ଅତଃ କାରଣତୋ ରାମ କର୍ତଵ୍ଯୈଷା ଭଵାଦୃଶୈଃ । ପାତକାନାଂ କ୍ଷଯକରୀ ମହାଦୁଃଖଵିନାଶିନୀ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାମ, ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ରାମ କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଏବେ ଏକମନରେ ଶୁଣ, ରାମ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା କଥା । ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ପୁରୀ ଭଦ୍ରାଵତୀ ଶୁଭା । ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ଵୈ
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ସୁନ୍ଦର କୂଳରେ ଭଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ଶୁଭ୍ର ନଗର ଥିଲା । ସେଠାରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।
ଚଂଦ୍ରଵଂଶୋଦ୍ଭଵୋ ନାମ ଧୃତିମାନ୍ସତ୍ଯସଂଗରଃ । ତତ୍ର ଵୈଶ୍ଯୋ ନିଵସତି ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧିମାନ୍
ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦୃଢ଼ ଓ ସତ୍ୟବାନ ଏକ ବଣିକ ସେଇ ନଗରରେ ବସୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଭରିପୂରି ଥିଲେ ।
ଧନପାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ । ପ୍ରପା କୂପ ମଠାରାମ ତଡାଗ ଗୃହକାରକଃ
ତାଙ୍କୁ ଧନପାଳ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେ ସଦା ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି । ସେ ପାନଥିବା, କୂଆଁ, ମଠ, ବଗିଚା, ପୋଖରୀ ଓ ଘର ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରତଃ ଶାଂତସ୍ତସ୍ଯାସନ୍ପଂଚପୁତ୍ରକାଃ । ସୁମନା ଦ୍ଯୁତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ମେଧାଵୀ ସୁକୃତସ୍ତଥା
ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ମନର ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ — ସୁମନା, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ମେଧାବୀ, ସୁକୃତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ।
ପଂଚମୋ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମହାପାପରତଃ ସଦା । ପରସ୍ତ୍ରୀସଂଗନିରତୋ ଵିଟଗୋଷ୍ଠୀ ଵିଶାରଦଃ
ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ସଦା ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା । ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ ଓ ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହିତ ରହିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲା ।
ଦ୍ଯୂତାଦି ଵ୍ଯସନାସକ୍ତଃ ପରସ୍ତ୍ରୀ ରତିଲାଲସଃ । ନ ଚ ଦେଵାର୍ଚନେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନପିତୄନ୍ନ ଦ୍ଵିଜାନ୍ପ୍ରତି
ସେ ଜୁଆ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ନୀତିରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲା, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ମିଳନରେ ଲାଲସା ରଖୁଥିଲା । ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ କେବେ ମନ ଦେଉନଥିଲା ।
ଅନ୍ଯାଯଵର୍ତୀ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପିତୁର୍ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ଷଯଂକରଃ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷକଃ ପାପୀ ସୁରାପାନେ ରତଃ ସଦା
ଅନ୍ୟାୟ ମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଏହି ପୁଅ ପିତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥିଲା । ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲା, ପାପ କାମ କରୁଥିଲା ଏବଂ ସଦା ମଦ୍ୟପାନରେ ଲାଗିଥିଲା ।
ଵେଶ୍ଯାକଂଠେ କ୍ଷିପ୍ତବାହୁର୍ଭ୍ରମନ୍ଦୁଷ୍ଟଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥେ । ପିତ୍ରା ନିଷ୍କାସିତୋ ଗେହାତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚ ବାଂଧଵୈଃ
ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ଗଳାରେ ବାହୁ ଦେଇ, ଚଉମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲା । ପିତା ଘରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ ।
