ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ଚ କଟିଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ମହର୍ଲୋକେ ତଥୋଦରମ୍ । ଜନଲୋକେ ଚ ହୃଦଯଂ ତପୋଲୋକେ ତୁ କଂଠକମ୍
ମୁଁ ମୋର କଟି ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଉଦର ମହର୍ଲୋକରେ, ହୃଦୟ ଜନଲୋକରେ, ଓ କଣ୍ଠ ତପୋଲୋକରେ ରଖିଲି।
ସତ୍ଯଲୋକେ ମୁଖଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ମସ୍ତକଂ ଚ ତଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵକମ୍ । ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହାଶ୍ଚୈଵ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ତଥୈଵ ଚ
ମୁଁ ମୋର ମୁଖ ସତ୍ୟଲୋକରେ, ମାଥା ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ରଖିଲି; ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଥିଲେ।
ଦେଵାଃ ସେଂଦ୍ରାଶ୍ଚ ନାଗାଶ୍ଚ ଯକ୍ଷଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ । ସ୍ତୁଵଂତୋ ଵେଦସଂଭୂତୈଃ ସୂକ୍ତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ତଥା
ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମୋର ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
କରେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ବଲିଂ ତ୍ରିପଦୈଃ ପୂରିତା ମହୀ । ଅର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ତସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଚ ପଦଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ମଯା ତଦା
ମୁଁ ବଳିଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ତିନି ପଦେ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଭରିଦେଲି; ତାଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶରୀର ମୋ ପିଠିରେ ଓ ଏକ ପଦ ରଖିଲି।
ଗତୋ ରସାତଲଂ ରାଜନ୍ଦାନଵୋ ମମ ପୂଜକଃ । କ୍ଷିପ୍ତୋଽଧୋ ଦାନଵଶ୍ଚୈଵ କିମକୁର୍ଵଂ ତତଃ ପରମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ଦାନବ, ମୋର ଭକ୍ତ, ପାତାଳକୁ ଗଲେ; ସେ ତଳକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଗଲେ—ତାପରେ ମୁଁ କଣ କଲି?
ଵିନଯେନାନତୋସୌ ଵୈ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଆଷାଢଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କାମିକା ହରିଵାସରଃ
ସେ ବିନୟ ସହିତ ମୋ ପାଖରେ ନମିଲେ, ତେଣୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କାମିକା ହରିବାସର ଦିନରେ—
ତସ୍ଯାମେକା ଚ ମୂର୍ତିର୍ମେ ବଲିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି । ଦ୍ଵିତୀଯା ଶେଷପୃଷ୍ଠେ ଵୈ କ୍ଷୀରସାଗରମଧ୍ଯତଃ
ମୋର ଏକ ରୂପ ବଳିଙ୍କ ସହିତ ରହିଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଟିଏ ଶେଷ ନାଗର ପିଠିରେ, କ୍ଷୀରସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ସ୍ଵପିତ୍ଯେଵ ମହାରାଜ ଯାଵଦାଗାମି କାର୍ତିକୀ । ତାଵଦ୍ଭଵେତ୍ସୁଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଧର୍ମୋତ୍ତମୋତ୍ତମଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ କାର୍ତ୍ତିକ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଏଇ ରହେ, ହେ ମହାରାଜ; ସେଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜଣେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ଵ୍ରତଂ ଚ କୁରୁତେ ମର୍ତ୍ଯଃ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଚ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ମଣିଷ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ରତାର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ।
ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ପଵିତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ । ଯସ୍ଯାଂ ସ୍ଵପିତି ଦେଵେଶଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା କିଛି ନାହିଁ, ଯାହାଉପରେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଂ ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ସେହି ଦିନରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଓ ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା ଉଚିତ।
ନାସ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାନଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ତଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ରାଜନ୍ନେକାଦଶ୍ଯା ଵ୍ରତୋତ୍ତମମ୍
ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଗଣନା କରିବାକୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହିପରି ଯିଏ ଏକାଦଶୀର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ କରେ—
ସର୍ଵପାପହରଂ ଚୈଵ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍ । ସ ଚ ଲୋକେ ମମ ସଦା ଶ୍ଵପଚୋଽପି ପ୍ରିଯଂକରଃ
ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ଓ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତ କରୁଥିବା ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ସଦା ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
ଦୀପଦାନେନ ପାଲାଶପତ୍ରେ ଭୁକ୍ତ୍ଯା ଵ୍ରତେନ ଚ । ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯଂ ନଯଂତୀହ ତେ ନରା ମମ ଵଲ୍ଲଭାଃ
ଦୀପ ଦାନ, ପଳାଶ ପତ୍ର ବ୍ୟବହାର, ଭୋଜନ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଚତୁର୍ମାସ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି।
ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ହରୌ ସୁପ୍ତେ ଭୂମିଶାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଶ୍ରାଵଣେ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଛାକଂ ଦଧି ଭାଦ୍ରପଦେ ତଥା
ଚତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହରି ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମଣିଷ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାବଣରେ ଶାକ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ଭାଦ୍ରପଦରେ ଦହି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଦୁଗ୍ଧମାଶ୍ଵଯୁଜି ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ କାର୍ତିକେ ଦ୍ଵିଦଲଂ ତ୍ଯଜେତ୍ । ଅଥଵା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯସ୍ଥଃ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଦୁଧ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଦୁଇ ଦଳିଆ ଶାକ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ରହିଲେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଏକାଦଶ୍ଯା ଵ୍ରତେନୈଵ ପୁମାନ୍ପାପୈର୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । କର୍ତଵ୍ଯା ସର୍ଵଦା ରାଜନ୍ଵିସ୍ମର୍ତଵ୍ଯା ନ କର୍ହିଚିତ୍
ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ମାତ୍ରରେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହା ସଦା କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା, କେବେ ଭୁଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶଯନୀ ବୋଧିନୀ ମଧ୍ଯେ ଯା କୃଷ୍ଣୈକାଦଶୀଭଵେତ୍ । ସୈଵୋପୋଷ୍ଯା ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ନାନ୍ଯା କୃଷ୍ଣା କଦାଚନ
ଶୟନୀ ଓ ବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ ପଡ଼େ, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇଁ ଏକାଦଶୀ ରଖିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚୈଵ ଯୋ ରାଜନ୍କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଯିଏ ଏହି ପାପ ନାଶକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଦେଵଶଯନ୍ଯେକାଦଶୀନାମ ତ୍ରିପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଦେବଶୟନୀ ଏକାଦଶୀ' ନାମକ ତିରପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂନାମୈକାଦଶୀଭଵେତ୍ । ତନ୍ନଃ କଥଯ ଗୋଵିଂଦ ଵାସୁଦେଵ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ଗୋବିନ୍ଦ, ଆମକୁ କହ, ବାସୁଦେବ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଆଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛତେ ନାରଦାଯ ଵୈ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଯେ କଥା କହିବି, ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ। ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଯେଉଁ କଥା ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଭଗଵନ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ତୋଽହଂ କମଲାସନ । ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଭଗବାନ, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, କମଳାସନ, ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ?
କୋ ଦେଵଃ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯାଃ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ କଥଯ ପ୍ରଭୋ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, କେଉଁ ପ୍ରକାରେ କରାଯିବ, ଏହାର ପୁଣ୍ୟ କଣ? ଏହିପରି ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଶୃଣୁ ନାରଦ ତେ ଵଚ୍ମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ଶ୍ରାଵଣୈକାଦଶୀ କୃଷ୍ଣା କାମିକା ନାମ ନାମତଃ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହୁଛି। ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀକୁ 'କାମିକା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଅସ୍ଯାଂ ଯଜତି ଦେଵେଶଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ଏହି ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ଏହି ଦିନରେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୀଧରାଖ୍ଯଂ ହରିଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ମାଧଵଂ ମଧୁସୂଦନମ୍ । ପୂଜଯେଦ୍ଧ୍ଯାଯତେ ଯୋ ଵୈ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂଫଲଂ ଶୃଣୁ
ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀଧର, ହରି, ବିଷ୍ଣୁ, ମାଧବ ଓ ମଧୁସୂଦନ ନାମରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେଥିରେ କେଉଁ ଲୋକ କେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ, ସେଥିର ଫଳ ଏବେ ଶୁଣ।
ନ ଗଂଗାଯାଂ ନ କାଶ୍ଯାଂ ଚ ନୈମିଷେ ନ ଚ ପୁଷ୍କରେ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଯତ୍ଫଲଂ କୃଷ୍ଣପୂଜନାତ୍
ଗଙ୍ଗା, କାଶୀ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପୁଷ୍କରରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ଗୋଦାଵର୍ଯାଂ ଗୁରୌ ସିଂହେ ଵ୍ଯତୀପାତେ ଚ ଦଂଡକେ । ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତତ୍ଫଲଂ କୃଷ୍ଣପୂଜନାତ୍
ଗୋଦାବରୀ, ସିଂହ ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ, ବ୍ୟତୀପାତ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସେଉଁଠିଏ ଫଳ ମିଳେ।
ସସାଗରଵନୋପେତାଂ ଯୋ ଦଦାତି ଵସୁଂଧରାମ୍ । କାମିକାଵ୍ରତକାରୀ ଚ ହ୍ଯୁଭୌ ସମଫଲୌ ସ୍ମୃତୌ
ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ଓ ବନ ସହିତ ଜମି ଦାନ କରେ, ଓ ଯିଏ କାମିକା ବ୍ରତ କରେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି ପୁରାତନ କଥା ଅଛି।