ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସଂଶଯୋଽସ୍ତି ମହାନ୍ମେଽତ୍ର ଶ୍ରୂଯତାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ । କଥଂ ସୁପ୍ତୋଽସି ଦେଵେଶ କଥଂ ଚ ବଲିମାଶ୍ରିତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ମୋର ଏଠାରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି, ଦୟାକରି ଶୁଣନ୍ତୁ। ଆପଣ କିପରି ଶୁଏଇଥିଲେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏବଂ କିପରି ବଳିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ?
କଥଂ ଚ ଭୂମୌ ସଂଵେଶଃ କିଂ କୁର୍ଵଂତି ଜନାଃ ପରେ । ଏତଦ୍ଵଦ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସଂଶଯୋଽସ୍ତି ମହାନ୍ମମ
ଆଉ ଆପଣ ଭୂମିରେ କିପରି ଶୁଏଇଥିଲେ? ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ କଣ କରନ୍ତି? ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଏଥିରେ ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ - ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣ, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।
ବଲିନାମା ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଦୈତ୍ଯସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ନୃପ । ପୂଜଯଂଶ୍ଚୈଵ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମତ୍ପରାଯଣଃ
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବଳି ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ସେ ସଦା ମୋତେ ଭଜୁଥିଲେ, ମୋରେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ରଖୁଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞୈସ୍ତୁ ଵିଧିଵଦ୍ଦୈତ୍ଯୋ ଯଜତେ ମାଂ ସନାତନମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପରଯା ରାଜନ୍ଯଜ୍ଞକୃଦ୍ଵ୍ରତକୃତ୍ତଥା
ସେ ଦାନବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ପରଂ ଵିଚାର୍ଯ ବହୁଧା ମଘୋନା ଚୈଵ ସୂକ୍ତିଭିଃ । ଗୁରୁଣା ଦୈଵତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ବହୁଧା ପୂଜିତୋଽପ୍ଯହମ୍
ବହୁ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା କରି, ମଘବାନ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ମୋ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଵାମନରୂପେଣ ଅଵତାରେ ଚ ପଂଚମେ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରରୂପେଣ ତଦା ସର୍ଵବ୍ରହ୍ମାଂଡରୂପିଣା
ତାପରେ, ପଞ୍ଚମ ଅବତାରରେ, ମୁଁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲି, ଅତି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଇ।
ଵାକ୍ଛଲେନ ଜିତା ଦୈତ୍ଯାଃ ସତ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଶୁକ୍ରସ୍ତଂ ଵାରଯାମାସ ଯନ୍ନାରାଯଣ ଇତ୍ଯଯମ୍
ମୁଁ କଥାର ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ହରାଇଗଲେ, ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଲି; ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରିଥିଲେ, କହିଲେ, 'ଏହିଁ ନାରାୟଣ'।
ଯାଚିତା ଵସୁଧା ରାଜନ୍ସାର୍ଦ୍ଧତ୍ରଯପଦୀ ମଯା । ସଂକଲ୍ପୋଦକମାତ୍ରେ ତୁ କରେ ତେନୈଵ ଚାର୍ପିତେ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ବଳିଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଚାହିଲି; ସେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଜଳ ଦେଇ, ମୋ ହାତରେ ଦେଇଦେଲେ।
ରୂପମୀଦୃଗ୍ଵିଧଂ ରାଜଂସ୍ତଦା ଶୃଣୁ ମଯା କୃତମ୍ । ଭୂର୍ଲୋକେ ଚରଣୌ ନ୍ଯସ୍ଯ ଭୁଵର୍ଲୋକେ ତୁ ଜାନୁନୀ
ହେ ରାଜା, ସେତେବେଳେ ମୁଁ କେମିତି ରୂପ ଧାରଣ କଲି, ଏହି କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ମୋର ପାଦ ଭୂମିରେ, ଜାଙ୍ଘ ଭୁବର୍ଲୋକରେ ରଖିଲି।
ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ଚ କଟିଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ମହର୍ଲୋକେ ତଥୋଦରମ୍ । ଜନଲୋକେ ଚ ହୃଦଯଂ ତପୋଲୋକେ ତୁ କଂଠକମ୍
ମୁଁ ମୋର କଟି ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଉଦର ମହର୍ଲୋକରେ, ହୃଦୟ ଜନଲୋକରେ, ଓ କଣ୍ଠ ତପୋଲୋକରେ ରଖିଲି।
ସତ୍ଯଲୋକେ ମୁଖଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ମସ୍ତକଂ ଚ ତଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵକମ୍ । ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହାଶ୍ଚୈଵ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ତଥୈଵ ଚ
ମୁଁ ମୋର ମୁଖ ସତ୍ୟଲୋକରେ, ମାଥା ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ରଖିଲି; ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଥିଲେ।
ଦେଵାଃ ସେଂଦ୍ରାଶ୍ଚ ନାଗାଶ୍ଚ ଯକ୍ଷଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ । ସ୍ତୁଵଂତୋ ଵେଦସଂଭୂତୈଃ ସୂକ୍ତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ତଥା
ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମୋର ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
କରେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ବଲିଂ ତ୍ରିପଦୈଃ ପୂରିତା ମହୀ । ଅର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ତସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଚ ପଦଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ମଯା ତଦା
ମୁଁ ବଳିଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ତିନି ପଦେ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଭରିଦେଲି; ତାଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶରୀର ମୋ ପିଠିରେ ଓ ଏକ ପଦ ରଖିଲି।
ଗତୋ ରସାତଲଂ ରାଜନ୍ଦାନଵୋ ମମ ପୂଜକଃ । କ୍ଷିପ୍ତୋଽଧୋ ଦାନଵଶ୍ଚୈଵ କିମକୁର୍ଵଂ ତତଃ ପରମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ଦାନବ, ମୋର ଭକ୍ତ, ପାତାଳକୁ ଗଲେ; ସେ ତଳକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଗଲେ—ତାପରେ ମୁଁ କଣ କଲି?
ଵିନଯେନାନତୋସୌ ଵୈ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଆଷାଢଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କାମିକା ହରିଵାସରଃ
ସେ ବିନୟ ସହିତ ମୋ ପାଖରେ ନମିଲେ, ତେଣୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କାମିକା ହରିବାସର ଦିନରେ—
ତସ୍ଯାମେକା ଚ ମୂର୍ତିର୍ମେ ବଲିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି । ଦ୍ଵିତୀଯା ଶେଷପୃଷ୍ଠେ ଵୈ କ୍ଷୀରସାଗରମଧ୍ଯତଃ
ମୋର ଏକ ରୂପ ବଳିଙ୍କ ସହିତ ରହିଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଟିଏ ଶେଷ ନାଗର ପିଠିରେ, କ୍ଷୀରସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ସ୍ଵପିତ୍ଯେଵ ମହାରାଜ ଯାଵଦାଗାମି କାର୍ତିକୀ । ତାଵଦ୍ଭଵେତ୍ସୁଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଧର୍ମୋତ୍ତମୋତ୍ତମଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ କାର୍ତ୍ତିକ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଏଇ ରହେ, ହେ ମହାରାଜ; ସେଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜଣେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ଵ୍ରତଂ ଚ କୁରୁତେ ମର୍ତ୍ଯଃ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଚ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ମଣିଷ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ରତାର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ।
ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ପଵିତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ । ଯସ୍ଯାଂ ସ୍ଵପିତି ଦେଵେଶଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା କିଛି ନାହିଁ, ଯାହାଉପରେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯାଂ ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ସେହି ଦିନରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଓ ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା ଉଚିତ।
ନାସ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯାନଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ତଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ରାଜନ୍ନେକାଦଶ୍ଯା ଵ୍ରତୋତ୍ତମମ୍
ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଗଣନା କରିବାକୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହିପରି ଯିଏ ଏକାଦଶୀର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରତ କରେ—
ସର୍ଵପାପହରଂ ଚୈଵ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍ । ସ ଚ ଲୋକେ ମମ ସଦା ଶ୍ଵପଚୋଽପି ପ୍ରିଯଂକରଃ
ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ଓ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତ କରୁଥିବା ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ସଦା ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
ଦୀପଦାନେନ ପାଲାଶପତ୍ରେ ଭୁକ୍ତ୍ଯା ଵ୍ରତେନ ଚ । ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯଂ ନଯଂତୀହ ତେ ନରା ମମ ଵଲ୍ଲଭାଃ
ଦୀପ ଦାନ, ପଳାଶ ପତ୍ର ବ୍ୟବହାର, ଭୋଜନ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଚତୁର୍ମାସ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି।
ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ହରୌ ସୁପ୍ତେ ଭୂମିଶାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଶ୍ରାଵଣେ ଵର୍ଜଯେଚ୍ଛାକଂ ଦଧି ଭାଦ୍ରପଦେ ତଥା
ଚତୁର୍ମାସ୍ୟରେ ହରି ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମଣିଷ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ। ଶ୍ରାବଣରେ ଶାକ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ଭାଦ୍ରପଦରେ ଦହି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଦୁଗ୍ଧମାଶ୍ଵଯୁଜି ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ କାର୍ତିକେ ଦ୍ଵିଦଲଂ ତ୍ଯଜେତ୍ । ଅଥଵା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯସ୍ଥଃ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଦୁଧ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଦୁଇ ଦଳିଆ ଶାକ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ରହିଲେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଏକାଦଶ୍ଯା ଵ୍ରତେନୈଵ ପୁମାନ୍ପାପୈର୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । କର୍ତଵ୍ଯା ସର୍ଵଦା ରାଜନ୍ଵିସ୍ମର୍ତଵ୍ଯା ନ କର୍ହିଚିତ୍
ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ମାତ୍ରରେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହା ସଦା କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା, କେବେ ଭୁଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଶଯନୀ ବୋଧିନୀ ମଧ୍ଯେ ଯା କୃଷ୍ଣୈକାଦଶୀଭଵେତ୍ । ସୈଵୋପୋଷ୍ଯା ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ନାନ୍ଯା କୃଷ୍ଣା କଦାଚନ
ଶୟନୀ ଓ ବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ ପଡ଼େ, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇଁ ଏକାଦଶୀ ରଖିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚୈଵ ଯୋ ରାଜନ୍କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଯିଏ ଏହି ପାପ ନାଶକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵରସଂଵାଦେ ଦେଵଶଯନ୍ଯେକାଦଶୀନାମ ତ୍ରିପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଦେବଶୟନୀ ଏକାଦଶୀ' ନାମକ ତିରପଞ୍ଚାଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।