ସ୍ଵଦେହଭୂଷଣାନ୍ଯେଵ କ୍ଷଯଂ ନୀତାନି ତେନ ଵୈ । ଗଣିକାଭିଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ନିଂଦିତଶ୍ଚ ଧନକ୍ଷଯାତ୍
ସେ ନିଜ ଶରୀରର ଗହଣା ବିକ୍ରି କରି ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଦେଲା । ଧନ ଶେଷ ହେବାରୁ ବେଶ୍ୟାମାନେ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ଲୋକେ ତାକୁ ଅପମାନ କଲେ ।
ତତଶ୍ଚିଂତାପରୋ ଜାତୋ ଵସ୍ତ୍ରହୀନଃ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵଗଚ୍ଛାମି କେନୋପାଯେନ ଜୀଵ୍ଯତେ
ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲା, ଜମା କପଡ଼ା ନଥିଲା, ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲା । 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁ ଉପାୟରେ ବଞ୍ଚିବି?' ବୋଲି ଭାବିଲା ।
ତସ୍କରତ୍ଵଂ ସମାରବ୍ଧଂ ତତ୍ରୈଵ ନଗରେ ପିତୁଃ । ଗୃହୀତୋ ରାଜପୁରୁଷୈର୍ମୁକ୍ତଶ୍ଚ ପିତୃଗୌରଵାତ୍
ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ସହରେ ଚୋରି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା । ରାଜାଙ୍କ ଲୋକେ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପିତାଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ପୁନର୍ବଦ୍ଧଃ ପୁନସ୍ତ୍ଯକ୍ତଃ ପୁନର୍ବଦ୍ଧଃ ସସଂଭ୍ରମୈଃ । ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିର୍ଦୁରାଚାରୋ ନିବଧ୍ଯ ନିଗଡୈ ର୍ଦୃଢୈଃ
ପୁଣି ବାନ୍ଧାଗଲା, ପୁଣି ଛାଡ଼ାଗଲା, ପୁଣି ବଡ଼ ହଲାଚଳରେ ବାନ୍ଧାଗଲା । ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଏହି ଦୁର୍ନୀତି ଲୋକ ଭଳି ମଜବୁତ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା ।
କଶାଘାତୈସ୍ତାଡିତଶ୍ଚ ପୀଡିତଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ହି ମଂଦାତ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଯା ମଦ୍ଦେଶଗୋଚରେ
ଚାବୁକରେ ପିଟାଯାଇଥିଲା, ପୁଣିପୁଣି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଇଥିଲା । 'ମୂର୍ଖ ଆତ୍ମା, ତୁମେ ମୋ ଦେଶରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ' ବୋଲି କହାଯାଇଥିଲା ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାଜ୍ଞା ମୋଚିତୋ ଦୃଢବଂଧନାତ୍ । ନିର୍ଜଗାମ ଭଯାତ୍ତସ୍ଯ ଗତୋଽସୌ ଗହନଂ ଵନମ୍
ଏଭଳି କହି ରାଜା ତାକୁ ମଜବୁତ ବାନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ । ସେ ଭୟରେ ଘରୁ ବାହାରିଗଲା ଏବଂ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲା ।
କ୍ଷୁତ୍ତୃଷାପୀଡିତଶ୍ଚାଯମିତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଧାଵତି । ସିଂହଵନ୍ନିଜଘାନାସୌ ମୃଗ ଶୂକର ଚିତ୍ରଲାନ୍
ଏହି ମଣିଷ ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଏପଟେ ସେପଟେ ଦୌଡ଼େ; ସିଂହ ପରି, ସେ ହରିଣ, ବନ୍ଦର, ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁମାନେକୁ ମାରେ।
ଆମିଷାହାର ନିରତୋ ଵନେ ତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵଦା । କରେ ଶରାସନଂ କୃତ୍ଵା ନିଷଂଗଂ ପୃଷ୍ଠ ସଂଗତମ୍
ସେ ସଦା ବନରେ ରହି, ମାଂସ ଖାଇବାରେ ଲାଗିଥାଏ; ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରିଥାଏ ଓ ପିଠିରେ ତୀରର ଥାଲି ବାନ୍ଧି ରଖେ।
ଅରଣ୍ଯଚାରିଣୋ ହଂତି ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ପଦାଚରନ୍ । ଚକୋରାଂଶ୍ଚ ମଯୂରାଂଶ୍ଚ କଂକ ତିତ୍ତିର ମୂଷିକାନ୍
ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ସେ ପଦେ ପଦେ ଚଳି ଚଳି ପକ୍ଷୀମାନେ, ଚକୋର, ମୟୂର, କଙ୍କ, ଟିଟିରି ଓ ଉନ୍ଧିମାନେକୁ ମାରେ।
ଏତାନନ୍ଯାନ୍ହିନସ୍ତ୍ଯଂଧୋ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ନିର୍ଘୃଣଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତୈଃ ପାପୈର୍ନିମଗ୍ନଃ ପାପକର୍ଦମେ
ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୟ, ଅସାବଧାନ ମନବଳିଆ ଲୋକଟିଏ, ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରାଣୀକୁ ମାରେ; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପରେ ଏହା ପାପର କାଦରେ ଡୁବିଯାଇଛି।
ଦୁଃଖଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଃ ପୀଡ୍ଯମାନୋ ଦିଵାନିଶମ୍ । କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯାଗମାତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଦିନ ରାତି ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ କେବେକି ନା କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ପହଞ୍ଚିଲା।
ମାଧଵେ ମାସି ଜାହ୍ନଵ୍ଯାଃ କୃତସ୍ନାନଂ ତପୋଧନମ୍ । ଆସସାଦ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଃ ଶୋକଭାରେଣ ପୀଡିତଃ
ମାଧବ ମାସରେ, ଜାହ୍ନବୀରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ତପସ୍ବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଶୋକର ଭାରରେ ଦବି ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ପହଞ୍ଚିଲା।
ତଦ୍ଵସ୍ତ୍ରବିଂଦୁସ୍ପର୍ଶେନ ଗତପାପୋ ହତାଶୁଭଃ । କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ କୃତାଂଜଲି
ତପସ୍ବୀଙ୍କ ବସ୍ତ୍ରର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଛୁଆଁରେ ତାଙ୍କର ପାପ ଓ ଅଶୁଭ ନଶିଗଲା; କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାଇ ସେ କହିଲା।
ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିରୁଵାଚ- ଭୋ ଭୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଯାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି । ଯେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ତଦ୍ଵଦ
ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି କହିଲେ— 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଦ୍ୱାନ୍, ମୋ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ; କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
କୌଂଡିନ୍ଯ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନାଭୂତ୍ଵା ଯେନ ପାପକ୍ଷଯସ୍ତଵ । ଵୈଶାଖସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ମୋହିନୀ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା
କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ କହିଲେ— 'ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୋର ପାପ ନଶିଯିବ। ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ମୋହିନୀ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦିନ ଅଛି।'
ଏକାଦଶୀଵ୍ରତଂ ତସ୍ଯାଃ କୁରୁ ମଦ୍ଵାକ୍ଯନୋଦିତଃ । ମେରୁତୁଲ୍ଯାନି ପାପାନି କ୍ଷଯଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଦେହିନାମ୍
'ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ ସେ ଦିନ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କର; ଏହାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମ ପାପ ମଧ୍ୟ ଦେହୀମାନେର ନଶିଯାଏ।'
ବହୁଜନ୍ମାର୍ଜିତାନ୍ଯେଷା ମୋହିନୀ ସମୁପୋଷିତା । ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ମୁନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ
'ମୋହିନୀ ଏକାଦଶୀ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପାଳନ କଲେ, ଅନେକ ଜନ୍ମର ସଂଚିତ ପାପ ମିଟିଯାଏ।' ଏହି କଥା ମୁନିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିର ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
ଵ୍ରତଂ ଚକାର ଵିଧିଵତ୍କୌଂଡିନ୍ଯସ୍ଯୋପଦେଶତଃ । କୃତେ ଵ୍ରତେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତପାପୋ ବଭୂଵ ସଃ
କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ବ୍ରତ ନିୟମରେ କଲା; ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲା।
ଦିଵ୍ଯଦେହସ୍ତତୋ ଭୂତ୍ଵା ଗରୁଡୋପରିସଂସ୍ଥିତଃ । ଜଗାମ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ସର୍ଵୋପଦ୍ରଵ ଵର୍ଜିତମ୍
ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇ, ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସି, ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶ ଛାଡ଼ି, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଗଲା।
ଇତୀଦୃଶଂ ରାମଚଂଦ୍ର ଉତ୍ତମଂ ମୋହିନୀ ଵ୍ରତମ୍ । ନାତଃ ପରତରଂ କିଂଚିତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ଏଭଳି, ହେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ମୋହିନୀ ବ୍ରତ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ତିନି ଲୋକରେ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ।