ପୁଣି ଧ୍ୟାନରେ ଥିବାବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧା ସମନ୍ଵିତଃ । ଏକଭକ୍ତଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ରାତ୍ରୌ ଭୂମୌ ଶଯୀତ ଚ । ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ ଜାତେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଚୈକାଦଶୀ ଦିନେ
ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏକବେଳା ଭୋଜନ କରି, ରାତିରେ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍। ପରଦିନ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପ୍ରଭାତ ଆସିଲେ, ଏକାଦଶୀ ଦିନେ—
ମୁଖ ପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦଂତଧାଵନ ଵର୍ଜିତମ୍ । ଉପଵାସସ୍ଯ ନିଯମଂ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ମୁହଁ ଧୋଇବା, କିନ୍ତୁ ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ନୁହେଁ। ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉପବାସର ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଦ୍ଯସ୍ଥିତ୍ଵା ନିରାହାରଃ ସର୍ଵଭୋଗ ଵିଵର୍ଜିତଃ । ଶ୍ଵୋ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ଶରଣଂ ମେ ଭଵାଚ୍ଯୁତ
ଆଜି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି ନିରାହାର ରୁହିବା ଉଚିତ୍। 'ମୁଁ କାଲି ଭୋଜନ କରିବି, ହେ ପଦ୍ମନାଭ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଆପଣ ମୋର ଶରଣ ହୁଅନ୍ତୁ'— ଏହିପରି କହିବା ଉଚିତ୍।
ଇତ୍ଯେଵଂ ନିଯମଂ କୃତ୍ଵା ମଧ୍ଯାହ୍ନ ସମଯେ ତଥା । ଶାଲଗ୍ରାମ ଶିଲାଗ୍ରେ ତୁ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିଧି
ଏହିପରି ନିୟମ ନେଇ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସାମ୍ନାରେ ବିଧିମତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ଧୂପ ଗଂଧାଦିଭିସ୍ତଥା । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାତ୍କେଶଵସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ରାତିରେ କେଶବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତତଃ ପ୍ରଭାତସମଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଦିନେ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ହରିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିଧି
ତାପରେ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନର ପ୍ରଭାତ ଆସିଲେ, ଭକ୍ତିଭାବରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି, ବିଧିମତ ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧା ସମନ୍ଵିତଃ । ଗୋଧୂମ ଚୂର୍ଣୈର୍ଯଛ୍ରାଦ୍ଧଂ କୃତଂ ମେଧ୍ଯକୃତଂ ଭଵେତ୍
ପିତୃମାନେ ଖୁସି ହେବା ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଗହୁଁ ଚୁଣାରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ହୁଏ।
ଯଵୈର୍ଵ୍ରୀହିତିଲୈର୍ମାଷୈର୍ଗୋଧୂମୈଶ୍ଚଣକୈସ୍ତଥା । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ରାଜନ୍ ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ ପ୍ରପୂଜିତାନ୍
ଯବ, ଚାଉଳ, ତିଳ, ବୁଟ, ଗହୁଁ ଓ ଚଣା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା, ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।