କ୍ଷପାରିତନଯାଦ୍ଭୀତୋ ନରଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵରୂଥିନୀମ୍ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ କର୍ମର ଫଳକୁ ଭୟ କରେ, ସେ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍। ପଢିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ, ହେ ରାଜା, ହଜାର ଗାଈର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଵୈଶାଖକୃଷ୍ଣଵରୂଥିନୀ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ବୈଶାଖ କୃଷ୍ଣ ବରୂଥିନୀ ଏକାଦଶୀ' ନାମକ ଅଠଚାଳିଶିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵୈଶାଖ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କିନ୍ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ଫଲଂ କୋ ଵିଧିସ୍ତତ୍ର କଥଯସ୍ଵ ଜନାର୍ଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଛି? ଏହାର କଣ ଫଳ ଓ କିପରି କରାଯିବ? ଦୟାକରି କହ, ହେ ଜନାର୍ଦନ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଇଦମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଂ ରାମଚଂଦ୍ରେଣ ଧୀମତା । ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ରାଜେଂଦ୍ର ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମାମନୁପୃଚ୍ଛସି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ମଧ୍ୟ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ।
ରାମ ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରଂ ସର୍ଵଦୁଃଖନିକୃଂତନମ୍
ରାମ କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ କାଟିଦିଏ।
ମଯା ଦୁଃଖାନି ଭୁକ୍ତାନି ସୀତାଵିରହଜାନି ତୁ । ତତୋଽହଂ ଭଯଭୀତୋଽସ୍ମି ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାମୁନେ
ମୁଁ ସୀତା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, ତେଣୁ ଭୟଭିତ ହୋଇ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ମହାମୁନି।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାମ ତଵୈଷା ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ । ତ୍ଵନ୍ନାମଗ୍ରହଣେନୈଵ ପୂତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— ରାମ, ତୁମେ ଭଲ ପଚାରିଛ, ଏହା ତୁମର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ। ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମାନବ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ତଥାପି କଥଯିଷ୍ଯାମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନାନାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ, ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତମ ବ୍ରତ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଵୈଶାଖସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ରାମ ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ମୋହିନୀ ନାମ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵପାପହରାପରାଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ରାମ, ଏକ ଏକାଦଶୀ ପଡେ, ଯାହାକୁ ମୋହିନୀ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ । ଏହି ଏକାଦଶୀ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ମୋହଜାଲାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ପାତକାନାଂ ସମୂହତଃ । ଅସ୍ଯା ଵ୍ରତ ପ୍ରଭାଵେନ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ଲୋକେ ମୋହର ଜାଳ ଓ ଅନେକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଁଛି ।
ଅତଃ କାରଣତୋ ରାମ କର୍ତଵ୍ଯୈଷା ଭଵାଦୃଶୈଃ । ପାତକାନାଂ କ୍ଷଯକରୀ ମହାଦୁଃଖଵିନାଶିନୀ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାମ, ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ରାମ କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଏବେ ଏକମନରେ ଶୁଣ, ରାମ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା କଥା । ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ପୁରୀ ଭଦ୍ରାଵତୀ ଶୁଭା । ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ଵୈ
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ସୁନ୍ଦର କୂଳରେ ଭଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ଶୁଭ୍ର ନଗର ଥିଲା । ସେଠାରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।
ଚଂଦ୍ରଵଂଶୋଦ୍ଭଵୋ ନାମ ଧୃତିମାନ୍ସତ୍ଯସଂଗରଃ । ତତ୍ର ଵୈଶ୍ଯୋ ନିଵସତି ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧିମାନ୍
ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦୃଢ଼ ଓ ସତ୍ୟବାନ ଏକ ବଣିକ ସେଇ ନଗରରେ ବସୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଭରିପୂରି ଥିଲେ ।
ଧନପାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ । ପ୍ରପା କୂପ ମଠାରାମ ତଡାଗ ଗୃହକାରକଃ
ତାଙ୍କୁ ଧନପାଳ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେ ସଦା ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି । ସେ ପାନଥିବା, କୂଆଁ, ମଠ, ବଗିଚା, ପୋଖରୀ ଓ ଘର ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରତଃ ଶାଂତସ୍ତସ୍ଯାସନ୍ପଂଚପୁତ୍ରକାଃ । ସୁମନା ଦ୍ଯୁତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ମେଧାଵୀ ସୁକୃତସ୍ତଥା
ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ମନର ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ — ସୁମନା, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ମେଧାବୀ, ସୁକୃତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ।
ପଂଚମୋ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମହାପାପରତଃ ସଦା । ପରସ୍ତ୍ରୀସଂଗନିରତୋ ଵିଟଗୋଷ୍ଠୀ ଵିଶାରଦଃ
ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ସଦା ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା । ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ ଓ ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହିତ ରହିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲା ।
ଦ୍ଯୂତାଦି ଵ୍ଯସନାସକ୍ତଃ ପରସ୍ତ୍ରୀ ରତିଲାଲସଃ । ନ ଚ ଦେଵାର୍ଚନେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନପିତୄନ୍ନ ଦ୍ଵିଜାନ୍ପ୍ରତି
ସେ ଜୁଆ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ନୀତିରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲା, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ମିଳନରେ ଲାଲସା ରଖୁଥିଲା । ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ କେବେ ମନ ଦେଉନଥିଲା ।
ଅନ୍ଯାଯଵର୍ତୀ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପିତୁର୍ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ଷଯଂକରଃ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷକଃ ପାପୀ ସୁରାପାନେ ରତଃ ସଦା
ଅନ୍ୟାୟ ମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଏହି ପୁଅ ପିତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥିଲା । ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲା, ପାପ କାମ କରୁଥିଲା ଏବଂ ସଦା ମଦ୍ୟପାନରେ ଲାଗିଥିଲା ।
ଵେଶ୍ଯାକଂଠେ କ୍ଷିପ୍ତବାହୁର୍ଭ୍ରମନ୍ଦୁଷ୍ଟଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥେ । ପିତ୍ରା ନିଷ୍କାସିତୋ ଗେହାତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚ ବାଂଧଵୈଃ
ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ଗଳାରେ ବାହୁ ଦେଇ, ଚଉମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲା । ପିତା ଘରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ ।
ସ୍ଵଦେହଭୂଷଣାନ୍ଯେଵ କ୍ଷଯଂ ନୀତାନି ତେନ ଵୈ । ଗଣିକାଭିଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ନିଂଦିତଶ୍ଚ ଧନକ୍ଷଯାତ୍
ସେ ନିଜ ଶରୀରର ଗହଣା ବିକ୍ରି କରି ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଦେଲା । ଧନ ଶେଷ ହେବାରୁ ବେଶ୍ୟାମାନେ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ଲୋକେ ତାକୁ ଅପମାନ କଲେ ।
ତତଶ୍ଚିଂତାପରୋ ଜାତୋ ଵସ୍ତ୍ରହୀନଃ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵଗଚ୍ଛାମି କେନୋପାଯେନ ଜୀଵ୍ଯତେ
ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲା, ଜମା କପଡ଼ା ନଥିଲା, ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲା । 'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁ ଉପାୟରେ ବଞ୍ଚିବି?' ବୋଲି ଭାବିଲା ।
ତସ୍କରତ୍ଵଂ ସମାରବ୍ଧଂ ତତ୍ରୈଵ ନଗରେ ପିତୁଃ । ଗୃହୀତୋ ରାଜପୁରୁଷୈର୍ମୁକ୍ତଶ୍ଚ ପିତୃଗୌରଵାତ୍
ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ସହରେ ଚୋରି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା । ରାଜାଙ୍କ ଲୋକେ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ପିତାଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ପୁନର୍ବଦ୍ଧଃ ପୁନସ୍ତ୍ଯକ୍ତଃ ପୁନର୍ବଦ୍ଧଃ ସସଂଭ୍ରମୈଃ । ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିର୍ଦୁରାଚାରୋ ନିବଧ୍ଯ ନିଗଡୈ ର୍ଦୃଢୈଃ
ପୁଣି ବାନ୍ଧାଗଲା, ପୁଣି ଛାଡ଼ାଗଲା, ପୁଣି ବଡ଼ ହଲାଚଳରେ ବାନ୍ଧାଗଲା । ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ଏହି ଦୁର୍ନୀତି ଲୋକ ଭଳି ମଜବୁତ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା ।
କଶାଘାତୈସ୍ତାଡିତଶ୍ଚ ପୀଡିତଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ହି ମଂଦାତ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଯା ମଦ୍ଦେଶଗୋଚରେ
ଚାବୁକରେ ପିଟାଯାଇଥିଲା, ପୁଣିପୁଣି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଇଥିଲା । 'ମୂର୍ଖ ଆତ୍ମା, ତୁମେ ମୋ ଦେଶରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ' ବୋଲି କହାଯାଇଥିଲା ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାଜ୍ଞା ମୋଚିତୋ ଦୃଢବଂଧନାତ୍ । ନିର୍ଜଗାମ ଭଯାତ୍ତସ୍ଯ ଗତୋଽସୌ ଗହନଂ ଵନମ୍
ଏଭଳି କହି ରାଜା ତାକୁ ମଜବୁତ ବାନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ । ସେ ଭୟରେ ଘରୁ ବାହାରିଗଲା ଏବଂ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲା ।
କ୍ଷୁତ୍ତୃଷାପୀଡିତଶ୍ଚାଯମିତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଧାଵତି । ସିଂହଵନ୍ନିଜଘାନାସୌ ମୃଗ ଶୂକର ଚିତ୍ରଲାନ୍
ଏହି ମଣିଷ ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଏପଟେ ସେପଟେ ଦୌଡ଼େ; ସିଂହ ପରି, ସେ ହରିଣ, ବନ୍ଦର, ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁମାନେକୁ ମାରେ।
ଆମିଷାହାର ନିରତୋ ଵନେ ତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵଦା । କରେ ଶରାସନଂ କୃତ୍ଵା ନିଷଂଗଂ ପୃଷ୍ଠ ସଂଗତମ୍
ସେ ସଦା ବନରେ ରହି, ମାଂସ ଖାଇବାରେ ଲାଗିଥାଏ; ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରିଥାଏ ଓ ପିଠିରେ ତୀରର ଥାଲି ବାନ୍ଧି ରଖେ।
ଅରଣ୍ଯଚାରିଣୋ ହଂତି ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ପଦାଚରନ୍ । ଚକୋରାଂଶ୍ଚ ମଯୂରାଂଶ୍ଚ କଂକ ତିତ୍ତିର ମୂଷିକାନ୍
ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ସେ ପଦେ ପଦେ ଚଳି ଚଳି ପକ୍ଷୀମାନେ, ଚକୋର, ମୟୂର, କଙ୍କ, ଟିଟିରି ଓ ଉନ୍ଧିମାନେକୁ ମାରେ।
ଏତାନନ୍ଯାନ୍ହିନସ୍ତ୍ଯଂଧୋ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ନିର୍ଘୃଣଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତୈଃ ପାପୈର୍ନିମଗ୍ନଃ ପାପକର୍ଦମେ
ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୟ, ଅସାବଧାନ ମନବଳିଆ ଲୋକଟିଏ, ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରାଣୀକୁ ମାରେ; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପରେ ଏହା ପାପର କାଦରେ ଡୁବିଯାଇଛି।