ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷା ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୃତଧେନୁରଥାପି ଵା । ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ ସୁପୁଷ୍ଟାଭିର୍ମିଷ୍ଟାନ୍ନୈଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ
କିମ୍ବା, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରକୃତ ଗାଁଠି କିମ୍ବା ଘିଅର ଗାଁଠି ଦିଆଯାଇପାରେ, ଏବଂ ଅଧିକ ଦାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ତୋଷଣୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦ୍ଵିଜା ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର । ତୁଷ୍ଟା ଭଵଂତି ଵୈ ଵିପ୍ରାସ୍ତୈସ୍ତୁଷ୍ଟୈର୍ମୋକ୍ଷଦୋ ହରିଃ
ଉତ୍ସାହ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଧର୍ମଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ହରି ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଆତ୍ମଦ୍ରୋହଃ କୃତସ୍ତୈର୍ହି ଯୈରେଷା ନ ହ୍ଯୁପୋଷିତା । ପାପାତ୍ମାନୋ ଦୁରାଚାରା ମୁଷ୍ଟାସ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ 6.51.
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଉପବାସ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ହାନି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ କଞ୍ଜୁସ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କୁଲାନାଂ ଶତମାଗାମି ଅତୀତାନାଂ ତଥା ଶତମ୍ । ଆତ୍ମନା ସହ ତୈର୍ନୀତଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ମଂଦିରମ୍
ନିଜ ଓ ପୂର୍ବଜ-ଭବିଷ୍ୟତ ଶତ ଶତ ପିଢ଼ି ସହିତ, ଏହି ଉପବାସର ଫଳରେ, ସେମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଶାଂତୈର୍ଦାଂତୈର୍ଦାନପରୈରର୍ଚଯଦ୍ଭିସ୍ତଥା ହରିମ୍ । କୁର୍ଵଦ୍ଭିର୍ଜାଗରଂ ରାତ୍ରୌ ଯୈରେଷା ସମୁପୋଷିତା
ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତ, ଦମୀ, ଦାନରେ ରତ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ରାତିରେ ଜାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଉପବାସ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ନଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ତଥା ଗାଵୋ ଜଲଂ ଶଯ୍ଯାସନଂ ଶୁଭମ୍ । କମଂଡଲୁଂ ତଥା ଛତ୍ରଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ନିର୍ଜଲା ଦିନେ
ନିର୍ଜଳା ଦିନରେ ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଗାଁଠି, ଜଳ, ଭଲ ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ଛତା ଦେବା ଉଚିତ।
ଉପାନହୌ ଯୋ ଦଦାତି ପାତ୍ରଭୂତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମେ । ସ ସୌଵର୍ଣେନ ଯାନେନ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଜଣେ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚପ୍ପଲ୍ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ସୁନାର ରଥରେ ବସି ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଶ୍ଚେମାଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଶ୍ଚାପି ପରିକୀର୍ତଯେତ୍ । ଉଭୌ ତୌ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପୁନି ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ଦୁଇଜଣେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯତ୍ଫଲଂ ସଂନିହତ୍ଯାଯାଂ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ଦିଵାକରେ । କୃତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଲଭେନ୍ମର୍ତ୍ଯସ୍ତଦସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣାଦପି
ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
ନିଯମଂ ଚ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଦଂତଧାଵନପୂର୍ଵକମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରୋ ଵର୍ଜଯିଷ୍ଯାମି ଵୈ ଜଲମ୍
ଦାନ୍ତ ମାଜିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ନିୟମ ନେବା ଉଚିତ୍। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ମୁଁ ଉପବାସ ରହିବି, ପାଣି ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବି।
କେଶଵପ୍ରୀଣନାର୍ଥାଯ ଅନ୍ଯଦାଚମନାଦୃତେ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଦେଵଦେଵେଶଃ ପୂଜନୀଯସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ
କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ପାଣି ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ନେଇ, ଦେବଦେବ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗଂଧୈର୍ଧୂପୈସ୍ତଥା ପୁଷ୍ପୈର୍ଵାସୋଭିଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନୈଃ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ମଂତ୍ରମେତମୁଦୀରଯେତ୍
ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଫୁଲ ଏବଂ ଭଲ ଜମାକପଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧିରେ ପୂଜା କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍—
ଦେଵଦେଵ ହୃଷୀକେଶ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରକ । ଉଦକୁଂଭପ୍ରଦାନେନ ନଯ ମାଂ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ହୃଷୀକେଶ, ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା, ପାଣିର କୁମ୍ଭ ଦାନ କରି ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ନେଇଯାଅ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ମାସି ତୁ ଵୈ ଭୀମ ଯା ଶୁକ୍ଲୈକାଦଶୀ ଶୁଭା । ନିର୍ଜଲା ସମୁପୋଷ୍ଯାତ୍ର ଜଲକୁଂଭାନ୍ସଶର୍କରାନ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ, ହେ ଭୀମ, ଶୁଭ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ଯାହାକୁ ନିର୍ଜଳା କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ପାଣି ଓ ଚିନି ଭରା କୁମ୍ଭ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରଦାଯ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯୋ ମୋଦତେ ଵିଷ୍ଣୁସନ୍ନିଧୌ । ତତଃ କୁଂଭାଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଭକ୍ତିତଃ
ଏହି କୁମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ; ପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କୁମ୍ଭ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ତତୋ ଵିପ୍ରାନ୍ସ୍ଵଯଂ ଭୁଂଜୀତ ତତ୍ପରଃ । ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ପୂର୍ଣାଂ ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ପାପନାଶିନୀମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ପରେ, ନିଜେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କରାଯାଏ, ତାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ପଦଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯନାମଯମ୍ । ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଭୀମେନ କୃତା ହ୍ଯେକାଦଶୀ ଶୁଭା । ପାଂଡଵଦ୍ଵାଦଶୀ ନାମ୍ନା ଲୋକେ ଖ୍ଯାତା ବଭୂଵ ହ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ନିର୍ମଳ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ଭୀମ, ତୁମେ କରିଥିବା ଏହି ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପାଣ୍ଡବ ଦ୍ୱାଦଶୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଉଵାଚ- ଆଷାଢକୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ଵୈ ଏକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଵାସୁଦେଵ ମମାଗ୍ରତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଆଷାଢ଼ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଅଛି? ହେ ବାସୁଦେବ, ଦୟାକରି ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ରାଜନ୍କଥଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରଂ ସର୍ଵମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଆଷାଢସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ ଯୋଗିନୀ ନାମ ନାମତଃ । ଏକାଦଶୀ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାପାତକନାଶିନୀ
ଆଷାଢ଼ର କଳା ପକ୍ଷରେ ଯୋଗିନୀ ନାମକ ଏକାଦଶୀ ଅଛି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହା ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ସଂସାରାର୍ଣଵମଗ୍ନାନାଂ ପୋତଭୂତା ସନାତନୀ । ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ସାରଭୂତା ଯୋଗିନୀ ଵ୍ରତକାରିଣାମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଚିରନ୍ତନ ନୌକା ସଦୃଶ, ତିନି ଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ସାର, ଏବଂ ବ୍ରତମାନେ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
କଥଯାମି ତଵାଗ୍ରେଽହଂ କଥାଂ ପୌରାଣିକୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ଅଲକାଯାଂ ରାଜରାଜଃ ଶିଵଭକ୍ତିପରାଯଣଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଶୁଭ ପୁରାତନ କଥା କହିବି— ଅଲକାପୁରୀରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଶିବଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯାସୀତ୍ପୁଷ୍ପବଟୁକୋ ହେମମାଲୀତି ନାମତଃ । ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ସୁରୂପା ଚ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀତି ନାମତଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ପୁଷ୍ପବଟୁକ ନାମକ ଏକ ଦାସ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ହେମମାଳୀ। ତାଙ୍କର ଜଣେ ସୁନ୍ଦର ଓ ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ବିଶାଳାକ୍ଷୀ।
ସ ତସ୍ଯାଂ ଚାସକ୍ତମନା କାମପାଶଵଶଂ ଗତଃ । ମାନସାତ୍ପୁଷ୍ପନିଚଯମାନୀଯ ସ୍ଵଗୃହେ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ତାଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ହେଇ, କାମବାସନାରେ ବନ୍ଧି ଥିଲେ, ମନରେ ପୁଷ୍ପ ତିଆରି କରି ଘରେ ରହୁଥିଲେ।
ପତ୍ନୀପ୍ରେମରସାସକ୍ତୋ ନ କୁବେରାଲଯଂ ଗତଃ । କୁବେରୋ ଦେଵସଦନେ କରୋତି ଶିଵପୂଜନମ୍
ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ପ୍ରେମର ମଧୁରତାରେ ମନ ଲଗାଇ ରହିଥିବା ସେ, କୁବେରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇନଥିଲେ। ଏଠି କୁବେର, ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ବସି, ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ରାଜନ୍ପୁଷ୍ପାଗମସମୀକ୍ଷକଃ । ହେମମାଲୀ ସ୍ଵଭଵନେ ରମତେ କାଂତଯା ସହ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ରାଜା, ଫୁଲ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ବେଳେ, ହେମମାଳୀ ନିଜ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ।
ଯକ୍ଷରାଟ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ କାଲାତିକ୍ରମକୋପିତଃ । କସ୍ମାନ୍ନାଯାତି ଭୋ ଯକ୍ଷା ହେମମାଲୀ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍ । ନିଶ୍ଚଯଃ କ୍ରିଯତାମସ୍ଯ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ, ବେଳ ଅତିକ୍ରମ ହେବାରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହେମମାଳୀ କାହିଁକି ଆସୁନାହିଁ? ଏହାର ଯୋଗୁଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ନିଷ୍ପତ୍ତି କର।' ଏହି କଥା ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ।
ଯକ୍ଷା ଊଚୁଃ - ଵନିତାକାମୁକୋ ଗେହେ ରମତେ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ନୃପ । ତେଷାଂ ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ କୁବେରଃ କୋପପୂରିତଃ
ଯକ୍ଷମାନେ କହିଲେ— 'ସେ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରେମରେ ମନ ଲଗାଇ ଇଚ୍ଛାମତେ ରହୁଛନ୍ତି, ରାଜା।' ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୁବେର ରେଜାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ଆହ୍ଵଯାମାସ ତଂ ତୂର୍ଣଂ ବଟୁକଂ ହେମମାଲିନମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା କାଲାତ୍ଯଯଂ ସୋଽପି ଭଯଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ହେମମାଳୀକୁ ଡାକିଲେ। ନିଜର ବେଳ ଅତିକ୍ରମ ହେବା ବୁଝି, ହେମମାଳୀ ଭୟରେ ଆଖି ଭରି ଆସିଗଲେ।
ଅସ୍ନାତ ଏଵ ଆଗତ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନଦଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ସେ ନହାଇ ନଥିବା ବେଳେ, କୁବେରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧନର ଦେବତା କୁବେର କ୍ରୋଧରେ ଆଖି ରକ୍ତ ହୋଇ ରେଜାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।