ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଯଂ ତେ ଗଚ୍ଛଂତି ନିରଯଂ ଯାତନାମଯମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ନ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ କନ୍ଯକାଧନମ୍
ଯେମାନେ କନ୍ୟା ଦାନର ଧନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ କନ୍ୟାଦାନର ଧନ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଶ୍ଚ ଗୃହ୍ଣାତି ଲୋଭେନ କନ୍ଯାଂ କ୍ରୀତ୍ଵା ଚ ତଦ୍ଧନମ୍ । ସୋଽନ୍ଯଜନ୍ମନି ରାଜେଂଦ୍ର ଓତୁର୍ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋଭରେ କେହି କନ୍ୟାକୁ କିଣି ତାହାର ଧନ ନେଇଥାଏ, ହେ ରାଜା, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରଜନ୍ମରେ ଜଳଚର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
କନ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯେନ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାଶକ୍ତି ସ୍ଵଲଂକୃତାମ୍ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯାଂ ନୃପତେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତୋ ନ ଶକ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ନିର୍ମଳ ମନେ, ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଶୋଭା ଦେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କରେ, ହେ ରାଜା, ତାହାର ପୁଣ୍ୟର ଗଣନା କରିବାକୁ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ତତ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ନରଃ କୃତ୍ଵା ଵରୂଥିନୀମ୍ । କାଂସ୍ଯଂ ମାଂସଂ ମସୂରାଂଶ୍ଚ ଚଣକାନ୍କୋଦ୍ରଵାଂସ୍ତଥା
ଯିଏ ଭଲଭାବେ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରି, କାଂସ୍ୟ, ମାଂସ, ମସୁର ଡାଲି, ଚଣା, କୋଦୋ ଦାନା ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି କନ୍ୟାଦାନ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
ଶାକଂ ମଧୁ ପରାନ୍ନଂ ଚ ପୁନର୍ଭୋଜନ ମୈଥୁନେ । ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵ୍ରତକର୍ତା ଚ ଦଶମ୍ଯାଂ ଦଶ ଵର୍ଜଯେତ୍
ଶାକ, ମଧୁ, ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ, ପୁନଃ ଖାଇବା, ଏବଂ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ—ଏହି ଦଶଟି ଜିନିଷ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରତୀ ଦଶମୀ ତିଥିରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦ୍ଯୂତଂ କ୍ରୀଡାଂ ଚ ନିଦ୍ରାଂ ଚ ତାଂବୂଲଂ ଦଂତଧାଵନମ୍ । ପରାପଵାଦଂ ପୈଶୁନ୍ଯଂ ସ୍ତେଯଂ ହିଂସାଂ ତଥା ରତିମ୍
ଜୁଆ, ଖେଳ, ଘୁମ୍, ପାନ, ଦାନ୍ତ ମାଜିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା, ଚୁଗଳି, ଚୋରି, ହିଂସା ଏବଂ ଯୌନ ଆନନ୍ଦ—
କ୍ରୋଧଂ ଚୈଵାନୃତଂ ଵାକ୍ଯମେକାଦଶ୍ଯାଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । କାଂସ୍ଯଂ ମାଂସଂ ସୁରାଂ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ତୈଲଂ ପତିତଭାଷଣମ୍
କ୍ରୋଧ ଏବଂ ମିଥ୍ୟା କଥା ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। କାଂସ୍ୟ, ମାଂସ, ମଦ, ମଧୁ, ତେଲ ଏବଂ ପତିତଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵ୍ଯାଯାମଂ ଚ ପ୍ରଵାସଂ ଚ ପୁନର୍ଭୋଜନମୈଥୁନମ୍ । ଵୃଷପୃଷ୍ଠଂ ମସୂରାନ୍ନଂ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଅଭ୍ୟାସ, ଦୂରଯାତ୍ରା, ପୁନଃ ଖାଇବା, ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ, ବୃଷଭ ପିଠିରେ ବସିବା ଏବଂ ମସୁର ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅନେନ ଵିଧିନା ରାଜନ୍ଵିହିତା ଯୈର୍ଵରୂଥିନୀ । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରାଂତେଽକ୍ଷଯାଂ ଗତିମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜିତୋ ମଧୁସୂଦନଃ
ହେ ରାଜା, ଏହି ପ୍ରକାର ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ ଯିଏ କରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ଶେଷରେ ଦାନ କରି ଅକ୍ଷୟ ଗତି ପାଏ। ରାତିରେ ଜାଗି ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି—
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କର୍ତଵ୍ଯା ପାପଭୀରୁଭିଃ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ, ପାପକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଲୋକେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍।
କ୍ଷପାରିତନଯାଦ୍ଭୀତୋ ନରଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵରୂଥିନୀମ୍ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ କର୍ମର ଫଳକୁ ଭୟ କରେ, ସେ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍। ପଢିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ, ହେ ରାଜା, ହଜାର ଗାଈର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଵୈଶାଖକୃଷ୍ଣଵରୂଥିନୀ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ବୈଶାଖ କୃଷ୍ଣ ବରୂଥିନୀ ଏକାଦଶୀ' ନାମକ ଅଠଚାଳିଶିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵୈଶାଖ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କିନ୍ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ଫଲଂ କୋ ଵିଧିସ୍ତତ୍ର କଥଯସ୍ଵ ଜନାର୍ଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଛି? ଏହାର କଣ ଫଳ ଓ କିପରି କରାଯିବ? ଦୟାକରି କହ, ହେ ଜନାର୍ଦନ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଇଦମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଂ ରାମଚଂଦ୍ରେଣ ଧୀମତା । ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ରାଜେଂଦ୍ର ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମାମନୁପୃଚ୍ଛସି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ମଧ୍ୟ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ।
ରାମ ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରଂ ସର୍ଵଦୁଃଖନିକୃଂତନମ୍
ରାମ କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ କାଟିଦିଏ।
ମଯା ଦୁଃଖାନି ଭୁକ୍ତାନି ସୀତାଵିରହଜାନି ତୁ । ତତୋଽହଂ ଭଯଭୀତୋଽସ୍ମି ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାମୁନେ
ମୁଁ ସୀତା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, ତେଣୁ ଭୟଭିତ ହୋଇ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ମହାମୁନି।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାମ ତଵୈଷା ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ । ତ୍ଵନ୍ନାମଗ୍ରହଣେନୈଵ ପୂତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— ରାମ, ତୁମେ ଭଲ ପଚାରିଛ, ଏହା ତୁମର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ। ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମାନବ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ତଥାପି କଥଯିଷ୍ଯାମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନାନାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ, ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତମ ବ୍ରତ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଵୈଶାଖସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ରାମ ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ମୋହିନୀ ନାମ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵପାପହରାପରାଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ରାମ, ଏକ ଏକାଦଶୀ ପଡେ, ଯାହାକୁ ମୋହିନୀ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ । ଏହି ଏକାଦଶୀ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ମୋହଜାଲାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ପାତକାନାଂ ସମୂହତଃ । ଅସ୍ଯା ଵ୍ରତ ପ୍ରଭାଵେନ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ଲୋକେ ମୋହର ଜାଳ ଓ ଅନେକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଁଛି ।
ଅତଃ କାରଣତୋ ରାମ କର୍ତଵ୍ଯୈଷା ଭଵାଦୃଶୈଃ । ପାତକାନାଂ କ୍ଷଯକରୀ ମହାଦୁଃଖଵିନାଶିନୀ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାମ, ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ ।
ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ରାମ କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଏବେ ଏକମନରେ ଶୁଣ, ରାମ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା କଥା । ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ପୁରୀ ଭଦ୍ରାଵତୀ ଶୁଭା । ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ଵୈ
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ସୁନ୍ଦର କୂଳରେ ଭଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ଶୁଭ୍ର ନଗର ଥିଲା । ସେଠାରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।
ଚଂଦ୍ରଵଂଶୋଦ୍ଭଵୋ ନାମ ଧୃତିମାନ୍ସତ୍ଯସଂଗରଃ । ତତ୍ର ଵୈଶ୍ଯୋ ନିଵସତି ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧିମାନ୍
ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଦୃଢ଼ ଓ ସତ୍ୟବାନ ଏକ ବଣିକ ସେଇ ନଗରରେ ବସୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଭରିପୂରି ଥିଲେ ।
ଧନପାଲ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମପ୍ରଵର୍ତ୍ତକଃ । ପ୍ରପା କୂପ ମଠାରାମ ତଡାଗ ଗୃହକାରକଃ
ତାଙ୍କୁ ଧନପାଳ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେ ସଦା ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି । ସେ ପାନଥିବା, କୂଆଁ, ମଠ, ବଗିଚା, ପୋଖରୀ ଓ ଘର ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରତଃ ଶାଂତସ୍ତସ୍ଯାସନ୍ପଂଚପୁତ୍ରକାଃ । ସୁମନା ଦ୍ଯୁତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ମେଧାଵୀ ସୁକୃତସ୍ତଥା
ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ମନର ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ — ସୁମନା, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ମେଧାବୀ, ସୁକୃତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ।
ପଂଚମୋ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମହାପାପରତଃ ସଦା । ପରସ୍ତ୍ରୀସଂଗନିରତୋ ଵିଟଗୋଷ୍ଠୀ ଵିଶାରଦଃ
ପଞ୍ଚମ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ସଦା ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା । ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ ଓ ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହିତ ରହିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲା ।
ଦ୍ଯୂତାଦି ଵ୍ଯସନାସକ୍ତଃ ପରସ୍ତ୍ରୀ ରତିଲାଲସଃ । ନ ଚ ଦେଵାର୍ଚନେ ବୁଦ୍ଧିର୍ନପିତୄନ୍ନ ଦ୍ଵିଜାନ୍ପ୍ରତି
ସେ ଜୁଆ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁର୍ନୀତିରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲା, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ମିଳନରେ ଲାଲସା ରଖୁଥିଲା । ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରେ କେବେ ମନ ଦେଉନଥିଲା ।
ଅନ୍ଯାଯଵର୍ତୀ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପିତୁର୍ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ଷଯଂକରଃ । ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷକଃ ପାପୀ ସୁରାପାନେ ରତଃ ସଦା
ଅନ୍ୟାୟ ମାର୍ଗରେ ଚାଲୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଏହି ପୁଅ ପିତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥିଲା । ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲା, ପାପ କାମ କରୁଥିଲା ଏବଂ ସଦା ମଦ୍ୟପାନରେ ଲାଗିଥିଲା ।
ଵେଶ୍ଯାକଂଠେ କ୍ଷିପ୍ତବାହୁର୍ଭ୍ରମନ୍ଦୁଷ୍ଟଶ୍ଚତୁଷ୍ପଥେ । ପିତ୍ରା ନିଷ୍କାସିତୋ ଗେହାତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚ ବାଂଧଵୈଃ
ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ଗଳାରେ ବାହୁ ଦେଇ, ଚଉମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲା । ପିତା ଘରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ ।