ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନ ଭୁଂଜୀତ ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସିତେ ପକ୍ଷେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେମାସ୍ଯୁଦକଂ ଵିନା
ଏକାଦଶୀ ଦିନେ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବିଶେଷକରି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀରେ ଜଳ ବିନା ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ପୁଣ୍ଯଂ ଫଲମଵାପ୍ନୋତି ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ଵୃକୋଦର । ସଂଵତ୍ସରେ ତୁ ଯା ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଶୁକ୍ଲଃ କୃଷ୍ଣା ଵୃକୋଦର
ଏହି ଉପବାସରେ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଫଳ ମିଳେ, ଭୀମ, ତୁମେ ଶୁଣ; ବର୍ଷରେ ଯେଉଁଯେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।
ଉପୋଷିତା ହି ସର୍ଵାଃ ସ୍ଯୁରେକାଦଶ୍ଯୋ ନ ସଂଶଯଃ । ଧନଧାନ୍ଯପ୍ରଦା ପୁଣ୍ଯା ପୁତ୍ରାରୋଗ୍ଯଶୁଭପ୍ରଦା
ଯେଉଁଯେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ, ସନ୍ତାନ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ।
ଉପୋଷିତା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଇତି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ । ଯମଦୂତା ମହାକାଯାଃ କରାଲାଃ କୃଷ୍ଣରୂପିଣଃ
ହେ ନରସିଂହ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି— ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ, ଯମର ଭୟଙ୍କର, କଳା ଓ ବଡ଼ ଦୂତମାନେ ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦଂଡପାଶଧରା ରୌଦ୍ରା ନୋପସର୍ପଂତି ତଂ ନରମ୍ । ପୀତାଂବରଧରା ସୌମ୍ଯାଶ୍ଚକ୍ରହସ୍ତା ମନୋଜଵାଃ
ଦଣ୍ଡ ଓ ପାଶ ଧାରଣ କରିଥିବା ରୌଦ୍ର ଦୂତମାନେ ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ; ବଦଳରେ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୃଦୁ, ଚକ୍ରଧାରୀ, ତୀବ୍ର ଗତିର ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି। ତାହାପରେ ସେମାନେ ତାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସହରକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି।
ଅଂତକାଲେନ ଯଂତ୍ଯେତେ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ଵୈଷ୍ଣଵୀପୁରୀମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଉପୋଷ୍ଯୋଦକଵର୍ଜିତା
ଏହିଠାରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ଜଳ ବିନା ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଜଲଧେନୁଂ ତଦା ଦତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ତତସ୍ତ୍ଵମସ୍ଯାଂ କୌଂତେଯ ସୋପଵାସୋଽର୍ଚନଂ ହରେଃ
ସେ ସମୟରେ ଜଳଧେନୁ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ଦିନ ଉପବାସ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
କୁରୁ ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସର୍ଵପାପପ୍ରଶାଂତଯେ । ସ୍ଵପ୍ନେନ ମେଽପରାଧୋସ୍ତି ଦଂତରାଗତଯାପି ଵା
ସମସ୍ତ ପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହା କର; ସ୍ୱପ୍ନରେ କିମ୍ବା ଅଜାଣି ଅପରାଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଥିରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳୁ।
ଭୋକ୍ଷ୍ଯେପରେଽହ୍ନି ଦେଵେଶ ହ୍ଯଶନଂ ଵାସରାଦ୍ଧରେଃ । ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚାର୍ଯ ତତୋ ମଂତ୍ର ଉପଵାସପରୋ ଭଵେତ୍
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନରେ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, 'ମୁଁ କାଲି ଭୋଜନ କରିବି, କାରଣ ଆଜି ହରିଙ୍କ ଉପବାସ' ବୋଲି କହି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଉପବାସ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵପାପଵିନାଶାଯ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦମ ସମନ୍ଵିତଃ । ମେରୁମଂଦରମାତ୍ରାଘଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ପୁଂସା ଚ ଯତ୍କୃତମ୍
ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱନ କରିବା ପାଇଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସଂଯମ ସହିତ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଯେଉଁମାନେ ମେରୁ କିମ୍ବା ମନ୍ଦର ପରି ଭାରୀ ପାପ କରିଛନ୍ତି—
ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଭସ୍ମତାଂ ଯାତି ଏକାଦଶ୍ଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ । ନ ଶକ୍ନୁଵଂତି ଯେ ଦାତୁଂ ଜଲଧେନୁଂ ନରାଧିପ
ଏହି ସମସ୍ତ ପାପ ଏକାଦଶୀର ଶକ୍ତିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ଜଳ ସହିତ ଗାଁଠି ଦେଇପାରିନାହାନ୍ତି—
ସକାଂଚନଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ଘଟକୋ ଵସ୍ତ୍ରସଂଯୁତଃ । ତୋଯସ୍ଯ ନିଯମଂ ଯୋଽସ୍ଯା କୁରୁତେ ଵୈ ସ ପୁଣ୍ଯଭାକ୍
ସେମାନେ କଞ୍ଚନ ସହିତ, ଜଳ ଭରା ଘଡ଼ା, ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପବାସରେ ଜଳ ନିୟମ ରଖିଥିବା ଲୋକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଫଲଂ କୋଟିସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଯାମେଯାମେ ଶ୍ରୁତଂ ଫଲମ୍ । ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପଂ ହୋମଂ ଯଦସ୍ଯାଂ କୁରୁତେ ନରଃ
ଏହି ଦିନରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ କିମ୍ବା ହୋମ କରିଲେ, ଏହାର ଫଳ କୋଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନର ସମାନ ହୁଏ, ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚାକ୍ଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ତମେତତ୍କୃଷ୍ଣପ୍ରଭାଷିତମ୍ । କିଂ ଵାପରେଣ ଧର୍ମେଣ ନିର୍ଜଲୈକାଦଶୀଂ ଵିନା
ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି। ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ଉପୋଷ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧିଵଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସୁଵର୍ଣମନ୍ନଂ ଵାସୋ ଵା ଯଦସ୍ଯାଂ ସଂପ୍ରଦୀଯତେ
ଯଥାବିଧି ଉପବାସ କରିଲେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଦିନରେ ସୁନା, ଅନ୍ନ କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର ଯେଉଁଠି ଦିଆଯାଏ—
ତଦସ୍ଯ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ସର୍ଵଂ ଚାପ୍ଯକ୍ଷଯଂ ଭଵେତ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଦିନେ ଯୋଽନ୍ନଂ ଭୁଂକ୍ତେ ପାପଂ ଭୁନକ୍ତି ସଃ
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଯେଉଁଠି ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ପାପ ଭୋଗ କରେ।
ଇହଲୋକେ ସ ଚାଂଡାଲୋ ମୃତଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦୁର୍ଗତିମ୍ । ଯେ ଚ ଦାସ୍ଯଂତି ଦାନାନି ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷିତାଃ
ଏହି ଲୋକରେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦୁଃଖ ଗତି ପାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଉପବାସ କରି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଜ୍ଯେଷ୍ଠମାସେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯଂତି ପରମଂ ପଦମ୍ । ବ୍ରହ୍ମହା ମଦ୍ଯପଃ ସ୍ତେନୋ ଗୁରୁଦ୍ଵେଷୀ ସଦାନୃତୀ
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ସେମାନେ ପରମ ପଦ ଲାଭ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀ, ମଦ୍ୟପାନୀ, ଚୋର, ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀ କିମ୍ବା ସଦା ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିବା—
ମୁଚ୍ଯଂତେ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିର୍ଜଲାଯୈରୁପୋଷିତା । ଵିଶେଷଂ ଶୃଣୁ କୌଂତେଯ ନିର୍ଜଲୈକାଦଶୀ ଦିନେ
ସେମାନେ ନିର୍ଜଳା ଉପବାସ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏବେ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ନିର୍ଜଳା ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଶୁଣ।
ଯତ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ନରୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଦାନଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତୈଃ । ଜଲଶାଯୀ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯୋ ଦେଯା ଧେନୁସ୍ତଥାମ୍ମଯୀ
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ମାଟିର ଗାଁଠି ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷା ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୃତଧେନୁରଥାପି ଵା । ଦକ୍ଷିଣାଭିଃ ସୁପୁଷ୍ଟାଭିର୍ମିଷ୍ଟାନ୍ନୈଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧୈଃ
କିମ୍ବା, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରକୃତ ଗାଁଠି କିମ୍ବା ଘିଅର ଗାଁଠି ଦିଆଯାଇପାରେ, ଏବଂ ଅଧିକ ଦାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ତୋଷଣୀଯାଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦ୍ଵିଜା ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର । ତୁଷ୍ଟା ଭଵଂତି ଵୈ ଵିପ୍ରାସ୍ତୈସ୍ତୁଷ୍ଟୈର୍ମୋକ୍ଷଦୋ ହରିଃ
ଉତ୍ସାହ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଧର୍ମଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ହରି ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଆତ୍ମଦ୍ରୋହଃ କୃତସ୍ତୈର୍ହି ଯୈରେଷା ନ ହ୍ଯୁପୋଷିତା । ପାପାତ୍ମାନୋ ଦୁରାଚାରା ମୁଷ୍ଟାସ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ 6.51.
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଉପବାସ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ହାନି କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ଓ କଞ୍ଜୁସ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କୁଲାନାଂ ଶତମାଗାମି ଅତୀତାନାଂ ତଥା ଶତମ୍ । ଆତ୍ମନା ସହ ତୈର୍ନୀତଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ମଂଦିରମ୍
ନିଜ ଓ ପୂର୍ବଜ-ଭବିଷ୍ୟତ ଶତ ଶତ ପିଢ଼ି ସହିତ, ଏହି ଉପବାସର ଫଳରେ, ସେମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଶାଂତୈର୍ଦାଂତୈର୍ଦାନପରୈରର୍ଚଯଦ୍ଭିସ୍ତଥା ହରିମ୍ । କୁର୍ଵଦ୍ଭିର୍ଜାଗରଂ ରାତ୍ରୌ ଯୈରେଷା ସମୁପୋଷିତା
ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତ, ଦମୀ, ଦାନରେ ରତ ଓ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ରାତିରେ ଜାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଉପବାସ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ଅନ୍ନଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ତଥା ଗାଵୋ ଜଲଂ ଶଯ୍ଯାସନଂ ଶୁଭମ୍ । କମଂଡଲୁଂ ତଥା ଛତ୍ରଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ନିର୍ଜଲା ଦିନେ
ନିର୍ଜଳା ଦିନରେ ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର, ଗାଁଠି, ଜଳ, ଭଲ ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ଛତା ଦେବା ଉଚିତ।
ଉପାନହୌ ଯୋ ଦଦାତି ପାତ୍ରଭୂତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମେ । ସ ସୌଵର୍ଣେନ ଯାନେନ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଜଣେ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚପ୍ପଲ୍ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଶ୍ୱର୍ଗରେ ସୁନାର ରଥରେ ବସି ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଶ୍ଚେମାଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଶ୍ଚାପି ପରିକୀର୍ତଯେତ୍ । ଉଭୌ ତୌ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପୁନି ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ଦୁଇଜଣେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯତ୍ଫଲଂ ସଂନିହତ୍ଯାଯାଂ ରାହୁଗ୍ରସ୍ତେ ଦିଵାକରେ । କୃତ୍ଵା ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଲଭେନ୍ମର୍ତ୍ଯସ୍ତଦସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣାଦପି
ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
ନିଯମଂ ଚ ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ଦଂତଧାଵନପୂର୍ଵକମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରୋ ଵର୍ଜଯିଷ୍ଯାମି ଵୈ ଜଲମ୍
ଦାନ୍ତ ମାଜିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ନିୟମ ନେବା ଉଚିତ୍। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ମୁଁ ଉପବାସ ରହିବି, ପାଣି ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବି।