ଲୋକା ଊଚୁଃ - ପୁଣ୍ଯାତ୍ପାପଂ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ପୁରାଣେ ଶ୍ରୂଯତେ ମୁନେ । ପୁଣ୍ଯୋପଦେଶଂ କଥଯ ଯେନ ପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍ । ଯଥା ଭଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ପୁତ୍ରୋ ଭଵତି ଭୂପତେଃ
ଲୋକମାନେ କହିଲେ — ମୁନି, ପୁରାଣରେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ କରିଲେ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଆମେ ପାପ ଦୂର କରିପାରିବା ଏମିତି କିଛି ପୁଣ୍ୟ କଥା ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ମିଳିଥିଲା।
ଲୋମଶ ଉଵାଚ- ଶ୍ରାଵଣେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ପୁତ୍ରଦା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା । ଏକାଦଶୀ ଵାଂଚ୍ଛିତଦା କୁରୁଧ୍ଵଂ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଜନାଃ
ଲୋମଶ କହିଲେ — ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପୁତ୍ରଦା ନାମକ ଏକାଦଶୀ ବିଶ୍ରୁତ। ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତୁ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ମୁନିମେତ୍ଯ ପୁରଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଯଥାଵିଧିଯଥାନ୍ଯାଯଂ କୃତଂ ତୈର୍ଜାଗରାନ୍ଵିତମ୍
ଏହା ଶୁଣି ଲୋକମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସହରକୁ ଗିଁ ନିୟମ ଏବଂ ଆଚାର ଅନୁସାରେ ଏହି ବ୍ରତ ଜାଗର କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ସୁଵିମଲଂ ଦତ୍ତଂ ନୃପତଯେ ଜନୈଃ । ଦତ୍ତେ ପୁଣ୍ଯେଽଥ ସା ରାଜ୍ଞୀ ଗର୍ଭମାଧତ୍ତ ଶୋଭନମ୍
ଲୋକମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ ପୁଣ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ପୁଣ୍ୟ ଦେଇବା ପରେ ରାଣୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଶିଶୁ ଗର୍ଭରେ ଆସିଲା।
ପ୍ରାପ୍ତୋ ପ୍ରସଵକାଲେ ସା ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରମୂର୍ଜିତମ୍ । ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କର୍କଟସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ
ପ୍ରସବ ସମୟ ଆସିଲାପରେ ରାଣୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ ରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ।
ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଵାସୁଦେଵାଯ ପଵିତ୍ରାରୋପଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ହେମ ରୌପ୍ଯ ତାମ୍ର କ୍ଷୌମୈଃ ସୂତ୍ରୈଃ କୌଶେଯପଦ୍ମଜୈଃ
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ରାରୋପଣ କରିବା ନିୟମ ଅଛି, ସେଥିରେ ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା, କପଡ଼ା, ପଟ, ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଉଚିତ।
କୁଶୈଃ କାଶୈଶ୍ଚ କାର୍ପାସୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯା କର୍ତିତୈଃ ଶୁଭୈଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ତ୍ରିଗୁଣିତଂ ସୂତ୍ରଂ ତ୍ରିଗୁଣୀକୃତ୍ଯ ଶୋଧଯେତ୍
କୁଶ, କାଶ ଏବଂ କପାସର ଶୁଭ ସୂତ୍ର ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡିକୁ ନେଇ ନାଆଇ ତିନି ଗୁଣା ସୂତ୍ରକୁ ତିନିଥର ମୁଡି ଶୁଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋଦୋହାଂତରିତେ କାଲେ ପୂର୍ଵେଦ୍ଯୁରଧିଵାସନମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗୁରୁପାଦୌ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ
ଗୋ-ଦୁହିବା ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବଦିନ ଅଧିବାସନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ।
ଗୀତମଂଗଲନିର୍ଘୋଷଃ କୁର୍ଯାଜ୍ଜାଗରଣଂ ତତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ଭିଲ୍ଲାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ଜାଗର କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଭିଲ୍ଲ, ଶୂଦ୍ର — ସମସ୍ତେ ଏହିପରି।
ସ୍ଵଧର୍ମାଵସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ଭକ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଯୁଃ ପଵିତ୍ରକମ୍ । ତତଃ ପଵିତ୍ରଂ ଗୁରଵେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୈ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ସମସ୍ତେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି ଭକ୍ତି ସହିତ ପବିତ୍ରା ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପବିତ୍ରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵୈଷ୍ଣଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଗଂଧପୁଷ୍ପାଦିନାର୍ଚଯେତ୍ । ଅତୋ ଦେଵେତି ମଂତ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜୋ ଵିଷ୍ଣୌ ନିଵେଦଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। 'ଅତୋ ଦେବ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୂଦ୍ରସ୍ତୁ ମୂଲମଂତ୍ରେଣ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୌ ତଥା ଶିଵେ । ଵର୍ଷେଵର୍ଷେ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରାରୋପଣଂ ନରୈଃ
ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେପରି ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତି ବର୍ଷ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପବିତ୍ରାରୋପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୁକ୍ତିଂ ମୁକ୍ତିଂ ଚ ଇଚ୍ଛଦ୍ଭିଃ ସଂସାରେ ଶୋକସାଗରେ । ନ କରୋତି ଵିଧାନେନ ପଵିତ୍ରାରୋପଣଂ ତୁ ଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଥିବା, ସଂସାରର ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଅଛନ୍ତି — ଯଦି ସେମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପବିତ୍ରାରୋପଣ କରିନାହାନ୍ତି,
ତସ୍ଯ ସାଂଵତ୍ସରୀ ପୂଜା ନିଷ୍ଫଲା ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯ ତୁ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାହାତ୍ମ୍ଯମେତସ୍ଯା ନରଃ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଇହ ପୁତ୍ରସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପରତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଭଵେତ୍
ସେମାନଙ୍କ ବାର୍ଷିକ ବୈଷ୍ଣବ ପୂଜା ଫଳ ଦେଇନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ବ୍ରତର ମହିମା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଏଠାରେ ପୁତ୍ର ସୁଖ ମିଳେ, ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତା। ଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଶ୍ରାଵଣଶୁକ୍ଲାପଵିତ୍ରାରୋପଣୀ ପୁତ୍ରଦୈକାଦଶୀନାମ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପବିତ୍ରାରୋପଣୀ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ' ନାମକ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯେଉଁ ସଂହିତାରେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଭାଦ୍ରସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କିଂନାମୈକାଦଶୀଭଵେତ୍ । ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ କଥଯସ୍ଵ ଜନାର୍ଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ଭାଦ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ନାମ? ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ ଜନାର୍ଦନ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ରାଜନ୍କଥଯିଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରାତ୍ । ଅଜେତି ନାମତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ରାଜା, ଆପଣ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏହା ଖୁବ ଭଲଭାବରେ କହିବି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଅଜା' ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶଂ ଵ୍ରତମସ୍ଯାଂ କରୋତି ଯଃ । ପାପାନି ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯଂତି ଵ୍ରତସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣାଦପି
ଯେଉଁଠି ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଏହି ବ୍ରତ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତର କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ନାତଃ ପରତରା ରାଜନ୍ଲୋକଦ୍ଵଯହିତାଯ ଵୈ । ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ମଯା ହ୍ଯେତନ୍ନାସତ୍ଯଂ ମମ ଭାଷିତମ୍
