ସଂସାରାର୍ଣଵମଗ୍ନାନାଂ ପୋତଭୂତା ସନାତନୀ । ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ସାରଭୂତା ଯୋଗିନୀ ଵ୍ରତକାରିଣାମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଚିରନ୍ତନ ନୌକା ସଦୃଶ, ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ସାର, ଏବଂ ବ୍ରତମାନେ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
କଥଯାମି ତଵାଗ୍ରେଽହଂ କଥାଂ ପୌରାଣିକୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ଅଲକାଯାଂ ରାଜରାଜଃ ଶିଵଭକ୍ତିପରାଯଣଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଶୁଭ ପୁରାତନ କଥା କହିବି— ଅଲକାପୁରୀରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଶିବଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯାସୀତ୍ପୁଷ୍ପବଟୁକୋ ହେମମାଲୀତି ନାମତଃ । ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ସୁରୂପା ଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀତି ନାମତଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ପୁଷ୍ପବଟୁକ ନାମକ ଏକ ଦାସ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ହେମମାଳୀ। ତାଙ୍କର ଜଣେ ସୁନ୍ଦର ଓ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ବିଶାଳାକ୍ଷୀ।
ସ ତସ୍ଯାଂ ଚାସକ୍ତମନା କାମପାଶଵଶଂ ଗତଃ । ମାନସାତ୍ପୁଷ୍ପନିଚଯମାନୀଯ ସ୍ଵଗୃହେ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ହେଇ, କାମବାସନାରେ ବନ୍ଧି ଥିଲେ, ମନରେ ପୁଷ୍ପ ତିଆରି କରି ଘରେ ରହୁଥିଲେ।
ପତ୍ନୀପ୍ରେମରସାସକ୍ତୋ ନ କୁବେରାଲଯଂ ଗତଃ । କୁବେରୋ ଦେଵସଦନେ କରୋତି ଶିଵପୂଜନମ୍
ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ପ୍ରେମର ମଧୁରତାରେ ମନ ଲଗାଇ ରହିଥିବା ସେ, କୁବେରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇନଥିଲେ। ଏଠି କୁବେର, ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ବସି, ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ରାଜନ୍ପୁଷ୍ପାଗମସମୀକ୍ଷକଃ । ହେମମାଲୀ ସ୍ଵଭଵନେ ରମତେ କାଂତଯା ସହ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ରାଜା, ଫୁଲ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ବେଳେ, ହେମମାଳୀ ନିଜ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ।
ଯକ୍ଷରାଟ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ କାଲାତିକ୍ରମକୋପିତଃ । କସ୍ମାନ୍ନାଯାତି ଭୋ ଯକ୍ଷା ହେମମାଲୀ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ । ନିଶ୍ଚଯଃ କ୍ରିଯତାମସ୍ଯ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ, ବେଳ ଅତିକ୍ରମ ହେବାରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହେମମାଳୀ କାହିଁକି ଆସୁନାହିଁ? ଏହାର ଯୋଗୁଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ନିଷ୍ପତ୍ତି କର।' ଏହି କଥା ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ।
ଯକ୍ଷା ଊଚୁଃ - ଵନିତାକାମୁକୋ ଗେହେ ରମତେ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ନୃପ । ତେଷାଂ ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ କୁବେରଃ କୋପପୂରିତଃ
ଯକ୍ଷମାନେ କହିଲେ— 'ସେ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରେମରେ ମନ ଲଗାଇ ଇଚ୍ଛାମତେ ରହୁଛନ୍ତି, ରାଜା।' ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୁବେର ରେଜାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ଆହ୍ଵଯାମାସ ତଂ ତୂର୍ଣଂ ବଟୁକଂ ହେମମାଲିନମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଲାତ୍ଯଯଂ ସୋଽପି ଭଯଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ହେମମାଳୀକୁ ଡାକିଲେ। ନିଜର ବେଳ ଅତିକ୍ରମ ହେବା ବୁଝି, ହେମମାଳୀ ଭୟରେ ଆଖି ଭରି ଆସିଗଲେ।
ଅସ୍ନାତ ଏଵ ଆଗତ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ସେ ନହାଇ ନଥିବା ବେଳେ, କୁବେରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧନର ଦେବତା କୁବେର କ୍ରୋଧରେ ଆଖି ରକ୍ତ ହୋଇ ରେଜାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ରୁଷାଵିଷ୍ଟଃ କୋପପ୍ରସ୍ଫୁରିତାଧରଃ । ଧନଦ ଉଵାଚ- ଆଃ ପାପ ଦୁଷ୍ଟ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତ କୃତଵାନ୍ଦେଵହେଲନମ୍
କ୍ରୋଧରେ ଅଧର କମ୍ପିତ ହେଇ, ଧନଦେବତା କୁବେର କହିଲେ— 'ହେ ପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁରାଚାରୀ, ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଦବ କରିଛ।'
ଅଷ୍ଟାଦଶକୁଷ୍ଠଵୃତୋ ଵିଯୁକ୍ତଃ କାଂତଯା ତଯା । ଅସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନାଦପଧ୍ଵସ୍ତୋ ଗଚ୍ଛ ସ୍ଵପ୍ନମଥାଧମ
ଅଠାରୋ ପ୍ରକାର କୁଷ୍ଠରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀଠାରୁ ଦୂରେ ହେବୁ, ଏଠାରୁ ତୁମକୁ ବାହାର କରାଯାଉଛି— ଏହିଠାରୁ ଚାଲ, ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ୟଠାରେ ଶୋଇବୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ ତସ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନାତ୍ପପାତ ସଃ । ମହାଦୁଃଖାଭିଭୂତଶ୍ଚ କୁଷ୍ଠୈଃ ପୀଡିତଵିଗ୍ରହଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ସେଠାରୁ ତଳକୁ ପଡିଗଲେ। ବଡ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, କୁଷ୍ଠରେ ଦେହ ପୀଡିତ ହେଲା।
ନ ସୁଖଂ ଦିଵସେ ତସ୍ଯ ନ ନିଦ୍ରାଂ ଲଭତେ ନିଶି । ଛାଯାଯାଂ ପୀଡିତତନୁର୍ନିଦାଘେଽତ୍ଯଂତପୀଡିତଃ
ସେ ଦିନେ ସୁଖ ପାଉନଥିଲେ, ରାତିରେ ଶୋଇପାରୁନଥିଲେ। ଛାୟାରେ ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିଲା, ତାପରେ ଅତି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଥିଲେ।
ଶିଵପୂଜାପ୍ରଭାଵେନ ସ୍ମୃତିସ୍ତସ୍ଯ ନ ଲୁପ୍ଯତେ । ପାତକେନାଭିଭୂତୋଽପି ପୂର୍ଵଂ କର୍ମ ସ୍ମରତ୍ଯସୌ
ଶିବଙ୍କ ପୂଜାର ପ୍ରଭାବରେ, ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ହରାଇ ଯାଇନଥିଲା। ପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପୂର୍ବ ଜୀବନ ମନେ ପକାଉଥିଲେ।
ଭ୍ରମମାଣସ୍ତତୋ ଗଚ୍ଛନ୍ହିମାଦ୍ରିଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ମୁନିଵରଂ ମାର୍କଂଡେଯଂ ତପୋନିଧିମ୍
ଏଭଳି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ତପସ୍ଵୀ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଯସ୍ଯାଯୁର୍ଵିଦ୍ଯତେ ରାଜନ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଯସା ସମମ୍ । ଵଵଂଦେ ଚରଣୌ ତସ୍ଯ ଦୂରତଃ ପାପକର୍ମକୃତ୍
ଯାହାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମାନ, ରାଜା। ସେ ପାପୀ ଦୂରରୁ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ମାର୍କଂଡେଯୋ ମୁନିଵରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ କଂପିତଂ ତଥା । ପରୋପକରଣାର୍ଥାଯ ସମାହୂଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ତାଙ୍କୁ କମ୍ପିତ ଦେଖି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ନିକଟକୁ ଡାକି, ଏଭଳି କହିଲେ—
କସ୍ମାତ୍କୁଷ୍ଠାଭିଭୂତସ୍ତ୍ଵଂ କୁତୋ ନିଂଦ୍ଯତରୋ ହ୍ଯସି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମାର୍କଂଡେଯଂ ମହାମୁନିମ୍
'ତୁମେ କିଏ, କିପରି କୁଷ୍ଠରେ ପୀଡିତ ହେଲ? କେମିତି ଏପରି ଦୁଃଖ ଦଶାକୁ ଆସିଲ?' ଏଭଳି ପଚାରିଲେ, ସେ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ହେମମାଲ୍ଯୁଵାଚ- ରାଜରାଜସ୍ଯାନୁଚରୋ ହେମମାଲୀତି ନାମତଃ । ମାନସାତ୍ପଦ୍ମନିଚଯମାନୀଯ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ମୁନେ
ହେମମାଳୀ କହିଲେ— 'ମୁଁ ରାଜାଙ୍କର ଚାକର, ମୋ ନାମ ହେମମାଳୀ। ପ୍ରତିଦିନ ମାନସ ସରୋବରରୁ ପଦ୍ମ ତୁଳି ଆଣୁଥିଲି, ମୁନି।'
ଶିଵପୂଜନଵେଲାଯାଂ କୁବେରାଯ ସମର୍ପଯେ । ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ଚୈଵ କାଲଶ୍ଚାଵିଦିତୋ ମଯା
'ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କୁ କୁବେରଙ୍କୁ ଦେଇ ଦେଉଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଦିନ, ମୁଁ ସମୟ ଭୁଲିଗଲି।'
ପତ୍ନୀସୌଖ୍ଯପ୍ରସକ୍ତେନ ଶୋକଵ୍ଯାକୁଲଚେତସା । ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଶପ୍ତୋଽସ୍ମି ରାଜରାଜେନ ଵୈ ମୁନେ
'ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ହୋଇ, ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲି। ତେଣୁ ରାଜାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଶାପ ପାଇଛି, ମୁନି।'
କୁଷ୍ଠାଭିଭୂତଃ ସଂଜାତୋ ଵିଯୁକ୍ତଃ କାଂତଯା ତଯା । ଅଧୁନା ତଵ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ଶୁଭକର୍ମଣା
ମୁଁ କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ମୋର ପ୍ରିୟା ସହ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲି। ଏବେ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ତୁମେଠାରେ ଆସିପାରିଛି।
ସତାଂ ସ୍ଵଭାଵତଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରୋପକରଣେ କ୍ଷମମ୍ । ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଂ ପ୍ରଶାଧି କୃତାଗସମ୍
ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ମନ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର କରିବାକୁ ଝୁକିଥାଏ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୁଁ ଯେ ଅପରାଧ କରିଛି, ମୋତେ ଖ୍ମା କର, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମାର୍କଂଡେଯ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଯା ସତ୍ଯମିହ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାସତ୍ଯଂ ଭାଷିତଂ ଯତଃ । ଅତୋ ଵ୍ରତୋପଦେଶଂ ତେ କଥଯାମି ଶୁଭପ୍ରଦମ୍
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ତୁମେ ଏଠାରେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠାରେ କିଛି ମିଥ୍ୟା ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଶୁଭ ଉପବାସ ବିଧି ବୁଝେଇଦେଉଛି।
ଆଷାଢେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ଯୋଗିନୀଵ୍ରତମାଚର । ଅସ୍ଯ ଵ୍ରତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯେନ କୁଷ୍ଠଂ ଯାସ୍ଯତି ଵୈ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଆଷାଢ଼ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଯୋଗିନୀ ଉପବାସ କର। ଏହି ଉପବାସର ପୁଣ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମର କୁଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସା ହେବ।
ଇତି ଵାକ୍ଯମୃଷେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଂଡଵତ୍ପତିତୋ ଭୁଵି । ଉତ୍ଥାପିତଃ ସ ମୁନିନା ବଭୂଵାତୀଵ ହର୍ଷିତଃ
ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡିଗଲା। ମୁନି ତାକୁ ଉଠେଇଲେ, ତାହାର ମନ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।
ମାର୍କଂଡେଯୋପଦେଶେନ ଵ୍ରତଂ ତେନ କୃତଂ ଯଥା । ଅଷ୍ଟାଦଶେଵ କୁଷ୍ଠାନି ଗତାନି ତସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେ ଉପବାସ କଲା। ଏହିପରି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଠାରୋ ପ୍ରକାର କୁଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସା ହେଲା।
ମୁନେର୍ଵାଚା ତତଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେଽଭଵତ୍ସୁଖୀ । ଈଦୃଗ୍ଵିଧଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥିତଂ ଯୋଗିନୀଵ୍ରତମ୍
ମୁନିଙ୍କର କଥା ଓ ଉପବାସ ଠିକ୍ ଭାବେ କରି, ସେ ସୁଖୀ ହେଲା। ଏଭଳି ରୂପେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗିନୀ ଉପବାସ ବିବରଣ କରାଗଲା।
ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଦ୍ଵିଜାନ୍ଭୋଜଯତେ ତୁ ଯଃ । ତତ୍ସମଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ଯୋଗିନୀଵ୍ରତକୃନ୍ନରଃ
ଯିଏ ଚଉରାସି ହଜାର ଦ୍ୱିଜକୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେଉଁଠି ଯୋଗିନୀ ଉପବାସ କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ସମାନ ଫଳ ପାଏ।