ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଭସ୍ମତାଂ ଯାତି ଏକାଦଶ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ । ନ ଶକ୍ନୁଵଂତି ଯେ ଦାତୁଂ ଜଲଧେନୁଂ ନରାଧିପ
ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ଏକାଦଶୀର ଶକ୍ତିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ଜଳ ସହିତ ଗାଁଠି ଦେଇପାରିନାହାନ୍ତି—
ସକାଂଚନଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ଘଟକୋ ଵସ୍ତ୍ରସଂଯୁତଃ । ତୋଯସ୍ଯ ନିଯମଂ ଯୋଽସ୍ଯା କୁରୁତେ ଵୈ ସ ପୁଣ୍ଯଭାକ୍
ସେମାନେ କଞ୍ଚନ ସହିତ, ଜଳ ଭରା ଘଡ଼ା, ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପବାସରେ ଜଳ ନିୟମ ରଖିଥିବା ଲୋକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଫଲଂ କୋଟିସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଯାମେଯାମେ ଶ୍ରୁତଂ ଫଲମ୍ । ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପଂ ହୋମଂ ଯଦସ୍ଯାଂ କୁରୁତେ ନରଃ
ଏହି ଦିନରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ କିମ୍ବା ହୋମ କରିଲେ, ଏହାର ଫଳ କୋଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନର ସମାନ ହୁଏ, ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚାକ୍ଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ତମେତତ୍କୃଷ୍ଣପ୍ରଭାଷିତମ୍ । କିଂ ଵାପରେଣ ଧର୍ମେଣ ନିର୍ଜଲୈକାଦଶୀଂ ଵିନା
ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି। ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଉପୋଷ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧିଵଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସୁଵର୍ଣମନ୍ନଂ ଵାସୋ ଵା ଯଦସ୍ଯାଂ ସଂପ୍ରଦୀଯତେ
ଯଥାବିଧି ଉପବାସ କରିଲେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଦିନରେ ସୁନା, ଅନ୍ନ କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଯେଉଁଠି ଦିଆଯାଏ—
ତଦସ୍ଯ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ସର୍ଵଂ ଚାପ୍ଯକ୍ଷଯଂ ଭଵେତ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଦିନେ ଯୋଽନ୍ନଂ ଭୁଂକ୍ତେ ପାପଂ ଭୁନକ୍ତି ସଃ
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଯେଉଁଠି ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ପାପ ଭୋଗ କରେ।
ଇହଲୋକେ ସ ଚାଂଡାଲୋ ମୃତଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦୁର୍ଗତିମ୍ । ଯେ ଚ ଦାସ୍ଯଂତି ଦାନାନି ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷିତାଃ
ଏହି ଲୋକରେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦୁଃଖ ଗତି ପାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ କରି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାସେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଂତି ପରମଂ ପଦମ୍ । ବ୍ରହ୍ମହା ମଦ୍ଯପଃ ସ୍ତେନୋ ଗୁରୁଦ୍ଵେଷୀ ସଦାନୃତୀ
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ସେମାନେ ପରମ ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ, ମଦ୍ୟପାନୀ, ଚୋର, ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ କିମ୍ବା ସଦା ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା—
ମୁଚ୍ଯଂତେ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିର୍ଜଲାଯୈରୁପୋଷିତା । ଵିଶେଷଂ ଶୃଣୁ କୌଂତେଯ ନିର୍ଜଲୈକାଦଶୀ ଦିନେ
ସେମାନେ ନିର୍ଜଳା ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏବେ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଶୁଣ।
ଯତ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ନରୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଦାନଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତୈଃ । ଜଲଶାଯୀ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯୋ ଦେଯା ଧେନୁସ୍ତଥାମ୍ମଯୀ
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ମାଟିର ଗାଁଠି ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷା ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୃତଧେନୁରଥାପି ଵା । ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ ସୁପୁଷ୍ଟାଭିର୍ମିଷ୍ଟାନ୍ନୈଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ
କିମ୍ବା, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରକୃତ ଗାଁଠି କିମ୍ବା ଘିଅର ଗାଁଠି ଦିଆଯାଇପାରେ, ଏବଂ ଅଧିକ ଦାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ତୋଷଣୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦ୍ଵିଜା ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର । ତୁଷ୍ଟା ଭଵଂତି ଵୈ ଵିପ୍ରାସ୍ତୈସ୍ତୁଷ୍ଟୈର୍ମୋକ୍ଷଦୋ ହରିଃ
ଉତ୍ସାହ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଧର୍ମଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ହରି ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଆତ୍ମଦ୍ରୋହଃ କୃତସ୍ତୈର୍ହି ଯୈରେଷା ନ ହ୍ଯୁପୋଷିତା । ପାପାତ୍ମାନୋ ଦୁରାଚାରା ମୁଷ୍ଟାସ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ 6.51.
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଉପବାସ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ହାନି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ କଞ୍ଜୁସ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କୁଲାନାଂ ଶତମାଗାମି ଅତୀତାନାଂ ତଥା ଶତମ୍ । ଆତ୍ମନା ସହ ତୈର୍ନୀତଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ମଂଦିରମ୍
ନିଜ ଓ ପୂର୍ବଜ-ଭବିଷ୍ୟତ ଶତ ଶତ ପିଢ଼ି ସହିତ, ଏହି ଉପବାସର ଫଳରେ, ସେମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଶାଂତୈର୍ଦାଂତୈର୍ଦାନପରୈରର୍ଚଯଦ୍ଭିସ୍ତଥା ହରିମ୍ । କୁର୍ଵଦ୍ଭିର୍ଜାଗରଂ ରାତ୍ରୌ ଯୈରେଷା ସମୁପୋଷିତା
ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତ, ଦମୀ, ଦାନରେ ରତ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ରାତିରେ ଜାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଉପବାସ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ନଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ତଥା ଗାଵୋ ଜଲଂ ଶଯ୍ଯାସନଂ ଶୁଭମ୍ । କମଂଡଲୁଂ ତଥା ଛତ୍ରଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ନିର୍ଜଲା ଦିନେ
ନିର୍ଜଳା ଦିନରେ ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଗାଁଠି, ଜଳ, ଭଲ ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ଛତା ଦେବା ଉଚିତ।
ଉପାନହୌ ଯୋ ଦଦାତି ପାତ୍ରଭୂତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମେ । ସ ସୌଵର୍ଣେନ ଯାନେନ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଜଣେ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚପ୍ପଲ୍ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ସୁନାର ରଥରେ ବସି ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଶ୍ଚେମାଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଶ୍ଚାପି ପରିକୀର୍ତଯେତ୍ । ଉଭୌ ତୌ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପୁନି ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ଦୁଇଜଣେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯତ୍ଫଲଂ ସଂନିହତ୍ଯାଯାଂ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ଦିଵାକରେ । କୃତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଲଭେନ୍ମର୍ତ୍ଯସ୍ତଦସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣାଦପି
ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
ନିଯମଂ ଚ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଦଂତଧାଵନପୂର୍ଵକମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରୋ ଵର୍ଜଯିଷ୍ଯାମି ଵୈ ଜଲମ୍
ଦାନ୍ତ ମାଜିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ନିୟମ ନେବା ଉଚିତ୍। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ମୁଁ ଉପବାସ ରହିବି, ପାଣି ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବି।
କେଶଵପ୍ରୀଣନାର୍ଥାଯ ଅନ୍ଯଦାଚମନାଦୃତେ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଦେଵଦେଵେଶଃ ପୂଜନୀଯସ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମଃ
କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ପାଣି ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ନେଇ, ଦେବଦେବ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗଂଧୈର୍ଧୂପୈସ୍ତଥା ପୁଷ୍ପୈର୍ଵାସୋଭିଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନୈଃ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ମଂତ୍ରମେତମୁଦୀରଯେତ୍
ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଫୁଲ ଏବଂ ଭଲ ଜମାକପଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧିରେ ପୂଜା କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍—
ଦେଵଦେଵ ହୃଷୀକେଶ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରକ । ଉଦକୁଂଭପ୍ରଦାନେନ ନଯ ମାଂ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ହୃଷୀକେଶ, ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା, ପାଣିର କୁମ୍ଭ ଦାନ କରି ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ନେଇଯାଅ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ମାସି ତୁ ଵୈ ଭୀମ ଯା ଶୁକ୍ଲୈକାଦଶୀ ଶୁଭା । ନିର୍ଜଲା ସମୁପୋଷ୍ଯାତ୍ର ଜଲକୁଂଭାନ୍ସଶର୍କରାନ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ, ହେ ଭୀମ, ଶୁଭ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ଯାହାକୁ ନିର୍ଜଳା କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ପାଣି ଓ ଚିନି ଭରା କୁମ୍ଭ ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରଦାଯ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯୋ ମୋଦତେ ଵିଷ୍ଣୁସନ୍ନିଧୌ । ତତଃ କୁଂଭାଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଭକ୍ତିତଃ
ଏହି କୁମ୍ଭଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ; ପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କୁମ୍ଭ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ତତୋ ଵିପ୍ରାନ୍ସ୍ଵଯଂ ଭୁଂଜୀତ ତତ୍ପରଃ । ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ପୂର୍ଣାଂ ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ପାପନାଶିନୀମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ପରେ, ନିଜେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କରାଯାଏ, ତାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ପଦଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯନାମଯମ୍ । ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଭୀମେନ କୃତା ହ୍ଯେକାଦଶୀ ଶୁଭା । ପାଂଡଵଦ୍ଵାଦଶୀ ନାମ୍ନା ଲୋକେ ଖ୍ଯାତା ବଭୂଵ ହ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ନିର୍ମଳ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ଭୀମ, ତୁମେ କରିଥିବା ଏହି ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପାଣ୍ଡବ ଦ୍ୱାଦଶୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଉଵାଚ- ଆଷାଢକୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ଵୈ ଏକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଵାସୁଦେଵ ମମାଗ୍ରତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଆଷାଢ଼ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଅଛି? ହେ ବାସୁଦେବ, ଦୟାକରି ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ରାଜନ୍କଥଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରଂ ସର୍ଵମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଆଷାଢସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ ଯୋଗିନୀ ନାମ ନାମତଃ । ଏକାଦଶୀ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାପାତକନାଶିନୀ
ଆଷାଢ଼ର କଳା ପକ୍ଷରେ ଯୋଗିନୀ ନାମକ ଏକାଦଶୀ ଅଛି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହା ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ।