ସର୍ଵପାପହରା ନୄଣାଂ ଗର୍ଭଵାସନିକୃଂତନୀ । ଵରୂଥିନ୍ଯା ଵ୍ରତେନୈଵ ମାଂଧାତା ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଗତଃ
ଏହି ବ୍ରତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଜନ୍ମବନ୍ଧନ କଟିଦିଏ। ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ମାନ୍ଧାତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଧୁଂଧୁମାରାଦଯଶ୍ଚାନ୍ଯେ ରାଜାନୋ ବହଵସ୍ତଥା । ବ୍ରହ୍ମକପାଲନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବଭୂଵ ଭଗଵାନ୍ଭଵଃ
ଧୁନ୍ଧୁମାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଭଗବାନ ଭବ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଥିଲେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପସ୍ତପ୍ଯତି ଯୋ ନରଃ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ରଵିଗ୍ରହେ ସ୍ଵର୍ଣଭାରଂ ଦଦାତି ଯଃ । ତତ୍ତୁଲ୍ଯଂଫଲମାପ୍ନୋତିଵରୂଥିନ୍ଯାଵ୍ରତଂଚରନ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରେ କିମ୍ବା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ସୁନା ଦାନ କରେ, ସେଇ ଫଳ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରିଲେ ମିଳିଯାଏ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନ୍ଯସ୍ତୁ କୁରୁତେ ଵରୂଥିନ୍ଯା ଵ୍ରତଂ ନରଃ । ଵାଂଛିତଂ ଲଭତେ ସୋଽପି ଇହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ଯେଉଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ପୁରୁଷ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଏ।
ପଵିତ୍ରା ପାଵନୀ ହ୍ଯେଷା ମହାପାତକନାଶିନୀ । ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦା ଚୈଵ କର୍ତୄଣାଂ ନୃପସତ୍ତମ
ଏହି ବ୍ରତ ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତାଦାୟିନୀ, ବଡ଼ ପାପ ନଶ୍ୟ କରେ। ଏହା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଶ୍ଵଦାନାନ୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜଦାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ଗଜଦାନାଦ୍ଭୂମିଦାନଂ ତିଲଦାନଂ ତତୋଽଧିକମ୍
ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରିବା, ହାତୀ ଦାନ କରିବାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ହାତୀ ଦାନ ଠାରୁ ଭୂମି ଦାନ ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ତିଳ ଦାନ ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଣଦାନଂ ଵୈ ଅନ୍ନଦାନଂ ତତୋଽଧିକମ୍ । ଅନ୍ନଦାନାତ୍ପରଂ ଦାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଠାରୁ ସୁନା ଦାନ ଉତ୍ତମ, ତାପରେ ଅନ୍ନ ଦାନ ତଥାପି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅନ୍ନ ଦାନ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ ନାହିଁ, ନ ଆଗରେ ଥିଲା, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ।
ପିତୃଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତୃପ୍ତିରନ୍ନେନ ଜାଯତେ । ତତ୍ସମଂ କଵିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କନ୍ଯାଦାନଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହା ସମାନ ଦାନ କବିମାନେ କନ୍ୟା ଦାନକୁ କହିଛନ୍ତି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଧେନୁଦାନଂ ଚ ତତ୍ତୁଲ୍ଯମିତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ପ୍ରୋକ୍ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଦାନେଭ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଦାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଗାଈ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ, ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି। ଏସବୁ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ନରଃ କୃତ୍ଵା ଵରୂଥିନୀମ୍ । କନ୍ଯାଵିତ୍ତେନ ଜୀଵଂତି ଯେ ନରାଃ ପାପମୋହିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରିଲେ ମିଳିଯାଏ। ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ପାପରେ ମୁହଁ ଦେଇ କନ୍ୟାର ଧନରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ରହନ୍ତି।
ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଯଂ ତେ ଗଚ୍ଛଂତି ନିରଯଂ ଯାତନାମଯମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ନ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ କନ୍ଯକାଧନମ୍
ଯେମାନେ କନ୍ୟା ଦାନର ଧନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ କନ୍ୟାଦାନର ଧନ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଶ୍ଚ ଗୃହ୍ଣାତି ଲୋଭେନ କନ୍ଯାଂ କ୍ରୀତ୍ଵା ଚ ତଦ୍ଧନମ୍ । ସୋଽନ୍ଯଜନ୍ମନି ରାଜେଂଦ୍ର ଓତୁର୍ଭଵତି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋଭରେ କେହି କନ୍ୟାକୁ କିଣି ତାହାର ଧନ ନେଇଥାଏ, ହେ ରାଜା, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରଜନ୍ମରେ ଜଳଚର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
କନ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯେନ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାଶକ୍ତି ସ୍ଵଲଂକୃତାମ୍ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯାଂ ନୃପତେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତୋ ନ ଶକ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ନିର୍ମଳ ମନେ, ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଶୋଭା ଦେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କରେ, ହେ ରାଜା, ତାହାର ପୁଣ୍ୟର ଗଣନା କରିବାକୁ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ତତ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ନରଃ କୃତ୍ଵା ଵରୂଥିନୀମ୍ । କାଂସ୍ଯଂ ମାଂସଂ ମସୂରାଂଶ୍ଚ ଚଣକାନ୍କୋଦ୍ରଵାଂସ୍ତଥା
ଯିଏ ଭଲଭାବେ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରି, କାଂସ୍ୟ, ମାଂସ, ମସୁର ଡାଲି, ଚଣା, କୋଦୋ ଦାନା ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି କନ୍ୟାଦାନ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
ଶାକଂ ମଧୁ ପରାନ୍ନଂ ଚ ପୁନର୍ଭୋଜନ ମୈଥୁନେ । ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵ୍ରତକର୍ତା ଚ ଦଶମ୍ଯାଂ ଦଶ ଵର୍ଜଯେତ୍
ଶାକ, ମଧୁ, ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ, ପୁନଃ ଖାଇବା, ଏବଂ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ—ଏହି ଦଶଟି ଜିନିଷ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରତୀ ଦଶମୀ ତିଥିରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦ୍ଯୂତଂ କ୍ରୀଡାଂ ଚ ନିଦ୍ରାଂ ଚ ତାଂବୂଲଂ ଦଂତଧାଵନମ୍ । ପରାପଵାଦଂ ପୈଶୁନ୍ଯଂ ସ୍ତେଯଂ ହିଂସାଂ ତଥା ରତିମ୍
ଜୁଆ, ଖେଳ, ଘୁମ୍, ପାନ, ଦାନ୍ତ ମାଜିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା, ଚୁଗଳି, ଚୋରି, ହିଂସା ଏବଂ ଯୌନ ଆନନ୍ଦ—
କ୍ରୋଧଂ ଚୈଵାନୃତଂ ଵାକ୍ଯମେକାଦଶ୍ଯାଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । କାଂସ୍ଯଂ ମାଂସଂ ସୁରାଂ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ତୈଲଂ ପତିତଭାଷଣମ୍
କ୍ରୋଧ ଏବଂ ମିଥ୍ୟା କଥା ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। କାଂସ୍ୟ, ମାଂସ, ମଦ, ମଧୁ, ତେଲ ଏବଂ ପତିତଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵ୍ଯାଯାମଂ ଚ ପ୍ରଵାସଂ ଚ ପୁନର୍ଭୋଜନମୈଥୁନମ୍ । ଵୃଷପୃଷ୍ଠଂ ମସୂରାନ୍ନଂ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍
ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଅଭ୍ୟାସ, ଦୂରଯାତ୍ରା, ପୁନଃ ଖାଇବା, ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ, ବୃଷଭ ପିଠିରେ ବସିବା ଏବଂ ମସୁର ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅନେନ ଵିଧିନା ରାଜନ୍ଵିହିତା ଯୈର୍ଵରୂଥିନୀ । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରାଂତେଽକ୍ଷଯାଂ ଗତିମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜିତୋ ମଧୁସୂଦନଃ
ହେ ରାଜା, ଏହି ପ୍ରକାର ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ ଯିଏ କରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରି, ଶେଷରେ ଦାନ କରି ଅକ୍ଷୟ ଗତି ପାଏ। ରାତିରେ ଜାଗି ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି—
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାସ୍ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କର୍ତଵ୍ଯା ପାପଭୀରୁଭିଃ
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ, ପାପକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଲୋକେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍।
କ୍ଷପାରିତନଯାଦ୍ଭୀତୋ ନରଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵରୂଥିନୀମ୍ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯିଏ କର୍ମର ଫଳକୁ ଭୟ କରେ, ସେ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ୍। ପଢିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ, ହେ ରାଜା, ହଜାର ଗାଈର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଵୈଶାଖକୃଷ୍ଣଵରୂଥିନୀ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ବୈଶାଖ କୃଷ୍ଣ ବରୂଥିନୀ ଏକାଦଶୀ' ନାମକ ଅଠଚାଳିଶିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵୈଶାଖ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କିନ୍ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ଫଲଂ କୋ ଵିଧିସ୍ତତ୍ର କଥଯସ୍ଵ ଜନାର୍ଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଛି? ଏହାର କଣ ଫଳ ଓ କିପରି କରାଯିବ? ଦୟାକରି କହ, ହେ ଜନାର୍ଦନ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଇଦମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଂ ରାମଚଂଦ୍ରେଣ ଧୀମତା । ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ରାଜେଂଦ୍ର ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମାମନୁପୃଚ୍ଛସି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ମଧ୍ୟ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ।
ରାମ ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରଂ ସର୍ଵଦୁଃଖନିକୃଂତନମ୍
ରାମ କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ କାଟିଦିଏ।
ମଯା ଦୁଃଖାନି ଭୁକ୍ତାନି ସୀତାଵିରହଜାନି ତୁ । ତତୋଽହଂ ଭଯଭୀତୋଽସ୍ମି ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାମୁନେ
ମୁଁ ସୀତା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, ତେଣୁ ଭୟଭିତ ହୋଇ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ମହାମୁନି।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାମ ତଵୈଷା ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ । ତ୍ଵନ୍ନାମଗ୍ରହଣେନୈଵ ପୂତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— ରାମ, ତୁମେ ଭଲ ପଚାରିଛ, ଏହା ତୁମର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ। ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମାନବ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ତଥାପି କଥଯିଷ୍ଯାମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନାନାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ, ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତମ ବ୍ରତ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଵୈଶାଖସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ରାମ ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ମୋହିନୀ ନାମ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵପାପହରାପରାଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ରାମ, ଏକ ଏକାଦଶୀ ପଡେ, ଯାହାକୁ ମୋହିନୀ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ । ଏହି ଏକାଦଶୀ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ମୋହଜାଲାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ପାତକାନାଂ ସମୂହତଃ । ଅସ୍ଯା ଵ୍ରତ ପ୍ରଭାଵେନ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ଲୋକେ ମୋହର ଜାଳ ଓ ଅନେକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଁଛି ।