ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂନାମୈକାଦଶୀଭଵେତ୍ । ତନ୍ନଃ କଥଯ ଗୋଵିଂଦ ଵାସୁଦେଵ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ଗୋବିନ୍ଦ, ଆମକୁ କହ, ବାସୁଦେବ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଆଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛତେ ନାରଦାଯ ଵୈ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଯେ କଥା କହିବି, ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ। ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁ କଥା ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଭଗଵନ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ତୋଽହଂ କମଲାସନ । ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଭଗବାନ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କମଳାସନ, ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ?
କୋ ଦେଵଃ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯାଃ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ କଥଯ ପ୍ରଭୋ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, କେଉଁ ପ୍ରକାରେ କରାଯିବ, ଏହାର ପୁଣ୍ୟ କଣ? ଏହିପରି ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଶୃଣୁ ନାରଦ ତେ ଵଚ୍ମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ଶ୍ରାଵଣୈକାଦଶୀ କୃଷ୍ଣା କାମିକା ନାମ ନାମତଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହୁଛି। ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀକୁ 'କାମିକା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଅସ୍ଯାଂ ଯଜତି ଦେଵେଶଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ଏହି ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଏହି ଦିନରେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୀଧରାଖ୍ଯଂ ହରିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ମାଧଵଂ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ପୂଜଯେଦ୍ଧ୍ଯାଯତେ ଯୋ ଵୈ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂଫଲଂ ଶୃଣୁ
ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀଧର, ହରି, ବିଷ୍ଣୁ, ମାଧବ ଓ ମଧୁସୂଦନ ନାମରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେଥିରେ କେଉଁ ଲୋକ କେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ସେଥିର ଫଳ ଏବେ ଶୁଣ।
ନ ଗଂଗାଯାଂ ନ କାଶ୍ଯାଂ ଚ ନୈମିଷେ ନ ଚ ପୁଷ୍କରେ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଯତ୍ଫଲଂ କୃଷ୍ଣପୂଜନାତ୍
ଗଙ୍ଗା, କାଶୀ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ଗୋଦାଵର୍ଯାଂ ଗୁରୌ ସିଂହେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ଚ ଦଂଡକେ । ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତତ୍ଫଲଂ କୃଷ୍ଣପୂଜନାତ୍
ଗୋଦାବରୀ, ସିଂହ ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ, ବ୍ୟତୀପାତ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସେଉଁଠିଏ ଫଳ ମିଳେ।
ସସାଗରଵନୋପେତାଂ ଯୋ ଦଦାତି ଵସୁଂଧରାମ୍ । କାମିକାଵ୍ରତକାରୀ ଚ ହ୍ଯୁଭୌ ସମଫଲୌ ସ୍ମୃତୌ
ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ଓ ବନ ସହିତ ଜମି ଦାନ କରେ, ଓ ଯିଏ କାମିକା ବ୍ରତ କରେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି ପୁରାତନ କଥା ଅଛି।
ପ୍ରସୂଯମାନାଂ ଯୋ ଧେନୁଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସୋପସ୍କରାଂ ନରଃ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି କାମିକାଵ୍ରତକାରକଃ
ଯିଏ ଗର୍ଭବତୀ ଗାଈ ସହିତ ତାହାର ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଦାନ କରେ, ସେଉଁଠିଏ କାମିକା ବ୍ରତ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭଳି ଫଳ ପାଏ।
ଶ୍ରାଵଣେ ଶ୍ରୀଧରଂ ଦେଵଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋ ନରୋତ୍ତମଃ । ତେନୈଵ ପୂଜିତା ଦେଵା ଗଂଧର୍ଵୋରଗପନ୍ନଗାଃ
ଯିଏ ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଶ୍ରୀଧର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କାମିକାଦିଵସେ ହରିଃ । ପୂଜନୀଯୋ ଯଥାଶକ୍ତି ମାନୁଷୈଃ ପାପଭୀରୁଭିଃ
ସେଇଠି, କାମିକା ବ୍ରତ ଦିନରେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ବିଶେଷ କରି ପାପକୁ ଭୟ କରୁଥିବାମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଯେ ସଂସାରାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନାଃ ପାପପଂକସମାକୁଲେ । ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ କାମିକାଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସଂସାର ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ପାପର କାଦିରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ କାମିକା ବ୍ରତ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ପଵିତ୍ରା ପାପହାରିଣୀ । ଏଵଂ ନାରଦ ଜାନୀହି ସ୍ଵଯମାହ ପରୋ ହରିଃ
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ପାପ ନାଶକ ବ୍ରତ କିଛି ନାହିଁ; ଏହିପରି ନାରଦ, ଏହାକୁ ସ୍ୱୟଂ ପରମ ହରି କହିଛନ୍ତି।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯା ନିରତୈର୍ଯତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ । ତତୋ ବହୁତରଂ ଵିଦ୍ଧି କାମିକାଵ୍ରତସେଵିନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ କାମିକା ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ଯେତେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ତାଠାରୁ ବହୁତ ଅଧିକ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା କାମିକାଵ୍ରତକୃନ୍ନରଃ । ନ ପଶ୍ଯତି ଯମଂ ରୌଦ୍ରଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ଦୁର୍ଗତିମ୍
ଯିଏ କାମିକା ବ୍ରତ କରି ରାତିରେ ଜାଗି ରହେ, ସେ କଦାପି ଭୟଙ୍କର ଯମକୁ ଦେଖେନାହିଁ, ଓ ଦୁଃଖଦ ଗତିକୁ ଯାଏନାହିଁ।
ନ ପଶ୍ଯତି କୁଯୋନିଂ ଚ କାମିକାଵ୍ରତସେଵନାତ୍ । କାମିକାଯା ଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେ କୈଵଲ୍ଯଂ ଯୋଗିନୋ ଗତାଃ
କାମିକା ବ୍ରତ କରିଲେ କେବେ ମନୁଷ୍ୟ ଖରାପ ଜନ୍ମକୁ ପାଏନାହିଁ; ଏହି ବ୍ରତ କରାଗଲେ ଯୋଗୀମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କର୍ତଵ୍ଯା ନିଯତାତ୍ମଭିଃ । ତୁଲସୀପ୍ରଭଵୈଃ ପତ୍ରୈଃ ଯୋ ନରଃ ପୂଜଯେଦ୍ଧରିମ୍
ସେଇଠି, ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ମନ ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ତୁଳସୀ ଗଛର ପତ୍ରରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ,
ନ ଲିପ୍ଯତେ ସ ପାପେନ ପଦ୍ମପତ୍ରମିଵାଂଭସା । ସୁଵର୍ଣଭାରମେକଂ ତୁ ରଜତଂ ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍
ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭିଜେନାହିଁ; ସୁନା ଏକ ଭାର କିମ୍ବା ଚାରି ଗୁଣା ଚାନ୍ଦି ଦାନ କରିଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ,
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତୁଲସୀଦଲପୂଜନାତ୍ । ରତ୍ନ ମୌକ୍ତିକ ଵୈଡୂର୍ଯ ପ୍ରଵାଲାଦିଭିରର୍ଚିତଃ
ସେଇଁ ପୁଣ୍ୟ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ପୂଜା କଲେ ମିଳେ; ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା, ବୈଡୂର୍ୟ, ପ୍ରବାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ,
ନ ତୁଷ୍ଯତି ତଥା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁଲସୀଦଲତୋ ଯଥା । ତୁଲସୀମଂଜରୀଭିଶ୍ଚ ପୂଜିତୋ ଯେନ କେଶଵଃ
ବିଷ୍ଣୁ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ଯେପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସେପରି ନୁହଁନ୍ତି; ଯିଏ ତୁଳସୀ ମଞ୍ଜରୀରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ,
ଯା ଦୃଷ୍ଟା ନିଖିଲାଘସଂଘଶମନୀ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ଵପୁଃ ପାଵନୀ। ରୋଗାଣାମଭିଵଂଦିତାନି ରସିନୀ ସିକ୍ତାଂତକତ୍ରାସିନୀ । ପ୍ରତ୍ଯାସତ୍ତିଵିଧାଯିନୀ ଭଗଵତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସଂରୋପିତା। ନ୍ଯସ୍ତା ତଚ୍ଚରଣେ ଵିମୁକ୍ତିଫଲଦା ତସ୍ଯୈ ତୁଲସ୍ଯୈ ନମଃ
ଯେ ତୁଳସୀ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ, ଛୁଇଁଲେ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହୁଏ, ନମସ୍କାର କଲେ ରୋଗ ନାଶ ହୁଏ, ଚଖିଲେ ମଧୁର ଲାଗେ, ଛିଟିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ହୁଏ, ନିକଟରେ ରଖିଲେ ଭଗବାନଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ମିଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଲଗାଇଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ରଖିଲେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ସେଇ ତୁଳସୀକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଦୀପଂ ଦଦାତି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ଦିଵାରାତ୍ରଂ ହରେର୍ଦିନେ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତୋ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯଲମ୍
ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଦୀପ ଦାନ କରେ, ସେ ଲୋକର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି ତାହା ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
କୃଷ୍ଣାଗ୍ରେ ଦୀପକୋ ଯସ୍ଯ ଜ୍ଵଲତ୍ଯେକାଦଶୀଦିନେ । ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ତୃପ୍ଯଂତି ଅମୃତେନ ଦିଵି ସ୍ଥିତାଃ
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଦୀପ ଜଳି ରହିଥାଏ, ସେ ଲୋକଙ୍କର ସ୍ଵର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ପୂର୍ବଜମାନେ ଅମୃତ ପାଇ ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି।
ଘୃତେନ ଦୀପଂ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ତିଲତୈଲେନ ଵା ପୁନଃ । ପ୍ରଯାତି ସୂର୍ଯଲୋକଂ ଚ ଦୀପକୋଟିଶତାର୍ଚିତଃ
ଘୀ କିମ୍ବା ତିଳ ତେଲରେ ଦୀପ ଜଳାଇଲେ, ଏହି ଦୀପର ଅନେକ ଶତ ଶତାଧିକ ଆରଚନା ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଅଯଂ ତଵାଗ୍ରେ କଥିତଃ କାମିକାମହିମା ମଯା । ଅତୋ ନରୈଃ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ସର୍ଵପାତକହାରିଣୀ
ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଏହି କାମନା ମହିମା ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିଛି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକମାନେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପହରଣୀ ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାଵିନାଶିନୀ । ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଥାନଦାତ୍ରୀ ଚ ମହାପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦା
ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଗର୍ଭ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାହାତ୍ମ୍ଯମେତସ୍ଯା ନରଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହି ମହିମା ଶୁଣି ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଶ୍ରାଵଣକୃଷ୍ଣୈକାଦଶୀନାମ ଚତୁଷ୍ପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର 'ଉମା ମହେଶ୍ୱର ସଂବାଦ' ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ ନାମକ ଚତୁଷ୍ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ।