ଉପଵାସପରୋ ଭୂତ୍ଵା ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୁରୁ । ଏଵମସ୍ଯା ଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେ ତଵ ପାପକ୍ଷଯୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଉପବାସରେ ଲାଗି ରାତିରେ ଜାଗି ରୁହ; ଏଭଳି ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ।
ତଵ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଚାଗତୋଽହଂ ନୃପୋତ୍ତମ । ଇତ୍ଯେଵଂ କଥଯିତ୍ଵା ଚ ମୁନିରଂତରଧୀଯତ
ତୁମର ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମହାନ ରାଜା। ଏଭଳି କହି, ସେ ମୁନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ମୁନିଵାକ୍ଯଂ ନୃପଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚକାର ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । କୃତେ ତସ୍ମିନ୍ଵ୍ରତେ ରାଜ୍ଞଃ ପାପସ୍ଯାଂତୋଽଭଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କଲେ; ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହିତ ରାଜାଙ୍କର ପାପ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଶେଷ ହେଲା।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଭାଵୋଽସ୍ଯ ଵ୍ରତସ୍ଯ ଚ । ଯଦ୍ଦୁଃଖଂବହୁଭିର୍ଵର୍ଷୈର୍ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂତତ୍କ୍ଷଯୋଭଵେତ୍
ଶୁଣ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବ କଣ: ଯେ ଦୁଃଖ ବହୁ ବର୍ଷ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ, ତାହା ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ନିସ୍ତୀର୍ଣଦୁଃଖୋ ରାଜାସୀଦ୍ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ । ପତ୍ନ୍ଯା ସହ ସମାଯୋଗଂ ପୁତ୍ରଜୀଵନମାପ ସଃ
ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ରାଜା ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ପତ୍ନୀ ସହିତ ମିଶିଲେ ଏବଂ ପୁଅଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇଲେ।
ଦିଵି ଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷମଭୂଦ୍ଦିଵଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵେନ ପ୍ରାପ୍ଯରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୁମ୍ଦୁଭି ବାଜିଲା, ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷିଲା; ଏକାଦଶୀର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଅବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲେଭେ ହରିଶ୍ଚଂଦ୍ରଃ ସପୁରଃ ସପରିଚ୍ଛଦଃ । ଈଦୃଗ୍ଵିଧଂ ଵ୍ରତଂରାଜନ୍ଯେ କୁର୍ଵଂତି ଚ ମାନଵାଃ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସହର ଓ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ଏପରି ପବିତ୍ର ବ୍ରତ ରାଜାମାନେ କଲେ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି ।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଯାଂତି ତେ ନୃପ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ଵାପି ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଏହି କଥା ପଢିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଭାଦ୍ରପଦକୃଷ୍ଣାଜୈକାଦଶୀନାମ ଷଟ୍ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଭାଗରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଭାଦ୍ରପଦ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ' ନାମକ ଛପନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ - ନଭସ୍ଯସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କୋ ଦେଵଃ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯ ଏତଦାଖ୍ଯାହି କେଶଵ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ — ନଭସ୍ୟ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ଦିନରେ ପୂଜା କରାଯାଏ ଓ କେମିତି ଉପବାସ କରାଯିବ? ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ, ହେ କେଶବ ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- କଥଯାମି ମହୀପାଲ କଥାମାଶ୍ଚର୍ଯକାରିଣୀମ୍ । କଥଯାମାସ ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦାଯ ମହାତ୍ମନେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିବି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଚତୁର୍ମୁଖ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ନଭସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିଷ୍ଣୋରାରାଧନାଯ ଵୈ
ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ଚତୁର୍ମୁଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ କହ, ନଭସ୍ୟ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କାରଣ ଏହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଵୈଷ୍ଣଵୋଽସି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧୁପୃଷ୍ଟଂ କିଲ ତ୍ଵଯା । ନାତଃ ପରତରା ଲୋକେ ପଵିତ୍ରା ହରିଵାସରାତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଭଲ କରିଛ । ହରିଙ୍କ ଦିନଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିଛି ଏହି ସଂସାରରେ ନାହିଁ ।
ପଦ୍ମା ନାମେତି ଵିଖ୍ଯାତା ନଭସ୍ଯୈକାଦଶୀ ସିତା । ହୃଷୀକେଶଃ ପୂଜ୍ଯତେଽସ୍ଯାଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ନଭସ୍ୟ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ 'ପଦ୍ମା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି ଦିନ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ ।
କଥଯାମି ତଵାଗ୍ରେଽହଂ କଥାଂ ପୌରାଣିକୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ପୁରାତନ ଓ ଶୁଭ କଥା କହିବି, ଯାହା କେବଳ ଏକଥର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।
ମାଂଧାତା ନାମ ରାଜର୍ଷିର୍ଵିଵସ୍ଵଦ୍ଵଂଶସଂଭଵଃ । ବଭୂଵ ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ସ ସତ୍ଯସଂଧଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ବିବସ୍ବତ୍ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମାନ୍ଧାତା ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ । ସେ ଏକ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଥିଲେ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ।
ଧର୍ମତଃ ପାଲଯାମାସ ପ୍ରଜାଃ ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍ । ନ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯସ୍ତଥା
ସେ ନିଜ ପୁଅମାନେ ପରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଧର୍ମରେ ରଖିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କଷ୍ଟ ଥିଲାନି ।
ନିରାତଂକାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ଧନଧାନ୍ଯସମେଧିତାଃ । ନ୍ଯାଯେନୋପାର୍ଜିତଂ ଵିତ୍ତଂ ତସ୍ଯ କୋଶେ ମହୀପତେ
ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ଭୟ ଭିନ୍ନ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ଥିଲେ । ରାଜାଙ୍କର ଖଜାନା ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ।
ସ୍ଵସ୍ଵଧର୍ମେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତଂତେ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାସ୍ତଥା । କାମଧେନୁସମାଭୂମିସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ମହୀପତେଃ
ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଭୂମି କାମଧେନୁ ପରି ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଉଥିଲା ।
ତସ୍ଯୈଵଂ କୁର୍ଵତୋ ରାଜ୍ଯଂ ବହୁଵର୍ଷଗଣା ଗତାଃ । ଅଥୈକସ୍ମିଂଶ୍ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଵିପାକଃ କର୍ମଣଃ ଖଲୁ
ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ ବହୁ ବର୍ଷ କଟିଗଲା । ପରେ ଏକ ସମୟରେ କର୍ମର ଫଳ ଦେଖାଦେଲା ।
ଵର୍ଷତ୍ରଯଂ ତଦ୍ଵିଷଯେ ନ ଵଵର୍ଷ ବଲାହକଃ । ତେନ ଭଗ୍ନାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ଯ ବଭୂଵୁଃ କ୍ଷୁଧଯାର୍ଦିତାଃ
ତାଙ୍କ ଦେଶରେ ତିନି ବର୍ଷ ଧରି ବୃଷ୍ଟି ହେଲାନି । ଏହାର ଫଳରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ଓ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ।
ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ଵଷଟ୍କାର ଵେଦାଧ୍ଯଯନଵର୍ଜିତାଃ । ବଭୂଵ ଵିଷଯସ୍ତସ୍ଯା ଭାଗ୍ଯେନ ଦୈଵପୀଡିତଃ । ଅଥ ପ୍ରଜାଃ ସମାଗମ୍ଯ ରାଜାନମିଦମବ୍ରୁଵନ୍
ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ବଷଟ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା । ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦେଶ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲା । ତାପରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ପ୍ରଜା ଊଚୁଃ - ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଜାନାଂ ଵଚନଂ ତ୍ଵଯା । ଆପୋ ନାରା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପୁରାଣେଷୁ ମନୀଷିଭିଃ
ପ୍ରଜାମାନେ କହିଲେ — ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ କଥା ଆପଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ । ପୁରାଣରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଜଳକୁ 'ନାରା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଅଯନଂ ଭଗଵତସ୍ତସ୍ମାନ୍ନାରାଯଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ପର୍ଜନ୍ଯରୂପୋ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵଗତଃ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି କାରଣରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତା ବର୍ଷା ମେଘର ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି ।
ସ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଵୃଷ୍ଟିଂ ଵୃଷ୍ଟେରନ୍ନଂ ତତଃ ପ୍ରଜାଃ । ତଦଭାଵେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଵୈ ପ୍ରଜାଃ । ତଥା କୁରୁ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗଃ କ୍ଷେମୋ ଯଥା ଭଵେତ୍
ସେ ଏଭଳି ବର୍ଷା କରେ, ବର୍ଷାରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ନରୁ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ନଥିଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏପରି କାମ କର, ଯାହାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସୁରକ୍ଷା ହେବ।
ରାଜୋଵାଚ-। ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନ ମିଥ୍ଯାଭିହିତଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଅନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତଃ ପ୍ରୋକ୍ତମନ୍ନେ ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ରାଜା କହିଲେ— ଆପଣମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ସତ୍ୟ, କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ଅନ୍ନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ଅନ୍ନରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅନ୍ନାଦ୍ଭଵଂତି ଭୂତାନି ଜଗଦନ୍ନେନ ଵର୍ତତେ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଲୋକେ ପୁରାଣେ ବହୁଵିସ୍ତରେ
ଅନ୍ନରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। ଏହିପରି କଥା ଲୋକରେ ଏବଂ ବଡ଼ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ଶୁଣାଯାଏ।
ନୃପାଣାମପଚାରେଣ ପ୍ରଜାନାଂ ପୀଡନଂ ଭଵେତ୍ । ନାହଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯାତ୍ମକୃତମେଵଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଚାରଯନ୍
ରାଜାମାନଙ୍କ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରରୁ ପ୍ରଜାମାନେ କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବିଲି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କିଛି ହୋଇନାହିଁ।
ତଥାପି ପ୍ରଯତିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ରାଜା ପରିମେଯପରିଚ୍ଛଦଃ
ତଥାପି, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ଏଭଳି ମନେ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧାତାରଂ ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍ । ଚଚାର ମୁନିମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଆଶ୍ରମାନ୍ତାପସୈଃ ଶ୍ରିତାନ୍
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ମହାମୁନିମାନେ ଓ ତାପସମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।