ଵର୍ଷତ୍ରଯଂ ତଦ୍ଵିଷଯେ ନ ଵଵର୍ଷ ବଲାହକଃ । ତେନ ଭଗ୍ନାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ବଭୂଵୁଃ କ୍ଷୁଧଯାର୍ଦିତାଃ
ତାଙ୍କ ଦେଶରେ ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ବୃଷ୍ଟି ହେଲାନି । ଏହାର ଫଳରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ଓ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ।
ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ଵଷଟ୍କାର ଵେଦାଧ୍ଯଯନଵର୍ଜିତାଃ । ବଭୂଵ ଵିଷଯସ୍ତସ୍ଯା ଭାଗ୍ଯେନ ଦୈଵପୀଡିତଃ । ଅଥ ପ୍ରଜାଃ ସମାଗମ୍ଯ ରାଜାନମିଦମବ୍ରୁଵନ୍
ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ବଷଟ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା । ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦେଶ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲା । ତାପରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପ୍ରଜା ଊଚୁଃ - ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଜାନାଂ ଵଚନଂ ତ୍ଵଯା । ଆପୋ ନାରା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପୁରାଣେଷୁ ମନୀଷିଭିଃ
ପ୍ରଜାମାନେ କହିଲେ — ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ କଥା ଆପଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ । ପୁରାଣରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଜଳକୁ 'ନାରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଅଯନଂ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ମାନ୍ନାରାଯଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ପର୍ଜନ୍ଯରୂପୋ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵଗତଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି କାରଣରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତା ବର୍ଷା ମେଘର ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି ।
ସ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଵୃଷ୍ଟିଂ ଵୃଷ୍ଟେରନ୍ନଂ ତତଃ ପ୍ରଜାଃ । ତଦଭାଵେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ତଥା କୁରୁ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗଃ କ୍ଷେମୋ ଯଥା ଭଵେତ୍
ସେ ଏଭଳି ବର୍ଷା କରେ, ବର୍ଷାରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ନରୁ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ନଥିଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି କାମ କର, ଯାହାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁରକ୍ଷା ହେବ।
ରାଜୋଵାଚ-। ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନ ମିଥ୍ଯାଭିହିତଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଅନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମନ୍ନେ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ରାଜା କହିଲେ— ଆପଣମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ସତ୍ୟ, କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ଅନ୍ନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ଅନ୍ନରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଭଵଂତି ଭୂତାନି ଜଗଦନ୍ନେନ ଵର୍ତତେ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଲୋକେ ପୁରାଣେ ବହୁଵିସ୍ତରେ
ଅନ୍ନରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। ଏହିପରି କଥା ଲୋକରେ ଏବଂ ବଡ଼ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ଶୁଣାଯାଏ।
ନୃପାଣାମପଚାରେଣ ପ୍ରଜାନାଂ ପୀଡନଂ ଭଵେତ୍ । ନାହଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯାତ୍ମକୃତମେଵଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଚାରଯନ୍
ରାଜାମାନଙ୍କ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରରୁ ପ୍ରଜାମାନେ କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବିଲି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କିଛି ହୋଇନାହିଁ।
ତଥାପି ପ୍ରଯତିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ରାଜା ପରିମେଯପରିଚ୍ଛଦଃ
ତଥାପି, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ଏଭଳି ମନେ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧାତାରଂ ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍ । ଚଚାର ମୁନିମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଆଶ୍ରମାନ୍ତାପସୈଃ ଶ୍ରିତାନ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ଓ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶାଥ ବ୍ରହ୍ମସୁତମୃଷିମାଂଗିରସଂ ନୃପଃ । ତେଜସା ଦ୍ଯୋତିତଦିଶଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ପଦ୍ମଜମ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ୍ମଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷିତୋ ରାଜା ଅଵତୀର୍ଯ ସ୍ଵଵାହନାତ୍ । ନମଶ୍ଚକ୍ରେଽସ୍ଯ ଚରଣୌ କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଵଶୀ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ, ନିଜ ଯାନରୁ ଅବତରି, ହାତ ଜୋଡି ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ।
ମୁନିସ୍ତମଭିନଂଦ୍ଯାଥ ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନପୂର୍ଵକମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ରାଜ୍ଯେ ସପ୍ତସ୍ଵଂଗେଷୁ ଭୂପତେଃ
ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥା କହି ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ସାତଟି ଅଙ୍ଗରେ ରାଜାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵା କୁଶଲଂ ପପ୍ରଚ୍ଛାନାମଯଂ ନୃପଃ । ଦତ୍ତାସନୋ ଗୃହୀତାର୍ଘ୍ଯ ଉପଵିଷ୍ଟୋଽସ୍ଯ ସଂନିଧୌ
ସେ ନିଜ ସୁସ୍ଥତା ଜଣେଇ, ରାଜା ମୁନିଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ। ଆସନ ଦେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମୁନିଂ ରାଜା ପୃଷ୍ଟୋ ହ୍ଯାଗମକାରଣମ୍
ମୁନି ଯେତେବେଳେ ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାଜୋଵାଚ- ଭଗଵନ୍ଧର୍ମଵିଧିନା ମମ ପାଲଯତୋ ମହୀମ୍ । ଅନାଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସଂଵୃତ୍ତା ନାହଂ ଵେଦ୍ମ୍ଯତ୍ର କାରଣମ୍
ରାଜା କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ଭୂମି ପାଳନ କରୁଛି, ତଥାପି ଅବର୍ଷା ହେଉଛି। ଏହାର କାରଣ ମୁଁ ଜାଣେନି।
ସଂଶଯଚ୍ଛେଦନାଯାତ୍ର ଆଗତୋଽହଂ ତଵାଂତିକେ । ଯୋଗକ୍ଷେମଵିଧାନେନ ପ୍ରଜାନାଂ କୁରୁ ନିର୍ଵୃତିମ୍
ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତୁ।
ଋଷିରୁଵାଚ- ଏତତ୍କୃତଯୁଗଂ ରାଜନ୍ଯୁଗାନାମୁତ୍ତମଂ ମତମ୍ । ଅତ୍ର ବ୍ରହ୍ମପରା ଲୋକା ଧର୍ମଶ୍ଚାତ୍ର ଚତୁଷ୍ପଦଃ
ମୁନି କହିଲେ— ଏହା କୃତଯୁଗ, ସମସ୍ତ ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନ୍ୟ। ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ଓ ଧର୍ମ ଚାରିପାଖରେ ଦୃଢ଼।
ଅସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ତପୋଯୁକ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ନେତରା ଜନାଃ । ଵିଷଯେ ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ଵୃଷଲୋଽଯଂ ତପସ୍ଯତି
ଏହି ଯୁଗରେ କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଛି।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଚ୍ଚୈଵ ନ ଵର୍ଷତି ବଲାହକଃ । କୁରୁ ତସ୍ଯ ଵଧେ ଯତ୍ନଂ ଯେନ ଦୋଷଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି
ଏହି କାରଣରୁ ମେଘ ବର୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହେବ।
ରାଜୋଵାଚ- ନାହମେନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ତପସ୍ଯଂତମନାଗସମ୍ । ଧର୍ମୋପଦେଶଂ କଥଯ ଉପସର୍ଗଵିନାଶନମ୍
ରାଜା କହିଲେ— ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବିନି। ଆପଣ ମୋତେ ଏମିତି କୌଣସି ଧର୍ମମୟ ଉପାୟ କହନ୍ତୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିପଦ ଦୂର ହେବ।
ଋଷିରୁଵାଚ- ଯଦ୍ଯେଵଂ ତର୍ହି ନୃପତେ କୁରୁଷ୍ଵୈକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ନଭସ୍ଯସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ପଦ୍ମା ନାମେତି ଵିଶ୍ରୁତା
ମୁନି କହିଲେ— ଯଦି ଏମିତି, ତେବେ ରାଜା, ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ନଭସ୍ୟ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏହାକୁ ପଦ୍ମା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ତସ୍ଯା ଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେନ ସୁଵୃଷ୍ଟିର୍ଭଵିତା ଧ୍ରୁଵମ୍ । ସର୍ଵସିଦ୍ଧିପ୍ରଦା ହ୍ଯେଷା ସର୍ଵୋପଦ୍ରଵନାଶିନୀ
ତାଙ୍କର ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭଲ ବର୍ଷା ହେବ। ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିପଦକୁ ଦୂର କରେ।
ଅସ୍ଯା ଵ୍ରତଂ କୁରୁ ନୃପ ସପ୍ରଜଃ ସପରିଚ୍ଛଦଃ । ଇତି ଵାକ୍ଯମୃଷେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ସ୍ଵଗୃହମାଗତଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରଜା ଓ ସମସ୍ତ ସହାୟକଙ୍କ ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ କର। ଋଷିଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରାଜା ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ।
ଭାଦ୍ରମାସେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ପଦ୍ମାଵ୍ରତମଥାକରୋତ୍ । ପ୍ରଜାଭିଃ ସହ ସର୍ଵାଭିଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
ଭାଦ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ପଦ୍ମା ବ୍ରତ କଲେ।
ଏଵଂ ଵ୍ରତେ କୃତେ ରାଜନ୍ପ୍ରଵଵର୍ଷ ବଲାହକଃ । ଜଲେନ ପ୍ଲାଵିତା ଭୂମିରଭଵତ୍ସସ୍ଯଶାଲିନୀ
ଏପରି ବ୍ରତ କରାଯିବା ପରେ, ହେ ରାଜା, ମେଘ ଭଲରେ ବର୍ଷା କଲେ। ଭୂମି ଜଳରେ ଭିଜିଗଲା ଏବଂ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ଋଷୀଶ୍ଵରପ୍ରଭାଵେନ ଲୋକାଃ ସୌଖ୍ଯଂ ପ୍ରପେଦିରେ । ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦେଵଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ଋଷିଶ୍ୱରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଲୋକମାନେ ସୁଖ ପାଇଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
ଦଧ୍ଯୋଦନଯୁତଂ ତସ୍ଯାଂ ଜଲପୂର୍ଣଂ ଘଟଂ ଦ୍ଵିଜେ । ଵସ୍ତ୍ରସଂଵେଷ୍ଟିତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଛତ୍ରୋପାନହମେଵ ଚ
ସେ ଦିନ, ଦହି ଓ ଚାଉଳ ମିଶାଯାଇଥିବା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଘଡ଼ା, ଭଲ ଭାବରେ କପଡ଼ାରେ ମୁଡ଼ି, ଏକ ଛତା ଓ ଜୁତା ସହିତ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ।
ନମୋ ନମସ୍ତେ ଗୋଵିଂଦ ବୁଧଶ୍ରଵଣସଂଜ୍ଞକ । ଅଘୌଘସଂକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଦୋ ଭଵ
ଗୋବିନ୍ଦ, ବୁଧଶ୍ରବଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦିଅ।
ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଶ୍ଚୈଵ ଲୋକାନାଂ ସୁଖଦାଯକଃ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛନ୍ତି, ଲୋକମାନେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି। ଏହା ପଢ଼ିବା ଓ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।