ତସ୍ଯାଂ ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ସେହି ଦିନରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଓ ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା ଉଚିତ।
ନାସ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାନଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ତଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ରାଜନ୍ନେକାଦଶ୍ଯା ଵ୍ରତୋତ୍ତମମ୍
ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଗଣନା କରିବାକୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହିପରି ଯିଏ ଏକାଦଶୀର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ କରେ—
ସର୍ଵପାପହରଂ ଚୈଵ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍ । ସ ଚ ଲୋକେ ମମ ସଦା ଶ୍ଵପଚୋଽପି ପ୍ରିଯଂକରଃ
ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ଓ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତ କରୁଥିବା ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ସଦା ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
ଦୀପଦାନେନ ପାଲାଶପତ୍ରେ ଭୁକ୍ତ୍ଯା ଵ୍ରତେନ ଚ । ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯଂ ନଯଂତୀହ ତେ ନରା ମମ ଵଲ୍ଲଭାଃ
ଦୀପ ଦାନ, ପଳାଶ ପତ୍ର ବ୍ୟବହାର, ଭୋଜନ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଚତୁର୍ମାସ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି।
ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ହରୌ ସୁପ୍ତେ ଭୂମିଶାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଶ୍ରାଵଣେ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଛାକଂ ଦଧି ଭାଦ୍ରପଦେ ତଥା
ଚତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହରି ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମଣିଷ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାବଣରେ ଶାକ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ଭାଦ୍ରପଦରେ ଦହି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଦୁଗ୍ଧମାଶ୍ଵଯୁଜି ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ କାର୍ତିକେ ଦ୍ଵିଦଲଂ ତ୍ଯଜେତ୍ । ଅଥଵା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯସ୍ଥଃ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଦୁଧ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଦୁଇ ଦଳିଆ ଶାକ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ରହିଲେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଏକାଦଶ୍ଯା ଵ୍ରତେନୈଵ ପୁମାନ୍ପାପୈର୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । କର୍ତଵ୍ଯା ସର୍ଵଦା ରାଜନ୍ଵିସ୍ମର୍ତଵ୍ଯା ନ କର୍ହିଚିତ୍
ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ମାତ୍ରରେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହା ସଦା କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା, କେବେ ଭୁଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶଯନୀ ବୋଧିନୀ ମଧ୍ଯେ ଯା କୃଷ୍ଣୈକାଦଶୀଭଵେତ୍ । ସୈଵୋପୋଷ୍ଯା ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ନାନ୍ଯା କୃଷ୍ଣା କଦାଚନ
ଶୟନୀ ଓ ବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ ପଡ଼େ, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇଁ ଏକାଦଶୀ ରଖିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚୈଵ ଯୋ ରାଜନ୍କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଯିଏ ଏହି ପାପ ନାଶକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଦେଵଶଯନ୍ଯେକାଦଶୀନାମ ତ୍ରିପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଦେବଶୟନୀ ଏକାଦଶୀ' ନାମକ ତିରପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂନାମୈକାଦଶୀଭଵେତ୍ । ତନ୍ନଃ କଥଯ ଗୋଵିଂଦ ଵାସୁଦେଵ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ଗୋବିନ୍ଦ, ଆମକୁ କହ, ବାସୁଦେବ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଆଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛତେ ନାରଦାଯ ଵୈ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଯେ କଥା କହିବି, ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ। ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁ କଥା ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଭଗଵନ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ତୋଽହଂ କମଲାସନ । ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଭଗବାନ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କମଳାସନ, ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ?
କୋ ଦେଵଃ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯାଃ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ କଥଯ ପ୍ରଭୋ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, କେଉଁ ପ୍ରକାରେ କରାଯିବ, ଏହାର ପୁଣ୍ୟ କଣ? ଏହିପରି ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଶୃଣୁ ନାରଦ ତେ ଵଚ୍ମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ଶ୍ରାଵଣୈକାଦଶୀ କୃଷ୍ଣା କାମିକା ନାମ ନାମତଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହୁଛି। ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀକୁ 'କାମିକା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଅସ୍ଯାଂ ଯଜତି ଦେଵେଶଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ଏହି ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଏହି ଦିନରେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୀଧରାଖ୍ଯଂ ହରିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ମାଧଵଂ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ପୂଜଯେଦ୍ଧ୍ଯାଯତେ ଯୋ ଵୈ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂଫଲଂ ଶୃଣୁ
ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀଧର, ହରି, ବିଷ୍ଣୁ, ମାଧବ ଓ ମଧୁସୂଦନ ନାମରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେଥିରେ କେଉଁ ଲୋକ କେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ସେଥିର ଫଳ ଏବେ ଶୁଣ।
ନ ଗଂଗାଯାଂ ନ କାଶ୍ଯାଂ ଚ ନୈମିଷେ ନ ଚ ପୁଷ୍କରେ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଯତ୍ଫଲଂ କୃଷ୍ଣପୂଜନାତ୍
ଗଙ୍ଗା, କାଶୀ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ଗୋଦାଵର୍ଯାଂ ଗୁରୌ ସିଂହେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ଚ ଦଂଡକେ । ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତତ୍ଫଲଂ କୃଷ୍ଣପୂଜନାତ୍
ଗୋଦାବରୀ, ସିଂହ ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ, ବ୍ୟତୀପାତ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସେଉଁଠିଏ ଫଳ ମିଳେ।
ସସାଗରଵନୋପେତାଂ ଯୋ ଦଦାତି ଵସୁଂଧରାମ୍ । କାମିକାଵ୍ରତକାରୀ ଚ ହ୍ଯୁଭୌ ସମଫଲୌ ସ୍ମୃତୌ
ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ଓ ବନ ସହିତ ଜମି ଦାନ କରେ, ଓ ଯିଏ କାମିକା ବ୍ରତ କରେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି ପୁରାତନ କଥା ଅଛି।
ପ୍ରସୂଯମାନାଂ ଯୋ ଧେନୁଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସୋପସ୍କରାଂ ନରଃ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି କାମିକାଵ୍ରତକାରକଃ
ଯିଏ ଗର୍ଭବତୀ ଗାଈ ସହିତ ତାହାର ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଦାନ କରେ, ସେଉଁଠିଏ କାମିକା ବ୍ରତ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭଳି ଫଳ ପାଏ।
ଶ୍ରାଵଣେ ଶ୍ରୀଧରଂ ଦେଵଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋ ନରୋତ୍ତମଃ । ତେନୈଵ ପୂଜିତା ଦେଵା ଗଂଧର୍ଵୋରଗପନ୍ନଗାଃ
ଯିଏ ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ଶ୍ରୀଧର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କାମିକାଦିଵସେ ହରିଃ । ପୂଜନୀଯୋ ଯଥାଶକ୍ତି ମାନୁଷୈଃ ପାପଭୀରୁଭିଃ
ସେଇଠି, କାମିକା ବ୍ରତ ଦିନରେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ବିଶେଷ କରି ପାପକୁ ଭୟ କରୁଥିବାମାନେ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଯେ ସଂସାରାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନାଃ ପାପପଂକସମାକୁଲେ । ତେଷାମୁଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ କାମିକାଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସଂସାର ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ପାପର କାଦିରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ କାମିକା ବ୍ରତ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ପଵିତ୍ରା ପାପହାରିଣୀ । ଏଵଂ ନାରଦ ଜାନୀହି ସ୍ଵଯମାହ ପରୋ ହରିଃ
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ପାପ ନାଶକ ବ୍ରତ କିଛି ନାହିଁ; ଏହିପରି ନାରଦ, ଏହାକୁ ସ୍ୱୟଂ ପରମ ହରି କହିଛନ୍ତି।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯା ନିରତୈର୍ଯତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ । ତତୋ ବହୁତରଂ ଵିଦ୍ଧି କାମିକାଵ୍ରତସେଵିନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ କାମିକା ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ଯେତେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ତାଠାରୁ ବହୁତ ଅଧିକ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା କାମିକାଵ୍ରତକୃନ୍ନରଃ । ନ ପଶ୍ଯତି ଯମଂ ରୌଦ୍ରଂ ନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ଦୁର୍ଗତିମ୍
ଯିଏ କାମିକା ବ୍ରତ କରି ରାତିରେ ଜାଗି ରହେ, ସେ କଦାପି ଭୟଙ୍କର ଯମକୁ ଦେଖେନାହିଁ, ଓ ଦୁଃଖଦ ଗତିକୁ ଯାଏନାହିଁ।
ନ ପଶ୍ଯତି କୁଯୋନିଂ ଚ କାମିକାଵ୍ରତସେଵନାତ୍ । କାମିକାଯା ଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେ କୈଵଲ୍ଯଂ ଯୋଗିନୋ ଗତାଃ
କାମିକା ବ୍ରତ କରିଲେ କେବେ ମନୁଷ୍ୟ ଖରାପ ଜନ୍ମକୁ ପାଏନାହିଁ; ଏହି ବ୍ରତ କରାଗଲେ ଯୋଗୀମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କର୍ତଵ୍ଯା ନିଯତାତ୍ମଭିଃ । ତୁଲସୀପ୍ରଭଵୈଃ ପତ୍ରୈଃ ଯୋ ନରଃ ପୂଜଯେଦ୍ଧରିମ୍
ସେଇଠି, ଯେଉଁମାନେ ନିୟମିତ ମନ ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ତୁଳସୀ ଗଛର ପତ୍ରରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ,
ନ ଲିପ୍ଯତେ ସ ପାପେନ ପଦ୍ମପତ୍ରମିଵାଂଭସା । ସୁଵର୍ଣଭାରମେକଂ ତୁ ରଜତଂ ଚ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍
ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭିଜେନାହିଁ; ସୁନା ଏକ ଭାର କିମ୍ବା ଚାରି ଗୁଣା ଚାନ୍ଦି ଦାନ କରିଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ,