ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତୁଲସୀଦଲପୂଜନାତ୍ । ରତ୍ନ ମୌକ୍ତିକ ଵୈଡୂର୍ଯ ପ୍ରଵାଲାଦିଭିରର୍ଚିତଃ
ସେଇଁ ପୁଣ୍ୟ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ପୂଜା କଲେ ମିଳେ; ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା, ବୈଡୂର୍ୟ, ପ୍ରବାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ,
ନ ତୁଷ୍ଯତି ତଥା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁଲସୀଦଲତୋ ଯଥା । ତୁଲସୀମଂଜରୀଭିଶ୍ଚ ପୂଜିତୋ ଯେନ କେଶଵଃ
ବିଷ୍ଣୁ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ଯେପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସେପରି ନୁହଁନ୍ତି; ଯିଏ ତୁଳସୀ ମଞ୍ଜରୀରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ,
ଯା ଦୃଷ୍ଟା ନିଖିଲାଘସଂଘଶମନୀ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ଵପୁଃ ପାଵନୀ। ରୋଗାଣାମଭିଵଂଦିତାନି ରସିନୀ ସିକ୍ତାଂତକତ୍ରାସିନୀ । ପ୍ରତ୍ଯାସତ୍ତିଵିଧାଯିନୀ ଭଗଵତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସଂରୋପିତା। ନ୍ଯସ୍ତା ତଚ୍ଚରଣେ ଵିମୁକ୍ତିଫଲଦା ତସ୍ଯୈ ତୁଲସ୍ଯୈ ନମଃ
ଯେ ତୁଳସୀ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ, ଛୁଇଁଲେ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହୁଏ, ନମସ୍କାର କଲେ ରୋଗ ନାଶ ହୁଏ, ଚଖିଲେ ମଧୁର ଲାଗେ, ଛିଟିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ହୁଏ, ନିକଟରେ ରଖିଲେ ଭଗବାନଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଲଗାଇଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ରଖିଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ସେଇ ତୁଳସୀକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଦୀପଂ ଦଦାତି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଦିଵାରାତ୍ରଂ ହରେର୍ଦିନେ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତୋ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯଲମ୍
ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଦୀପ ଦାନ କରେ, ସେ ଲୋକର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି ତାହା ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
କୃଷ୍ଣାଗ୍ରେ ଦୀପକୋ ଯସ୍ଯ ଜ୍ଵଲତ୍ଯେକାଦଶୀଦିନେ । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ଅମୃତେନ ଦିଵି ସ୍ଥିତାଃ
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଦୀପ ଜଳି ରହିଥାଏ, ସେ ଲୋକଙ୍କର ସ୍ଵର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ ଅମୃତ ପାଇ ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି।
ଘୃତେନ ଦୀପଂ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ତିଲତୈଲେନ ଵା ପୁନଃ । ପ୍ରଯାତି ସୂର୍ଯଲୋକଂ ଚ ଦୀପକୋଟିଶତାର୍ଚିତଃ
ଘୀ କିମ୍ବା ତିଳ ତେଲରେ ଦୀପ ଜଳାଇଲେ, ଏହି ଦୀପର ଅନେକ ଶତ ଶତାଧିକ ଆରଚନା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଅଯଂ ତଵାଗ୍ରେ କଥିତଃ କାମିକାମହିମା ମଯା । ଅତୋ ନରୈଃ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ସର୍ଵପାତକହାରିଣୀ
ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଏହି କାମନା ମହିମା ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିଛି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକମାନେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପହରଣୀ ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଵିନାଶିନୀ । ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଥାନଦାତ୍ରୀ ଚ ମହାପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦା
ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଗର୍ଭ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାହାତ୍ମ୍ଯମେତସ୍ଯା ନରଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ମହିମା ଶୁଣି ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଶ୍ରାଵଣକୃଷ୍ଣୈକାଦଶୀନାମ ଚତୁଷ୍ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର 'ଉମା ମହେଶ୍ୱର ସଂବାଦ' ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ ନାମକ ଚତୁଷ୍ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ। ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀଭଵେତ୍ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ମମାଗ୍ରେ ମଧୁସୂଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚ୍ଛା: ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ମଧୁସୂଦନ, ଦୟାକରି ମୋ ପାଖରେ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ରାଜନ୍କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଭଵେତ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ରାଜା, ଆଗ୍ରହ ସହିତ ଶୁଣ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ଏହା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ ଯୁଗସ୍ଯାଦୌ ପୁରା ମାହିଷ୍ମତୀ ପୁରେ । ରାଜା ମହୀଜିଦାଖ୍ଯାତୋ ରାଜ୍ଯଂ ପାଲଯତି ସ୍ଵକମ୍
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ, ମାହିଷ୍ମତୀ ନଗରରେ ମହୀଜିତ ନାମକ ଏକ ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ପୁତ୍ରହୀନସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ନ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖପ୍ରଦମ୍ । ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୁଖଂ ନାସ୍ତି ଇହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ସେ ରାଜା ପୁଅ ନଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଉନଥିଲା; ପୁଅ ନଥିଲେ ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ।
ଚିଂତଯାସ୍ଯ ସୁତସ୍ଯୈଵଂ କାଲୋ ବହୁତରୋ ଗତଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚ ସୁତୋ ରାଜ୍ଞା ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଦୋ ନୃଣାମ୍
ପୁଅ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରି କରି ବହୁ ସମୟ ଗଲା; ତଥାପି ରାଜା ପୁଅ ପାଇନଥିଲେ, ଯେଉଁ ପୁଅ ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଵଯସଂ ରାଜା ଚିଂତାପରୋଽଭଵତ୍ । ତଦାଗତଃ ପ୍ରଜାମଧ୍ଯେ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ନିଜକୁ ବୟସ୍କ ଦେଖି ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ; ତାପରେ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଇହଜନ୍ମନି ଭୋ ଲୋକା ନ ମଯା ପାତକଂ କୃତମ୍ । ଅନ୍ଯାଯୋପାର୍ଜିତଂ ଵିତ୍ତଂ କ୍ଷିପ୍ତଂ କୋଶେ ମଯା ନ ହି
ଏହି ଜନ୍ମରେ, ମନେ ଲୋକମାନେ, ମୁଁ କୌଣସି ପାପ କରିନି; ଅନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନକୁ ମୁଁ ନିଜ ଖଜାନାରେ ରଖିନି।
ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵଂ ଦେଵଦ୍ରଵିଣଂ ନ ଗୃହୀତଂ ମଯା କ୍ଵଚିତ୍ । ନ୍ଯାସାପହାରୋ ନ କୃତଃ ପରସ୍ଯ ବହୁପାପଦଃ । ପୁତ୍ରଵତ୍ପାଲିତୋ ଲୋକୋ ଧର୍ମେଣ ଵିଜିତା ମହୀ
ମୁଁ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଧନ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କର ଧନ ନେଇନି; ଅନ୍ୟଙ୍କର ଭରସା ଦିଆ ଜିନିଷ ଚୋରି କରିନି, ଯାହା ବହୁ ପାପ ଦେଇଥାଏ; ଲୋକମାନେ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କରିଛି, ଧର୍ମରେ ଭିତି କରି ଭୂମି ଜିତିଛି।
ଦୁଷ୍ଟେଷୁ ପାତିତୋ ଦଂଡୋ ବଂଧୁପୁତ୍ରୋପମେଷ୍ଵପି । ଶିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ପୂଜିତା ନିତ୍ଯଂ ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଯାଶ୍ଚ ମଯା ଜନାଃ
ଦୁଷ୍ଟମାନେ, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ପୁଅ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଛି; ଶିଷ୍ଟମାନେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ, ଏବଂ ମୁଁ କେବେ ମନେ କିଏକୁ ଘୃଣା କରିନି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମାର୍ଗଂ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । କସ୍ମାନ୍ମମ ଗୃହେ ପୁତ୍ରୋ ନ ଜାତସ୍ତଦ୍ଵିମୃଶ୍ଯତାମ୍
ଏଭଳି ଧର୍ମ ମାର୍ଗର କଥା କହିବା ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହା ବିଚାର କରନ୍ତୁ—ମୋ ଘରେ କାହିଁକି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇନି।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସପ୍ରଜାଃ ସପୁରୋହିତାଃ । ମଂତ୍ରଯିତ୍ଵା ନୃପହିତଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ଗହନଂ ଵନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପରିବାର ଓ ପୁରୋହିତ ସହିତ ରାଜାଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ଇତସ୍ତତଶ୍ଚ ପଶ୍ଯଂତ ଆଶ୍ରମାନୃଷିସେଵିତାନ୍ । ନୃପତେର୍ହିତମିଚ୍ଛଂତୋ ଦଦୃଶୁର୍ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ଏଠାଠାଏ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଋଷିମାନେ ରହୁଥିବା ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ; ରାଜାଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଚାହିଁ, ସେମାନେ ମୁନି ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତପ୍ଯମାନଂ ତପୋ ଘୋରଂ ନିରାଲଂବଂ ନିରାମଯମ୍ । ନିରାହାରଂ ଜିତାତ୍ମାନଂ ଜିତକ୍ରୋଧଂ ସନାତନମ୍
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନଥିଲା, କୌଣସି ଦୁଃଖ ନଥିଲା, ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ, କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସଦା ଅବିଚଳ ଥିଲେ।
ଲୋମଶଂ ଧର୍ମତତ୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍ । ଦୀର୍ଘାଯୁଷଂ ମହାତ୍ମାନଂ ସକେଶଂ ବ୍ରହ୍ମସଂମିତମ୍
ଲୋମଶ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଥିବା, ମହାନ ଆତ୍ମା, ଚୁଲି ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ ମାନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷ।
କଲ୍ପେକଲ୍ପେ ଗତେ ତସ୍ଯ ଏକଂ ଲୋମ ଵିଶୀର୍ଯତେ । ଅତୋ ଲୋମଶନାମାଯଂ ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞୋ ମହାମୁନିଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପ ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ କେଶ ଝଡ଼ିଯାଏ; ଏହି କାରଣରୁ ତିନି କାଳ ଜାଣିଥିବା ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ 'ଲୋମଶ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷିତାଃ ସର୍ଵେ ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତସ୍ଯ ସନ୍ନିଧିମ୍ । ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯଥାର୍ହଂ ତେ ନମଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଯଥୋଦିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଆସିଲେ; ଯେପରି ଉଚିତ ଓ ଯେପରି ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଵିନଯାଵନତାଃ ସର୍ଵେ ଊଚୁସ୍ତେ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ଅସ୍ମଦ୍ଭାଗ୍ଯଵଶାଦେଵ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ତାସ୍ତଥା ସ ପ୍ରଜା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଉଵାଚ ଋଷିସତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତେ ନମ୍ର ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ କହିଲେ: 'ଆମର ଭାଗ୍ୟରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଆସିଛନ୍ତି।' ସେମାନେ ଏପରି ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି କହିଲେ।
ଲୋମଶ ଉଵାଚ- କିମର୍ଥମିହ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କଥଯଧ୍ଵଂ ସକାରଣମ୍ । ଦର୍ଶନାଦ୍ଧୃଷ୍ଟମନସଃ ସ୍ତୁଵଂତଶ୍ଚୈଵ ମାଂ କିମୁ
ଲୋମଶ କହିଲେ: 'ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସଠିକ୍ କାରଣ କହ; ମୋତେ ଦେଖି ଏତେ ଖୁସି ହେଇ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା କାହିଁକି କରୁଛ?'
ଅସଂଶଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ଭଵତାଂ ଯଦ୍ଧିତଂ ଭଵେତ୍ । ପରୋପକୃତଯେ ଜନ୍ମ ମାଦୃଶାନାଂ ନ ସଂଶଯଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଭଲ ହେବ, ସେହି କାମ ମୁଁ କରିବି; ଆମ ପରି ଲୋକଙ୍କ ଜନ୍ମ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ହୁଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଜନା ଊଚୁଃ - ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ସ୍ଵାଗମକାରଣମ୍ । ସଂଶଯଚ୍ଛେଦନାର୍ଥାଯ ତଵ ସାନ୍ନିଧ୍ଯମାଗତାଃ
ଲୋକମାନେ କହିଲେ: 'ଦୟାକରି ଶୁଣ, ଆମେ ଆସିବାର କାରଣ କହିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ଆମ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛୁ।'