ଶିଵପୂଜନଵେଲାଯାଂ କୁବେରାଯ ସମର୍ପଯେ । ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ଚୈଵ କାଲଶ୍ଚାଵିଦିତୋ ମଯା
'ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କୁ କୁବେରଙ୍କୁ ଦେଇ ଦେଉଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଦିନ, ମୁଁ ସମୟ ଭୁଲିଗଲି।'
ପତ୍ନୀସୌଖ୍ଯପ୍ରସକ୍ତେନ ଶୋକଵ୍ଯାକୁଲଚେତସା । ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଶପ୍ତୋଽସ୍ମି ରାଜରାଜେନ ଵୈ ମୁନେ
'ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ହୋଇ, ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲି। ତେଣୁ ରାଜାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ପାଇଛି, ମୁନି।'
କୁଷ୍ଠାଭିଭୂତଃ ସଂଜାତୋ ଵିଯୁକ୍ତଃ କାଂତଯା ତଯା । ଅଧୁନା ତଵ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ଶୁଭକର୍ମଣା
ମୁଁ କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ମୋର ପ୍ରିୟା ସହ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲି। ଏବେ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ତୁମେଠାରେ ଆସିପାରିଛି।
ସତାଂ ସ୍ଵଭାଵତଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରୋପକରଣେ କ୍ଷମମ୍ । ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଂ ପ୍ରଶାଧି କୃତାଗସମ୍
ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ମନ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର କରିବାକୁ ଝୁକିଥାଏ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୁଁ ଯେ ଅପରାଧ କରିଛି, ମୋତେ ଖ୍ମା କର, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଯା ସତ୍ଯମିହ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାସତ୍ଯଂ ଭାଷିତଂ ଯତଃ । ଅତୋ ଵ୍ରତୋପଦେଶଂ ତେ କଥଯାମି ଶୁଭପ୍ରଦମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ତୁମେ ଏଠାରେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠାରେ କିଛି ମିଥ୍ୟା ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଶୁଭ ଉପବାସ ବିଧି ବୁଝେଇଦେଉଛି।
ଆଷାଢେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ଯୋଗିନୀଵ୍ରତମାଚର । ଅସ୍ଯ ଵ୍ରତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯେନ କୁଷ୍ଠଂ ଯାସ୍ଯତି ଵୈ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଆଷାଢ଼ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଯୋଗିନୀ ଉପବାସ କର। ଏହି ଉପବାସର ପୁଣ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର କୁଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସା ହେବ।
ଇତି ଵାକ୍ଯମୃଷେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଂଡଵତ୍ପତିତୋ ଭୁଵି । ଉତ୍ଥାପିତଃ ସ ମୁନିନା ବଭୂଵାତୀଵ ହର୍ଷିତଃ
ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡିଗଲା। ମୁନି ତାକୁ ଉଠେଇଲେ, ତାହାର ମନ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।
ମାର୍କଂଡେଯୋପଦେଶେନ ଵ୍ରତଂ ତେନ କୃତଂ ଯଥା । ଅଷ୍ଟାଦଶେଵ କୁଷ୍ଠାନି ଗତାନି ତସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେ ଉପବାସ କଲା। ଏହିପରି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଠାରୋ ପ୍ରକାର କୁଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସା ହେଲା।
ମୁନେର୍ଵାଚା ତତଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେଽଭଵତ୍ସୁଖୀ । ଈଦୃଗ୍ଵିଧଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥିତଂ ଯୋଗିନୀଵ୍ରତମ୍
ମୁନିଙ୍କର କଥା ଓ ଉପବାସ ଠିକ୍ ଭାବେ କରି, ସେ ସୁଖୀ ହେଲା। ଏଭଳି ରୂପେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗିନୀ ଉପବାସ ବିବରଣ କରାଗଲା।
ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଦ୍ଵିଜାନ୍ଭୋଜଯତେ ତୁ ଯଃ । ତତ୍ସମଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ଯୋଗିନୀଵ୍ରତକୃନ୍ନରଃ
ଯିଏ ଚଉରାସି ହଜାର ଦ୍ୱିଜକୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେଉଁଠି ଯୋଗିନୀ ଉପବାସ କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ସମାନ ଫଳ ପାଏ।
ମହାପାପପ୍ରଶମନଂ ମହାପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦମ୍ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଏହା ମହାପାପ ଦୂର କରେ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ। ଏହା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଆଷାଢକୃଷ୍ଣଯୋଗିନ୍ଯେକାଦଶୀମାହାତ୍ମ୍ଯଂନାମ ଦ୍ଵିପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ, ଉମା, ପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ଆଷାଢ଼ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଯୋଗିନୀ ଏକାଦଶୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ନାମକ ପଚାଶିତିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଆଷାଢସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କା ଚ ଏକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ୟୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ହୁଏ? ତାହାର ନାମ କଣ ଓ ବିଧି କଣ? ଏହି ସବୁ ଭଲ ଭାବେ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- କଥଯାମି ମହାପୁଣ୍ଯାଂ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷପ୍ରଦାଯିନୀମ୍ । ଶଯନୀଂ ନାମନାମେତି ସର୍ଵପାପହରାଂ ପରାମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ କହିବି। ଏହାକୁ ଶୟନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାତଃ ପରତରଂ ନୃଣାମ୍
ଏହି ଏକାଦଶୀ ବିଷୟରେ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଁଛି, ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ।
ପାପିନାଂ ପାପନାଶାଯ ସୃଷ୍ଟା ଧାତ୍ରା ମହୋତ୍ତମା । ଅତଃ ପରା ନ ରାଜେଂଦ୍ର ଵର୍ତ୍ତତେ ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ
ପାପୀମାନଙ୍କର ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକାଦଶୀ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଏକାଦଶୀ ଅଛିନାହିଁ, ରାଜନ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍ଶ୍ରୂଯତାଂ ଗତିରୁତ୍ତମା । ଭଵେନ୍ନରାଣାଂ ଶ୍ରୋତୄଣାଂ କଥାଯାଃ ଶ୍ରଵଣାଦପି
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜା, ଏହି ଏକାଦଶୀ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ମିଳେ— ଏହା ଶୁଣ।
ତେ ସଦା ଵୈଷ୍ଣଵା ରାଜନ୍ମମ ଭକ୍ତିପରାଯଣାଃ । ଆଷାଢେ ଵାମନଶ୍ଚୈଵ ପୂଜ୍ଯତେ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଏମାନେ ସଦା ମୋର ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଥିବା ବୈଷ୍ଣବ। ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ବାମନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଵାମନଃ ପୂଜିତୋ ଯେନ କମଲୈଃ କମଲେକ୍ଷଣଃ । ଆଷାଢସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ କାମିକାଯା ଦିନେ ତଥା
ଯିଏ ବାମନ, କମଳନୟନଙ୍କୁ, କମଳ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରେ, ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର କାମିକା ଦିନରେ—
ତେନାର୍ଚିତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ରଯୋ ଦେଵାଃ ସନାତନାଃ । କୃତା ଚୈକାଦଶୀ ଯେନ ହରିଵାସରମୁତ୍ତମମ୍
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଓ ତିନି ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏବଂ ସେ ହରିଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଥାଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସଂଶଯୋଽସ୍ତି ମହାନ୍ମେଽତ୍ର ଶ୍ରୂଯତାଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ । କଥଂ ସୁପ୍ତୋଽସି ଦେଵେଶ କଥଂ ଚ ବଲିମାଶ୍ରିତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ମୋର ଏଠାରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି, ଦୟାକରି ଶୁଣନ୍ତୁ। ଆପଣ କିପରି ଶୁଏଇଥିଲେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏବଂ କିପରି ବଳିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ?
କଥଂ ଚ ଭୂମୌ ସଂଵେଶଃ କିଂ କୁର୍ଵଂତି ଜନାଃ ପରେ । ଏତଦ୍ଵଦ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସଂଶଯୋଽସ୍ତି ମହାନ୍ମମ
ଆଉ ଆପଣ ଭୂମିରେ କିପରି ଶୁଏଇଥିଲେ? ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ କଣ କରନ୍ତି? ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଏଥିରେ ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ - ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣ, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।
ବଲିନାମା ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଦୈତ୍ଯସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ନୃପ । ପୂଜଯଂଶ୍ଚୈଵ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମତ୍ପରାଯଣଃ
ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବଳି ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ସେ ସଦା ମୋତେ ଭଜୁଥିଲେ, ମୋରେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ରଖୁଥିଲେ।
ଯଜ୍ଞୈସ୍ତୁ ଵିଧିଵଦ୍ଦୈତ୍ଯୋ ଯଜତେ ମାଂ ସନାତନମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପରଯା ରାଜନ୍ଯଜ୍ଞକୃଦ୍ଵ୍ରତକୃତ୍ତଥା
ସେ ଦାନବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ପରଂ ଵିଚାର୍ଯ ବହୁଧା ମଘୋନା ଚୈଵ ସୂକ୍ତିଭିଃ । ଗୁରୁଣା ଦୈଵତୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ବହୁଧା ପୂଜିତୋଽପ୍ଯହମ୍
ବହୁ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା କରି, ମଘବାନ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପୂଜା କରିଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ମୋ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଵାମନରୂପେଣ ଅଵତାରେ ଚ ପଂଚମେ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରରୂପେଣ ତଦା ସର୍ଵବ୍ରହ୍ମାଂଡରୂପିଣା
ତାପରେ, ପଞ୍ଚମ ଅବତାରରେ, ମୁଁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲି, ଅତି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଇ।
ଵାକ୍ଛଲେନ ଜିତା ଦୈତ୍ଯାଃ ସତ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଶୁକ୍ରସ୍ତଂ ଵାରଯାମାସ ଯନ୍ନାରାଯଣ ଇତ୍ଯଯମ୍
ମୁଁ କଥାର ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ହରାଇଗଲେ, ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଲି; ଶୁକ୍ର ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରିଥିଲେ, କହିଲେ, 'ଏହିଁ ନାରାୟଣ'।
ଯାଚିତା ଵସୁଧା ରାଜନ୍ସାର୍ଦ୍ଧତ୍ରଯପଦୀ ମଯା । ସଂକଲ୍ପୋଦକମାତ୍ରେ ତୁ କରେ ତେନୈଵ ଚାର୍ପିତେ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ବଳିଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଚାହିଲି; ସେ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଜଳ ଦେଇ, ମୋ ହାତରେ ଦେଇଦେଲେ।
ରୂପମୀଦୃଗ୍ଵିଧଂ ରାଜଂସ୍ତଦା ଶୃଣୁ ମଯା କୃତମ୍ । ଭୂର୍ଲୋକେ ଚରଣୌ ନ୍ଯସ୍ଯ ଭୁଵର୍ଲୋକେ ତୁ ଜାନୁନୀ
ହେ ରାଜା, ସେତେବେଳେ ମୁଁ କେମିତି ରୂପ ଧାରଣ କଲି, ଏହି କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ମୋର ପାଦ ଭୂମିରେ, ଜାଙ୍ଘ ଭୁବର୍ଲୋକରେ ରଖିଲି।