ହେ ରାଜା, ଦୁଇ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଛି, ମୋ କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ବଭୂଵ ନୃପତିଃ ପୁରା । ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ସତ୍ଯସଂଧଃ ସମସ୍ତାଯା ଭୁଵଃ ପତିଃ
ପୂର୍ବେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ଥିଲେ।
କସ୍ଯାପି କର୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ତୌ ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ସଃ । ଵିକ୍ରୀତୌ ଵନିତାପୁତ୍ରୌ ସ ଚକାରାତ୍ମଵିକ୍ରଯମ୍
କୌଣସି କର୍ମର ଫଳରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ; ସେ ନିଜ ଜଣେ ଝିଅ ଓ ପୁଅକୁ ବିକ୍ରି କଲେ, ଏବଂ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ବେଚିଦେଲେ।
ପୁଲ୍କସସ୍ଯ ଚ ଦାସତ୍ଵଂ ଗତୋ ରାଜା ସ ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ । ସତ୍ଯମାଲଂବ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ମୃତଚୈଲାପହାରକଃ
ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ରାଜା ଏକ ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କର ଦାସ ହେଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସତ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମୃତ ଲୋକଙ୍କର କପଡ଼ା ନେଇଯାଉଥିଲେ।
ସୋଽଭଵନ୍ନୃପତିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନ ସତ୍ଯାଚ୍ଚଲିତସ୍ତଥା । ଏଵଂ ଚ ତସ୍ଯ ନୃପତେର୍ବହଵୋ ଵତ୍ସରା ଗତାଃ
ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ, କେବେ ସତ୍ୟରୁ ଚୁକିଲେ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଭାବେ ବହୁ ବର୍ଷ ତାଙ୍କର କଟିଗଲା।
ତତଶ୍ଚିଂତାପରୋ ରାଜା ସ ବଭୂଵାତିଦୁଃଖିତଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ନିଷ୍କୃତିର୍ମେ କଥଂ ଭଵେତ୍
ତାପରେ ସେ ରାଜା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ; 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋର ପାପ କିପରି ଶେଷ ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଇତି ଚିଂତଯତସ୍ତସ୍ଯ ମଗ୍ନସ୍ଯ ଵୃଜିନାର୍ଣଵେ । ଆଜଗାମ ମୁନିଃ କଶ୍ଚିଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜାନମାତୁରମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ, ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ତଳିଯାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଜାଣି, ଏକ ମହାର୍ଷି ଆସିଲେ।
ପରୋପକାରଣାର୍ଥାଯ ନିର୍ମିତା ବ୍ରହ୍ମଣା ଦ୍ଵିଜାଃ । ସ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଵରଂ ନନାମ ନୃପସତ୍ତମଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାନ ରାଜା ଶିର ନମାଇଲେ।
କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଗୌତମସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ । କଥଯାମାସ ଵୃତ୍ତାଂତମାତ୍ମନୋ ଦୁଃଖସଂଯୁତମ୍
ହାତ ଜୋଡ଼ି ଗୌତମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହି, ରାଜା ନିଜ ଦୁଃଖର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପତିଵାକ୍ଯାନି ଗୌତମୋ ଵିସ୍ମଯାନ୍ଵିତଃ । ଉପଦେଶଂ ନୃପତଯେ ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଦଦୌ ମୁନିଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଗୌତମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ମୁନି ଏହି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ମାସି ଭାଦ୍ରପଦେ ରାଜନ୍କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେତି ଶୋଭନା । ଏକାଦଶୀ ସମାଯାତା ଅଜା ନାମେତି ପୁଣ୍ଯଦା
ହେ ରାଜା, ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଏକ ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ ଆସେ, ଯାହାକୁ ଅଜା ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଏହା ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଅସ୍ଯାଃ କୁରୁ ଵ୍ରତଂ ରାଜନ୍ପାପସ୍ଯାଂତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ତଵ ଭାଗ୍ଯଵଶାଦେଷା ସପ୍ତମେଽହ୍ନି ସମାଗତା
ହେ ରାଜା, ଏହି ବ୍ରତ କର; ତୁମର ପାପର ଶେଷ ହେବ। ତୁମର ଭାଗ୍ୟରେ, ଏହି ବ୍ରତ ସପ୍ତମ ଦିନରେ ଆସିଛି।