ମହାପାପପ୍ରଶମନଂ ମହାପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦମ୍ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହା ମହାପାପ ଦୂର କରେ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ। ଏହା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଆଷାଢକୃଷ୍ଣଯୋଗିନ୍ଯେକାଦଶୀମାହାତ୍ମ୍ଯଂନାମ ଦ୍ଵିପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ, ଉମା, ପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ଆଷାଢ଼ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଯୋଗିନୀ ଏକାଦଶୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ନାମକ ପଚାଶିତିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଆଷାଢସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କା ଚ ଏକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ୟୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ହୁଏ? ତାହାର ନାମ କଣ ଓ ବିଧି କଣ? ଏହି ସବୁ ଭଲ ଭାବେ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- କଥଯାମି ମହାପୁଣ୍ଯାଂ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷପ୍ରଦାଯିନୀମ୍ । ଶଯନୀଂ ନାମନାମେତି ସର୍ଵପାପହରାଂ ପରାମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହାକୁ ଶୟନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାତଃ ପରତରଂ ନୃଣାମ୍
ଏହି ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଁଛି, ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ।
ପାପିନାଂ ପାପନାଶାଯ ସୃଷ୍ଟା ଧାତ୍ରା ମହୋତ୍ତମା । ଅତଃ ପରା ନ ରାଜେଂଦ୍ର ଵର୍ତ୍ତତେ ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ
ପାପୀମାନଙ୍କର ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକାଦଶୀ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଏକାଦଶୀ ଅଛିନାହିଁ, ରାଜନ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍ଶ୍ରୂଯତାଂ ଗତିରୁତ୍ତମା । ଭଵେନ୍ନରାଣାଂ ଶ୍ରୋତୄଣାଂ କଥାଯାଃ ଶ୍ରଵଣାଦପି
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଏହି ଏକାଦଶୀ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ମିଳେ— ଏହା ଶୁଣ।
ତେ ସଦା ଵୈଷ୍ଣଵା ରାଜନ୍ମମ ଭକ୍ତିପରାଯଣାଃ । ଆଷାଢେ ଵାମନଶ୍ଚୈଵ ପୂଜ୍ଯତେ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଏମାନେ ସଦା ମୋର ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିବା ବୈଷ୍ଣବ। ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ବାମନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଵାମନଃ ପୂଜିତୋ ଯେନ କମଲୈଃ କମଲେକ୍ଷଣଃ । ଆଷାଢସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କାମିକାଯା ଦିନେ ତଥା
ଯିଏ ବାମନ, କମଳନୟନଙ୍କୁ, କମଳ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରେ, ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କାମିକା ଦିନରେ—
ତେନାର୍ଚିତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ରଯୋ ଦେଵାଃ ସନାତନାଃ । କୃତା ଚୈକାଦଶୀ ଯେନ ହରିଵାସରମୁତ୍ତମମ୍
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ତିନି ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏବଂ ସେ ହରିଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଥାଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସଂଶଯୋଽସ୍ତି ମହାନ୍ମେଽତ୍ର ଶ୍ରୂଯତାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ । କଥଂ ସୁପ୍ତୋଽସି ଦେଵେଶ କଥଂ ଚ ବଲିମାଶ୍ରିତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ମୋର ଏଠାରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି, ଦୟାକରି ଶୁଣନ୍ତୁ। ଆପଣ କିପରି ଶୁଏଇଥିଲେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏବଂ କିପରି ବଳିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ?
କଥଂ ଚ ଭୂମୌ ସଂଵେଶଃ କିଂ କୁର୍ଵଂତି ଜନାଃ ପରେ । ଏତଦ୍ଵଦ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସଂଶଯୋଽସ୍ତି ମହାନ୍ମମ
ଆଉ ଆପଣ ଭୂମିରେ କିପରି ଶୁଏଇଥିଲେ? ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ କଣ କରନ୍ତି? ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଏଥିରେ ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ - ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣ, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।
ବଲିନାମା ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଦୈତ୍ଯସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ନୃପ । ପୂଜଯଂଶ୍ଚୈଵ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମତ୍ପରାଯଣଃ
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବଳି ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ସେ ସଦା ମୋତେ ଭଜୁଥିଲେ, ମୋରେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ରଖୁଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞୈସ୍ତୁ ଵିଧିଵଦ୍ଦୈତ୍ଯୋ ଯଜତେ ମାଂ ସନାତନମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପରଯା ରାଜନ୍ଯଜ୍ଞକୃଦ୍ଵ୍ରତକୃତ୍ତଥା
ସେ ଦାନବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ପରଂ ଵିଚାର୍ଯ ବହୁଧା ମଘୋନା ଚୈଵ ସୂକ୍ତିଭିଃ । ଗୁରୁଣା ଦୈଵତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ବହୁଧା ପୂଜିତୋଽପ୍ଯହମ୍
ବହୁ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା କରି, ମଘବାନ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ମୋ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଵାମନରୂପେଣ ଅଵତାରେ ଚ ପଂଚମେ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରରୂପେଣ ତଦା ସର୍ଵବ୍ରହ୍ମାଂଡରୂପିଣା
ତାପରେ, ପଞ୍ଚମ ଅବତାରରେ, ମୁଁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲି, ଅତି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଇ।
ଵାକ୍ଛଲେନ ଜିତା ଦୈତ୍ଯାଃ ସତ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଶୁକ୍ରସ୍ତଂ ଵାରଯାମାସ ଯନ୍ନାରାଯଣ ଇତ୍ଯଯମ୍
ମୁଁ କଥାର ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ହରାଇଗଲେ, ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଲି; ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରିଥିଲେ, କହିଲେ, 'ଏହିଁ ନାରାୟଣ'।
ଯାଚିତା ଵସୁଧା ରାଜନ୍ସାର୍ଦ୍ଧତ୍ରଯପଦୀ ମଯା । ସଂକଲ୍ପୋଦକମାତ୍ରେ ତୁ କରେ ତେନୈଵ ଚାର୍ପିତେ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ବଳିଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଚାହିଲି; ସେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଜଳ ଦେଇ, ମୋ ହାତରେ ଦେଇଦେଲେ।
ରୂପମୀଦୃଗ୍ଵିଧଂ ରାଜଂସ୍ତଦା ଶୃଣୁ ମଯା କୃତମ୍ । ଭୂର୍ଲୋକେ ଚରଣୌ ନ୍ଯସ୍ଯ ଭୁଵର୍ଲୋକେ ତୁ ଜାନୁନୀ
ହେ ରାଜା, ସେତେବେଳେ ମୁଁ କେମିତି ରୂପ ଧାରଣ କଲି, ଏହି କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ମୋର ପାଦ ଭୂମିରେ, ଜାଙ୍ଘ ଭୁବର୍ଲୋକରେ ରଖିଲି।
ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ଚ କଟିଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ମହର୍ଲୋକେ ତଥୋଦରମ୍ । ଜନଲୋକେ ଚ ହୃଦଯଂ ତପୋଲୋକେ ତୁ କଂଠକମ୍
ମୁଁ ମୋର କଟି ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଉଦର ମହର୍ଲୋକରେ, ହୃଦୟ ଜନଲୋକରେ, ଓ କଣ୍ଠ ତପୋଲୋକରେ ରଖିଲି।
ସତ୍ଯଲୋକେ ମୁଖଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ମସ୍ତକଂ ଚ ତଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵକମ୍ । ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯଗ୍ରହାଶ୍ଚୈଵ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ତଥୈଵ ଚ
ମୁଁ ମୋର ମୁଖ ସତ୍ୟଲୋକରେ, ମାଥା ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ରଖିଲି; ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଥିଲେ।
ଦେଵାଃ ସେଂଦ୍ରାଶ୍ଚ ନାଗାଶ୍ଚ ଯକ୍ଷଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାଃ । ସ୍ତୁଵଂତୋ ଵେଦସଂଭୂତୈଃ ସୂକ୍ତୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈସ୍ତଥା
ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମୋର ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
କରେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ବଲିଂ ତ୍ରିପଦୈଃ ପୂରିତା ମହୀ । ଅର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ତସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ଚ ପଦଂ ନ୍ଯସ୍ତଂ ମଯା ତଦା
ମୁଁ ବଳିଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ତିନି ପଦେ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ଭରିଦେଲି; ତାଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶରୀର ମୋ ପିଠିରେ ଓ ଏକ ପଦ ରଖିଲି।
ଗତୋ ରସାତଲଂ ରାଜନ୍ଦାନଵୋ ମମ ପୂଜକଃ । କ୍ଷିପ୍ତୋଽଧୋ ଦାନଵଶ୍ଚୈଵ କିମକୁର୍ଵଂ ତତଃ ପରମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ଦାନବ, ମୋର ଭକ୍ତ, ପାତାଳକୁ ଗଲେ; ସେ ତଳକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଗଲେ—ତାପରେ ମୁଁ କଣ କଲି?
ଵିନଯେନାନତୋସୌ ଵୈ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ଆଷାଢଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କାମିକା ହରିଵାସରଃ
ସେ ବିନୟ ସହିତ ମୋ ପାଖରେ ନମିଲେ, ତେଣୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କାମିକା ହରିବାସର ଦିନରେ—
ତସ୍ଯାମେକା ଚ ମୂର୍ତିର୍ମେ ବଲିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି । ଦ୍ଵିତୀଯା ଶେଷପୃଷ୍ଠେ ଵୈ କ୍ଷୀରସାଗରମଧ୍ଯତଃ
ମୋର ଏକ ରୂପ ବଳିଙ୍କ ସହିତ ରହିଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଟିଏ ଶେଷ ନାଗର ପିଠିରେ, କ୍ଷୀରସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ସ୍ଵପିତ୍ଯେଵ ମହାରାଜ ଯାଵଦାଗାମି କାର୍ତିକୀ । ତାଵଦ୍ଭଵେତ୍ସୁଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଧର୍ମୋତ୍ତମୋତ୍ତମଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ କାର୍ତ୍ତିକ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଏଇ ରହେ, ହେ ମହାରାଜ; ସେଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜଣେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ଵ୍ରତଂ ଚ କୁରୁତେ ମର୍ତ୍ଯଃ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଚ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ମଣିଷ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ରତାର ସହିତ କରିବା ଉଚିତ।
ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ପଵିତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ । ଯସ୍ଯାଂ ସ୍ଵପିତି ଦେଵେଶଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା କିଛି ନାହିଁ, ଯାହାଉପରେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।