ଦୁଃଖଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଃ ପୀଡ୍ଯମାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍ । କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯାଗମାତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଦିନ ରାତି ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ କେବେକି ନା କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ପହଞ୍ଚିଲା।
ମାଧଵେ ମାସି ଜାହ୍ନଵ୍ଯାଃ କୃତସ୍ନାନଂ ତପୋଧନମ୍ । ଆସସାଦ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଃ ଶୋକଭାରେଣ ପୀଡିତଃ
ମାଧବ ମାସରେ, ଜାହ୍ନବୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ତପସ୍ବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଶୋକର ଭାରରେ ଦବି ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ପହଞ୍ଚିଲା।
ତଦ୍ଵସ୍ତ୍ରବିଂଦୁସ୍ପର୍ଶେନ ଗତପାପୋ ହତାଶୁଭଃ । କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଂଜଲି
ତପସ୍ବୀଙ୍କ ବସ୍ତ୍ରର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଛୁଆଁରେ ତାଙ୍କର ପାପ ଓ ଅଶୁଭ ନଶିଗଲା; କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାଇ ସେ କହିଲା।
ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିରୁଵାଚ- ଭୋ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଯାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି । ଯେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ତଦ୍ଵଦ
ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି କହିଲେ— 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଦ୍ୱାନ୍, ମୋ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ; କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
କୌଂଡିନ୍ଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନାଭୂତ୍ଵା ଯେନ ପାପକ୍ଷଯସ୍ତଵ । ଵୈଶାଖସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ମୋହିନୀ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା
କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ କହିଲେ— 'ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୋର ପାପ ନଶିଯିବ। ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ମୋହିନୀ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦିନ ଅଛି।'
ଏକାଦଶୀଵ୍ରତଂ ତସ୍ଯାଃ କୁରୁ ମଦ୍ଵାକ୍ଯନୋଦିତଃ । ମେରୁତୁଲ୍ଯାନି ପାପାନି କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଦେହିନାମ୍
'ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ ସେ ଦିନ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କର; ଏହାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମ ପାପ ମଧ୍ୟ ଦେହୀମାନେର ନଶିଯାଏ।'
ବହୁଜନ୍ମାର୍ଜିତାନ୍ଯେଷା ମୋହିନୀ ସମୁପୋଷିତା । ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ମୁନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ
'ମୋହିନୀ ଏକାଦଶୀ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପାଳନ କଲେ, ଅନେକ ଜନ୍ମର ସଂଚିତ ପାପ ମିଟିଯାଏ।' ଏହି କଥା ମୁନିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିର ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ରତଂ ଚକାର ଵିଧିଵତ୍କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯୋପଦେଶତଃ । କୃତେ ଵ୍ରତେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତପାପୋ ବଭୂଵ ସଃ
କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ବ୍ରତ ନିୟମରେ କଲା; ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲା।
ଦିଵ୍ଯଦେହସ୍ତତୋ ଭୂତ୍ଵା ଗରୁଡୋପରିସଂସ୍ଥିତଃ । ଜଗାମ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ସର୍ଵୋପଦ୍ରଵ ଵର୍ଜିତମ୍
ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇ, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସି, ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶ ଛାଡ଼ି, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଗଲା।
ଇତୀଦୃଶଂ ରାମଚଂଦ୍ର ଉତ୍ତମଂ ମୋହିନୀ ଵ୍ରତମ୍ । ନାତଃ ପରତରଂ କିଂଚିତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ଏଭଳି, ହେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ମୋହିନୀ ବ୍ରତ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ତିନି ଲୋକରେ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ।
ଯଜ୍ଞାଦିତୀର୍ଥଦାନାନି କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ଗୋସହସ୍ର ଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥ ଓ ଦାନ ଏହାର ଷୋଡ଼ଶଂଶ ମଧ୍ୟ ସମାନ ହୁଏନାହିଁ; ଏହି କଥା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବାରେ, ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଵୈଶାଖଶୁକ୍ଲେ ମୋହନ୍ଯେକାଦଶୀନାମ ଏକୋନପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ମୋହିନୀ ଏକାଦଶୀ ନାମକ ଉନଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ଜନାର୍ଦନ
ୟୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— 'ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ନାମର ଏକାଦଶୀ ଅଛି? ଏହାର ମହିମା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ ଜନାର୍ଦନ।'
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ବହୁପୁଣ୍ଯପ୍ରଦା ହ୍ଯେଷା ମହାପାତକନାଶିନୀ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— 'ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଭଲ ପଚାରିଛ; ଏହି ଏକାଦଶୀ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ଓ ମହାପାପ ନଶ କରେ।'
ଅପରା ନାମ ରାଜେଂଦ୍ର ଅପରା ପୁତ୍ରଦାଯିନୀ । ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧିତାଂ ଯାତି ଅପରାଂ ଯସ୍ତୁ ସେଵତେ
ହେ ରାଜନ୍, ଅପରା ନାମକ ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପବାସ ଅଛି, ଯାହା ପୁତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । ଯେଉଁଠି ଏହି ଅପରା ଉପବାସ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରନ୍ତି ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଭିଭୂତୋଽପି ଗୋତ୍ରହା ଭ୍ରୂଣହା ତଥା । ପରାପଵାଦଵାଦୀ ଚ ପରସ୍ତ୍ରୀ ରସିକୋଽପି ଚ
ଯେଉଁଠି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କରିଛି, ବଂଶ ନାଶ କରିଛି, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ହତ୍ୟା କରିଛି, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଛି, କିମ୍ବା ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଆସକ୍ତି ରଖିଛି—
ଅପରା ସେଵନାଦ୍ରାଜନ୍ଵିପାପ୍ମା ଭଵତି ଧ୍ରୁଵମ୍ । କୂଟସାକ୍ଷ୍ଯଂ କୂଟମାନଂ ତୁଲାକୂଟଂ କରୋତି ଯଃ
ହେ ରାଜନ୍, ଏମିତି ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଅପରା ଉପବାସ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପବିତ୍ର ହୁଏ । ଯେଉଁଠି କେହି ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଦେଉଛି, ମିଥ୍ୟା ମାପ କରୁଛି, କିମ୍ବା ତୁଳାରେ ଧୋଖା ଦେଉଛି—
କୂଟଵେଦଂ ପଠେଦ୍ଯସ୍ତୁ କୂଟଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ । ଜ୍ଯୋତିଷୀ ଗଣକଃ କୂଟଃ କୂଟାଯୁର୍ଵୈଦିକୋ ଭିଷକ୍
ଯେଉଁଠି କେହି ମିଥ୍ୟା ବେଦ ପଢ଼ୁଛି, ମିଥ୍ୟା ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଉଛି, କିମ୍ବା ଠକେଇ କରୁଥିବା ଜ୍ୟୋତିଷୀ, ଗଣକ, ଡାକ୍ତର କିମ୍ବା ପୁରୋହିତ ଅଛନ୍ତି—
କୂଟସାକ୍ଷ୍ଯ ସମାଯୁକ୍ତୋ ଵିଜ୍ଞେଯା ନରକୌକସଃ । ଅପରା ସେଵନାଦ୍ରାଜନ୍ପାପୈର୍ମୁକ୍ତା ଭଵଂତି ତେ
ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଦେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ନରକରେ ବାସ କରନ୍ତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । କିନ୍ତୁ, ହେ ରାଜନ୍, ଅପରା ଉପବାସ କଲେ ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ।
କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଃ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମଂ ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାତ୍ପଲାଯତେ । ସ ଯାତି ନରକଂ ଘୋରଂ ସ୍ଵୀଯଧର୍ମବହିଷ୍କୃତଃ
ଯଦି କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ନିଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ ଠାରୁ ପଳାଇଯାଏ, ସେ ନିଜ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ ।
ଅପରା ସେଵନାତ୍ସୋଽପି ପାପଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵାନ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ଶିଷ୍ଯୋ ଗୁରୁନିଂଦାଂ କରୋତି ଚ
କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ଅପରା ଉପବାସ କଲେ, ପାପ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀ ହେଉଥିବା ସ୍ୱୟଂ ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ—
ସ ମହାପାତକୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ନିରଯଂ ଯାତି ଦାରୁଣମ୍ । ଅପରା ସେଵନାତ୍ସୋଽପି ସଦ୍ଗତିଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ
ସେ ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଅପରା ଉପବାସ କଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
ମହିମାନମପରାଯାଃ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ମକରସ୍ଥେ ରଵୌ ମାଘେ ପ୍ରଯାଗେ ଯତ୍ଫଲଂ ନୃଣାମ୍
ହେ ରାଜନ୍, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅପରା ଉପବାସର ମହିମା କହୁଛି । ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକର ରାଶିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ବେଳେ ପ୍ରୟାଗରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—
କାଶ୍ଯାଂ ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯମୁପରାଗେ ନିମଜ୍ଜନାତ୍ । ଗଯାଯାଂ ପିଂଡଦାନେନ ପିତୄଣାଂ ତୃପ୍ତିଦୋ ଯଥା
କାଶୀରେ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କିମ୍ବା ଗୟାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି ଯେଉଁ ତୃପ୍ତି ମିଳେ—
ସିଂହସ୍ଥିତେ ଦେଵଗୁରୌ ଗୌତମ୍ଯାଂ ସ୍ନାତକୋ ନରଃ । କନ୍ଯାଗତେ ଗୁରୌ ରାଜନ୍କୃଷ୍ଣଵେଣୀ ନିମଜ୍ଜନାତ୍
ସିଂହ ରାଶିରେ ବୃହସ୍ପତି ଥିବାବେଳେ ଗୌତମୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାରୁ, କିମ୍ବା କନ୍ୟା ରାଶିରେ ବୃହସ୍ପତି ଥିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣବେଣୀରେ ଡୁବିବାରୁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି କୁଂଭକେଦାର ଦର୍ଶନାତ୍ । ବଦର୍ଯାଶ୍ରମଯାତ୍ରାଯାଂ ତତ୍ତୀର୍ଥସେଵନାଦପି
କୁମ୍ଭକେଦାର ଦର୍ଶନ କରିବାରୁ, ବଦରୀ ଆଶ୍ରମ ଯାତ୍ରା କରିବାରୁ, କିମ୍ବା ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାରୁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ଯତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ରଵିଗ୍ରହେ । ଗଜାଶ୍ଵ ହେମଦାନେନ ଯଜ୍ଞଂ କୃତ୍ଵା ସଦକ୍ଷିଣମ୍
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ସୁନା ଦାନ କରିବାରୁ, କିମ୍ବା ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରିବାରୁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ତାଦୃଶଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ଅପରା ଵ୍ରତସେଵନାତ୍ । ଅର୍ଧପ୍ରସୂତାଂ ଗାଂ ଦତ୍ଵା ସୁଵର୍ଣଂ ଵସୁଧାଂ ତଥା
ଏମିତି ଫଳ ଅପରା ଉପବାସ କରିଲେ ମିଳେ । ଅର୍ଧ ପ୍ରସବ ଗାଈ, ସୁନା କିମ୍ବା ଜମି ଦାନ କରିଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ—
ନରୋ ଯତ୍ଫଲମାପ୍ନୋତି ଅପରାଯା ଵ୍ରତେନ ତତ୍ । ପାପଦ୍ରୁମକୁଠାରୀଯଂ ପାପେଂଧନ ଦଵାନଲଃ
ମଣିଷ ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ଅପରା ଉପବାସ କରିଲେ ସେଉଁଠି ମିଳେ । ଏହା ପାପ ଗଛ ପାଇଁ କୁଠାର, ଦୁଷ୍କର୍ମ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ସମାନ ।
ପାପାଂଧକାରତରଣିଃ ପାପସାରଂଗ କେସରୀ । ବୁଦ୍ବୁଦା ଇଵ ତୋଯେଷୁ ପୁତ୍ତିକା ଇଵ ଜଂତୁଷୁ
ଏହା ପାପର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପାପ ମୃଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମାନ । ଯେପରି ଜଳରେ ବୁଦ୍ବୁଦି, ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁତ୍ତିକା ପରି—