ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- କଥଯାମି ମହୀପାଲ କଥାମାଶ୍ଚର୍ଯକାରିଣୀମ୍ । କଥଯାମାସ ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦାଯ ମହାତ୍ମନେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଚତୁର୍ମୁଖ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ନଭସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିଷ୍ଣୋରାରାଧନାଯ ଵୈ
ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ଚତୁର୍ମୁଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ, ନଭସ୍ୟ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ଏହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଵୈଷ୍ଣଵୋଽସି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧୁପୃଷ୍ଟଂ କିଲ ତ୍ଵଯା । ନାତଃ ପରତରା ଲୋକେ ପଵିତ୍ରା ହରିଵାସରାତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଭଲ କରିଛ । ହରିଙ୍କ ଦିନଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ଏହି ସଂସାରରେ ନାହିଁ ।
ପଦ୍ମା ନାମେତି ଵିଖ୍ଯାତା ନଭସ୍ଯୈକାଦଶୀ ସିତା । ହୃଷୀକେଶଃ ପୂଜ୍ଯତେଽସ୍ଯାଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ନଭସ୍ୟ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ 'ପଦ୍ମା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି ଦିନ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ।
କଥଯାମି ତଵାଗ୍ରେଽହଂ କଥାଂ ପୌରାଣିକୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ପୁରାତନ ଓ ଶୁଭ କଥା କହିବି, ଯାହା କେବଳ ଏକଥର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ମାଂଧାତା ନାମ ରାଜର୍ଷିର୍ଵିଵସ୍ଵଦ୍ଵଂଶସଂଭଵଃ । ବଭୂଵ ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ସ ସତ୍ଯସଂଧଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ବିବସ୍ବତ୍ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମାନ୍ଧାତା ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ । ସେ ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଥିଲେ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ।
ଧର୍ମତଃ ପାଲଯାମାସ ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍ । ନ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯସ୍ତଥା
ସେ ନିଜ ପୁଅମାନେ ପରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ରଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କଷ୍ଟ ଥିଲାନି ।
ନିରାତଂକାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ଧନଧାନ୍ଯସମେଧିତାଃ । ନ୍ଯାଯେନୋପାର୍ଜିତଂ ଵିତ୍ତଂ ତସ୍ଯ କୋଶେ ମହୀପତେ
ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ଭୟ ଭିନ୍ନ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ଥିଲେ । ରାଜାଙ୍କର ଖଜାନା ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ।
ସ୍ଵସ୍ଵଧର୍ମେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଂତେ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାସ୍ତଥା । କାମଧେନୁସମାଭୂମିସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ମହୀପତେଃ
ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଭୂମି କାମଧେନୁ ପରି ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଉଥିଲା ।
ତସ୍ଯୈଵଂ କୁର୍ଵତୋ ରାଜ୍ଯଂ ବହୁଵର୍ଷଗଣା ଗତାଃ । ଅଥୈକସ୍ମିଂଶ୍ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଵିପାକଃ କର୍ମଣଃ ଖଲୁ
ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ ବହୁ ବର୍ଷ କଟିଗଲା । ପରେ ଏକ ସମୟରେ କର୍ମର ଫଳ ଦେଖାଦେଲା ।
ଵର୍ଷତ୍ରଯଂ ତଦ୍ଵିଷଯେ ନ ଵଵର୍ଷ ବଲାହକଃ । ତେନ ଭଗ୍ନାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ବଭୂଵୁଃ କ୍ଷୁଧଯାର୍ଦିତାଃ
ତାଙ୍କ ଦେଶରେ ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ବୃଷ୍ଟି ହେଲାନି । ଏହାର ଫଳରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ଓ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ।
ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ଵଷଟ୍କାର ଵେଦାଧ୍ଯଯନଵର୍ଜିତାଃ । ବଭୂଵ ଵିଷଯସ୍ତସ୍ଯା ଭାଗ୍ଯେନ ଦୈଵପୀଡିତଃ । ଅଥ ପ୍ରଜାଃ ସମାଗମ୍ଯ ରାଜାନମିଦମବ୍ରୁଵନ୍
ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ବଷଟ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା । ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦେଶ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲା । ତାପରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପ୍ରଜା ଊଚୁଃ - ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଜାନାଂ ଵଚନଂ ତ୍ଵଯା । ଆପୋ ନାରା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପୁରାଣେଷୁ ମନୀଷିଭିଃ
ପ୍ରଜାମାନେ କହିଲେ — ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ କଥା ଆପଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ । ପୁରାଣରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଜଳକୁ 'ନାରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଅଯନଂ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ମାନ୍ନାରାଯଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ପର୍ଜନ୍ଯରୂପୋ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵଗତଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି କାରଣରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତା ବର୍ଷା ମେଘର ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି ।
