ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵୈଷ୍ଣଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଗଂଧପୁଷ୍ପାଦିନାର୍ଚଯେତ୍ । ଅତୋ ଦେଵେତି ମଂତ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜୋ ଵିଷ୍ଣୌ ନିଵେଦଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। 'ଅତୋ ଦେବ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୂଦ୍ରସ୍ତୁ ମୂଲମଂତ୍ରେଣ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୌ ତଥା ଶିଵେ । ଵର୍ଷେଵର୍ଷେ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରାରୋପଣଂ ନରୈଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେପରି ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତି ବର୍ଷ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପବିତ୍ରାରୋପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୁକ୍ତିଂ ମୁକ୍ତିଂ ଚ ଇଚ୍ଛଦ୍ଭିଃ ସଂସାରେ ଶୋକସାଗରେ । ନ କରୋତି ଵିଧାନେନ ପଵିତ୍ରାରୋପଣଂ ତୁ ଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଥିବା, ସଂସାରର ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଅଛନ୍ତି — ଯଦି ସେମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପବିତ୍ରାରୋପଣ କରିନାହାନ୍ତି,
ତସ୍ଯ ସାଂଵତ୍ସରୀ ପୂଜା ନିଷ୍ଫଲା ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ ତୁ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାହାତ୍ମ୍ଯମେତସ୍ଯା ନରଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଇହ ପୁତ୍ରସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପରତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଭଵେତ୍
ସେମାନଙ୍କ ବାର୍ଷିକ ବୈଷ୍ଣବ ପୂଜା ଫଳ ଦେଇନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ବ୍ରତର ମହିମା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଏଠାରେ ପୁତ୍ର ସୁଖ ମିଳେ, ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତା। ଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଶ୍ରାଵଣଶୁକ୍ଲାପଵିତ୍ରାରୋପଣୀ ପୁତ୍ରଦୈକାଦଶୀନାମ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପବିତ୍ରାରୋପଣୀ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ' ନାମକ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯେଉଁ ସଂହିତାରେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭାଦ୍ରସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କିଂନାମୈକାଦଶୀଭଵେତ୍ । ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ କଥଯସ୍ଵ ଜନାର୍ଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ଭାଦ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ନାମ? ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ ଜନାର୍ଦନ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ରାଜନ୍କଥଯିଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରାତ୍ । ଅଜେତି ନାମତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ରାଜା, ଆପଣ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହା ଖୁବ ଭଲଭାବରେ କହିବି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଅଜା' ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ଵ୍ରତମସ୍ଯାଂ କରୋତି ଯଃ । ପାପାନି ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯଂତି ଵ୍ରତସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣାଦପି
ଯେଉଁଠି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏହି ବ୍ରତ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ନାତଃ ପରତରା ରାଜନ୍ଲୋକଦ୍ଵଯହିତାଯ ଵୈ । ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ମଯା ହ୍ଯେତନ୍ନାସତ୍ଯଂ ମମ ଭାଷିତମ୍
ହେ ରାଜା, ଦୁଇ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଛି, ମୋ କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ବଭୂଵ ନୃପତିଃ ପୁରା । ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ସତ୍ଯସଂଧଃ ସମସ୍ତାଯା ଭୁଵଃ ପତିଃ
ପୂର୍ବେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ଥିଲେ।
କସ୍ଯାପି କର୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ତୌ ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ସଃ । ଵିକ୍ରୀତୌ ଵନିତାପୁତ୍ରୌ ସ ଚକାରାତ୍ମଵିକ୍ରଯମ୍
କୌଣସି କର୍ମର ଫଳରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ; ସେ ନିଜ ଜଣେ ଝିଅ ଓ ପୁଅକୁ ବିକ୍ରି କଲେ, ଏବଂ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ବେଚିଦେଲେ।
ପୁଲ୍କସସ୍ଯ ଚ ଦାସତ୍ଵଂ ଗତୋ ରାଜା ସ ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ । ସତ୍ଯମାଲଂବ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ମୃତଚୈଲାପହାରକଃ
ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ରାଜା ଏକ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କର ଦାସ ହେଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୃତ ଲୋକଙ୍କର କପଡ଼ା ନେଇଯାଉଥିଲେ।
ସୋଽଭଵନ୍ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନ ସତ୍ଯାଚ୍ଚଲିତସ୍ତଥା । ଏଵଂ ଚ ତସ୍ଯ ନୃପତେର୍ବହଵୋ ଵତ୍ସରା ଗତାଃ
ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ, କେବେ ସତ୍ୟରୁ ଚୁକିଲେ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଭାବେ ବହୁ ବର୍ଷ ତାଙ୍କର କଟିଗଲା।
ତତଶ୍ଚିଂତାପରୋ ରାଜା ସ ବଭୂଵାତିଦୁଃଖିତଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ନିଷ୍କୃତିର୍ମେ କଥଂ ଭଵେତ୍
ତାପରେ ସେ ରାଜା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ; 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋର ପାପ କିପରି ଶେଷ ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଇତି ଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ମଗ୍ନସ୍ଯ ଵୃଜିନାର୍ଣଵେ । ଆଜଗାମ ମୁନିଃ କଶ୍ଚିଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜାନମାତୁରମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ତଳିଯାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣି, ଏକ ମହାର୍ଷି ଆସିଲେ।
ପରୋପକାରଣାର୍ଥାଯ ନିର୍ମିତା ବ୍ରହ୍ମଣା ଦ୍ଵିଜାଃ । ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଵରଂ ନନାମ ନୃପସତ୍ତମଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାନ ରାଜା ଶିର ନମାଇଲେ।
କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଗୌତମସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ । କଥଯାମାସ ଵୃତ୍ତାଂତମାତ୍ମନୋ ଦୁଃଖସଂଯୁତମ୍
ହାତ ଜୋଡ଼ି ଗୌତମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହି, ରାଜା ନିଜ ଦୁଃଖର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପତିଵାକ୍ଯାନି ଗୌତମୋ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତଃ । ଉପଦେଶଂ ନୃପତଯେ ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଦଦୌ ମୁନିଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଗୌତମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ମୁନି ଏହି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ରାଜନ୍କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେତି ଶୋଭନା । ଏକାଦଶୀ ସମାଯାତା ଅଜା ନାମେତି ପୁଣ୍ଯଦା
ହେ ରାଜା, ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଏକ ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ ଆସେ, ଯାହାକୁ ଅଜା ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଏହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଅସ୍ଯାଃ କୁରୁ ଵ୍ରତଂ ରାଜନ୍ପାପସ୍ଯାଂତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ତଵ ଭାଗ୍ଯଵଶାଦେଷା ସପ୍ତମେଽହ୍ନି ସମାଗତା
ହେ ରାଜା, ଏହି ବ୍ରତ କର; ତୁମର ପାପର ଶେଷ ହେବ। ତୁମର ଭାଗ୍ୟରେ, ଏହି ବ୍ରତ ସପ୍ତମ ଦିନରେ ଆସିଛି।
ଉପଵାସପରୋ ଭୂତ୍ଵା ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୁରୁ । ଏଵମସ୍ଯା ଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେ ତଵ ପାପକ୍ଷଯୋ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଉପବାସରେ ଲାଗି ରାତିରେ ଜାଗି ରୁହ; ଏଭଳି ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେବ।
ତଵ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଚାଗତୋଽହଂ ନୃପୋତ୍ତମ । ଇତ୍ଯେଵଂ କଥଯିତ୍ଵା ଚ ମୁନିରଂତରଧୀଯତ
ତୁମର ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମହାନ ରାଜା। ଏଭଳି କହି, ସେ ମୁନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ମୁନିଵାକ୍ଯଂ ନୃପଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚକାର ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । କୃତେ ତସ୍ମିନ୍ଵ୍ରତେ ରାଜ୍ଞଃ ପାପସ୍ଯାଂତୋଽଭଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କଲେ; ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହିତ ରାଜାଙ୍କର ପାପ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଶେଷ ହେଲା।
ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଭାଵୋଽସ୍ଯ ଵ୍ରତସ୍ଯ ଚ । ଯଦ୍ଦୁଃଖଂବହୁଭିର୍ଵର୍ଷୈର୍ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂତତ୍କ୍ଷଯୋଭଵେତ୍
ଶୁଣ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବ କଣ: ଯେ ଦୁଃଖ ବହୁ ବର୍ଷ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ, ତାହା ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ନିସ୍ତୀର୍ଣଦୁଃଖୋ ରାଜାସୀଦ୍ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ । ପତ୍ନ୍ଯା ସହ ସମାଯୋଗଂ ପୁତ୍ରଜୀଵନମାପ ସଃ
ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ରାଜା ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ପତ୍ନୀ ସହିତ ମିଶିଲେ ଏବଂ ପୁଅଙ୍କୁ ପୁନଃ ପାଇଲେ।
ଦିଵି ଦୁଂଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷମଭୂଦ୍ଦିଵଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵେନ ପ୍ରାପ୍ଯରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୁମ୍ଦୁଭି ବାଜିଲା, ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷିଲା; ଏକାଦଶୀର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଅବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲେଭେ ହରିଶ୍ଚଂଦ୍ରଃ ସପୁରଃ ସପରିଚ୍ଛଦଃ । ଈଦୃଗ୍ଵିଧଂ ଵ୍ରତଂରାଜନ୍ଯେ କୁର୍ଵଂତି ଚ ମାନଵାଃ
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସହର ଓ ସମସ୍ତ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ଏପରି ପବିତ୍ର ବ୍ରତ ରାଜାମାନେ କଲେ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି ।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଯାଂତି ତେ ନୃପ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ଵାପି ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଏହି କଥା ପଢିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଭାଦ୍ରପଦକୃଷ୍ଣାଜୈକାଦଶୀନାମ ଷଟ୍ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ ଭାଗରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଭାଦ୍ରପଦ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ' ନାମକ ଛପନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ - ନଭସ୍ଯସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କୋ ଦେଵଃ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯ ଏତଦାଖ୍ଯାହି କେଶଵ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ — ନଭସ୍ୟ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ଦିନରେ ପୂଜା କରାଯାଏ ଓ କେମିତି ଉପବାସ କରାଯିବ? ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ, ହେ କେଶବ ।