ସ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଵୃଷ୍ଟିଂ ଵୃଷ୍ଟେରନ୍ନଂ ତତଃ ପ୍ରଜାଃ । ତଦଭାଵେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ତଥା କୁରୁ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗଃ କ୍ଷେମୋ ଯଥା ଭଵେତ୍
ସେ ଏଭଳି ବର୍ଷା କରେ, ବର୍ଷାରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ନରୁ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ନଥିଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି କାମ କର, ଯାହାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁରକ୍ଷା ହେବ।
ରାଜୋଵାଚ-। ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନ ମିଥ୍ଯାଭିହିତଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଅନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମନ୍ନେ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ରାଜା କହିଲେ— ଆପଣମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ସତ୍ୟ, କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ଅନ୍ନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ଅନ୍ନରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଭଵଂତି ଭୂତାନି ଜଗଦନ୍ନେନ ଵର୍ତତେ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଲୋକେ ପୁରାଣେ ବହୁଵିସ୍ତରେ
ଅନ୍ନରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। ଏହିପରି କଥା ଲୋକରେ ଏବଂ ବଡ଼ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ଶୁଣାଯାଏ।
ନୃପାଣାମପଚାରେଣ ପ୍ରଜାନାଂ ପୀଡନଂ ଭଵେତ୍ । ନାହଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯାତ୍ମକୃତମେଵଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଚାରଯନ୍
ରାଜାମାନଙ୍କ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରରୁ ପ୍ରଜାମାନେ କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବିଲି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କିଛି ହୋଇନାହିଁ।
ତଥାପି ପ୍ରଯତିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ରାଜା ପରିମେଯପରିଚ୍ଛଦଃ
ତଥାପି, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ଏଭଳି ମନେ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧାତାରଂ ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍ । ଚଚାର ମୁନିମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଆଶ୍ରମାନ୍ତାପସୈଃ ଶ୍ରିତାନ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ଓ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶାଥ ବ୍ରହ୍ମସୁତମୃଷିମାଂଗିରସଂ ନୃପଃ । ତେଜସା ଦ୍ଯୋତିତଦିଶଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ପଦ୍ମଜମ୍
ସେଠାରେ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ୍ମଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷିତୋ ରାଜା ଅଵତୀର୍ଯ ସ୍ଵଵାହନାତ୍ । ନମଶ୍ଚକ୍ରେଽସ୍ଯ ଚରଣୌ କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଵଶୀ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଖୁସି ହେଲେ, ନିଜ ଯାନରୁ ଅବତରି, ହାତ ଜୋଡି ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ।
ମୁନିସ୍ତମଭିନଂଦ୍ଯାଥ ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନପୂର୍ଵକମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ରାଜ୍ଯେ ସପ୍ତସ୍ଵଂଗେଷୁ ଭୂପତେଃ
ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥା କହି ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ସାତଟି ଅଙ୍ଗରେ ରାଜାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵା କୁଶଲଂ ପପ୍ରଚ୍ଛାନାମଯଂ ନୃପଃ । ଦତ୍ତାସନୋ ଗୃହୀତାର୍ଘ୍ଯ ଉପଵିଷ୍ଟୋଽସ୍ଯ ସଂନିଧୌ
ସେ ନିଜ ସୁସ୍ଥତା ଜଣେଇ, ରାଜା ମୁନିଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ। ଆସନ ଦେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମୁନିଂ ରାଜା ପୃଷ୍ଟୋ ହ୍ଯାଗମକାରଣମ୍
ମୁନି ଯେତେବେଳେ ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାଜୋଵାଚ- ଭଗଵନ୍ଧର୍ମଵିଧିନା ମମ ପାଲଯତୋ ମହୀମ୍ । ଅନାଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସଂଵୃତ୍ତା ନାହଂ ଵେଦ୍ମ୍ଯତ୍ର କାରଣମ୍
ରାଜା କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବରେ ଭୂମି ପାଳନ କରୁଛି, ତଥାପି ଅବର୍ଷା ହେଉଛି। ଏହାର କାରଣ ମୁଁ ଜାଣେନି।
ସଂଶଯଚ୍ଛେଦନାଯାତ୍ର ଆଗତୋଽହଂ ତଵାଂତିକେ । ଯୋଗକ୍ଷେମଵିଧାନେନ ପ୍ରଜାନାଂ କୁରୁ ନିର୍ଵୃତିମ୍
ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତୁ।
ଋଷିରୁଵାଚ- ଏତତ୍କୃତଯୁଗଂ ରାଜନ୍ଯୁଗାନାମୁତ୍ତମଂ ମତମ୍ । ଅତ୍ର ବ୍ରହ୍ମପରା ଲୋକା ଧର୍ମଶ୍ଚାତ୍ର ଚତୁଷ୍ପଦଃ
ମୁନି କହିଲେ— ଏହା କୃତଯୁଗ, ସମସ୍ତ ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନ୍ୟ। ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ଓ ଧର୍ମ ଚାରିପାଖରେ ଦୃଢ଼।
ଅସ୍ମିନ୍ଯୁଗେ ତପୋଯୁକ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣା ନେତରା ଜନାଃ । ଵିଷଯେ ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ଵୃଷଲୋଽଯଂ ତପସ୍ଯତି
ଏହି ଯୁଗରେ କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ତପସ୍ୟା କରୁଛି।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଚ୍ଚୈଵ ନ ଵର୍ଷତି ବଲାହକଃ । କୁରୁ ତସ୍ଯ ଵଧେ ଯତ୍ନଂ ଯେନ ଦୋଷଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି
ଏହି କାରଣରୁ ମେଘ ବର୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହେବ।