ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ମୁନିଃ ପ୍ରାହ ଦୁଃଖିତାଂ ହି ଦଯାପରଃ । କା ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଦିହାଯାତା ସତ୍ଯଂ ଵଦ ମମାଗ୍ରତଃ
ସେ ମୁନି ଦୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି କହିଲେ, "ତୁମେ କିଏ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସତ୍ୟ କହ।"
ଲଲିତୋଵାଚ- ଵୀରଧନ୍ଵେତି ଗଂଧର୍ଵଃ ସୁତା ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଲଲିତାଂ ନାମ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ପତ୍ଯର୍ଥମିହ ଚାଗତାମ୍
ଲଳିତା କହିଲେ— "ମୋ ପିତା ବୀରଧନ୍ୱାନ୍ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ। ମୋର ନାମ ଲଳିତା। ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।"
ଭର୍ତା ମେ ପାପଦୋଷେଣ ରାକ୍ଷସୋଽଭୂନ୍ମହାମୁନେ । ରୌଦ୍ରରୂପୋ ଦୁରାଚାରସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାସ୍ତି ମେ ସୁଖମ୍
"ମୋ ସ୍ୱାମୀ ପାପ କାରଣରୁ ରାକ୍ଷସ ହୋଇଛନ୍ତି, ମହାମୁନି। ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋତେ କେବେ ସୁଖ ମିଳୁନାହିଁ।"
ସାଂପ୍ରତଂ ଶାଧି ମାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯତ୍କୃତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଦ ପ୍ରଭୋ । କୁରୁଷ୍ଵ ତଦ୍ ଵ୍ରତଂ ଭଦ୍ରେ ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ମଯୋଦିତମ୍
"ଏବେ ମୋତେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କୃପାକରି କହନ୍ତୁ। କେଉଁ ବ୍ରତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବି, ମୋତେ ଶିଖାନ୍ତୁ।"
ଋଷିରୁଵାଚ- ଚୈତ୍ରମାସସ୍ଯ ରଂଭୋରୁ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷୋଽସ୍ତି ସାଂପ୍ରତମ୍ । କାମଦୈକାଦଶୀନାମ ପାପଘ୍ନୀ ଲଲିତେ ପରା
ମୁନି କହିଲେ— "ଏବେ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚାଲିଛି। ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ କାମଦା ଏକାଦଶୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଲଳିତା, ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ।"
କୁରୁଷ୍ଵ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଭଦ୍ରେ ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ମଯୋଦିତମ୍ । ଅସ୍ଯ ଵ୍ରତସ୍ଯ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସ୍ଵଭର୍ତ୍ରେ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
"ଭଲ ଭାବେ ଏହି ବ୍ରତ କର, ଯେପରି ମୁଁ କହିଛି। ଏହି ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଉ।"
ଦତ୍ତେ ପୁଣ୍ଯେକ୍ଷଣାତ୍ତସ୍ଯ ଶାପଦୋଷଃ ପ୍ରଯାସ୍ଯତି । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଲଲିତା ହର୍ଷିତାଭଵତ୍
"ପୁଣ୍ୟ ଦେଲେ ତାଙ୍କର ଶାପ ଦୂରିଯିବ।" ମୁନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲଳିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଉପୋଷ୍ଯୈକାଦଶୀଂ ରାଜନ୍ଦ୍ଵାଦଶୀଦିଵସେ ତଥା । ଵିପ୍ରସ୍ଯୈଵ ସମୀପେ ତଦ୍ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ
ଲଳିତା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟରେ ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରହିଲେ।
ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଲଲିତା ସ୍ଵପତ୍ଯୁସ୍ତାରଣାଯ ଵୈ । ମଯା ତୁ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚୀର୍ଣଂ କାମଦାଯା ଉପୋଷଣମ୍
ଲଳିତା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କହିଲେ, "ମୁଁ କାମଦା ବ୍ରତ କରି, ଉପବାସ ରହିଛି।"
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ଗଚ୍ଛତ୍ଵସ୍ଯ ପିଶାଚତା । ଲଲିତାଵଚନାଦେଵ ଵର୍ତ୍ତମାନୋଽପି ତତ୍କ୍ଷଣେ
"ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ପିଶାଚ ଅବସ୍ଥା ଦୂର ହେଉ।" ଲଳିତା ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା ଘଟିଗଲା।
ଗତପାପଃ ସ ଲଲିତୋ ଦିଵ୍ଯଦେହୋ ବଭୂଵ ହ । ରାକ୍ଷସତ୍ଵଂ ଗତଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତା ଗଂଧର୍ଵତା ପୁନଃ
ପାପ ଦୂରିଗଲା, ଲଳିତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ଅବସ୍ଥା ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ସେ ପୁଣି ଗନ୍ଧର୍ବ ହେଲେ।
ହେମରତ୍ନସମାକୀର୍ଣୋ ରେମେ ଲଲିତଯା ସହ । ଵିମାନଵରମାରୂଢୌ ପୂର୍ଵରୂପାଧିକୌ ଚ ତୌ
ସୁନା ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଘିରି, ସେ ଲଳିତା ସହ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ। ଦୁହେଁ ପୂର୍ବ ରୂପଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ବିମାନରେ ବସିଗଲେ।
ଦଂପତୀ ଅତ୍ଯଶୋଭେତାଂ କାମଦାଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ । ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତଵ୍ଯୈଷା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
କାମଦାଙ୍କର କୃପାରେ ସେଇ ଦମ୍ପତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି ସାବଧାନରେ କରିବା ଉଚିତ।
ଲୋକାନାଂ ତୁ ହିତାର୍ଥାଯ ତଵାଗ୍ରେ କଥିତା ମଯା । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପଘ୍ନୀ ପିଶାଚତ୍ଵଵିନାଶନୀ
ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଏହି କଥା କହିଛି। ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପକୁ ନଶ୍ୟ କରେ, ଭୂତ ହେବାର ଦୁଃଖକୁ ମିଟାଏ।
ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ତିନି ଜଗତରେ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏହାଠାରୁ ଉପରି କିଛି ନାହିଁ। ଏହାକୁ ପଢିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ, ରାଜନ, ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଚୈତ୍ରଶୁକ୍ଲା କାମଦାନାମ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ କାମଦା' ନାମକ ସତଚାଳିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵୈଶାଖସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ମହିମାନଂ କଥଯ ମେ ଵାସୁଦେଵ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ବୈଶାଖ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ଏହାର ମହିମା ମୋତେ କହ, ହେ ବାସୁଦେବ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ସୌଭାଗ୍ଯଦାଯିନୀ ରାଜନ୍ନିହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ । ଵୈଶାଖକୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ନାମ୍ନା ଚୈଵ ଵରୂଥିନୀ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ରାଜନ, ଏହି ଏକାଦଶୀ ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ। ବୈଶାଖ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଏହାକୁ 'ବରୂଥିନୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵରୂଥିନ୍ଯା ଵ୍ରତେନୈଵ ସୌଖ୍ଯଂ ଭଵତି ସର୍ଵଦା । ପାପହାନିଶ୍ଚ ଭଵତି ସୌଭାଗ୍ଯପ୍ରାପ୍ତିରେଵ ଚ
ବରୂଥିନୀ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ସଦା ସୁଖ ମିଳେ, ପାପ ନଶ୍ୟ ହୁଏ ଓ ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ।
ଦୁର୍ଭଗା ଯା କରୋତ୍ଯେନାଂ ସା ସ୍ତ୍ରୀ ସୌଭାଗ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଲୋକାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀ
ଯେଉଁ ଅସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ନାରୀ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଶୁଭ ଲାଭ କରେ। ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ସର୍ଵପାପହରା ନୄଣାଂ ଗର୍ଭଵାସନିକୃଂତନୀ । ଵରୂଥିନ୍ଯା ଵ୍ରତେନୈଵ ମାଂଧାତା ସ୍ଵର୍ଗତିଂ ଗତଃ
ଏହି ବ୍ରତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଜନ୍ମବନ୍ଧନ କଟିଦିଏ। ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ମାନ୍ଧାତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଧୁଂଧୁମାରାଦଯଶ୍ଚାନ୍ଯେ ରାଜାନୋ ବହଵସ୍ତଥା । ବ୍ରହ୍ମକପାଲନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବଭୂଵ ଭଗଵାନ୍ଭଵଃ
ଧୁନ୍ଧୁମାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଭଗବାନ ଭବ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଥିଲେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପସ୍ତପ୍ଯତି ଯୋ ନରଃ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ରଵିଗ୍ରହେ ସ୍ଵର୍ଣଭାରଂ ଦଦାତି ଯଃ । ତତ୍ତୁଲ୍ଯଂଫଲମାପ୍ନୋତିଵରୂଥିନ୍ଯାଵ୍ରତଂଚରନ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରେ କିମ୍ବା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ସୁନା ଦାନ କରେ, ସେଇ ଫଳ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରିଲେ ମିଳିଯାଏ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନ୍ଯସ୍ତୁ କୁରୁତେ ଵରୂଥିନ୍ଯା ଵ୍ରତଂ ନରଃ । ଵାଂଛିତଂ ଲଭତେ ସୋଽପି ଇହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ଯେଉଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ପୁରୁଷ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଏ।
ପଵିତ୍ରା ପାଵନୀ ହ୍ଯେଷା ମହାପାତକନାଶିନୀ । ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦା ଚୈଵ କର୍ତୄଣାଂ ନୃପସତ୍ତମ
ଏହି ବ୍ରତ ପବିତ୍ର ଓ ପବିତ୍ରତାଦାୟିନୀ, ବଡ଼ ପାପ ନଶ୍ୟ କରେ। ଏହା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଶ୍ଵଦାନାନ୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜଦାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ଗଜଦାନାଦ୍ଭୂମିଦାନଂ ତିଲଦାନଂ ତତୋଽଧିକମ୍
ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରିବା, ହାତୀ ଦାନ କରିବାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ହାତୀ ଦାନ ଠାରୁ ଭୂମି ଦାନ ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ତିଳ ଦାନ ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଣଦାନଂ ଵୈ ଅନ୍ନଦାନଂ ତତୋଽଧିକମ୍ । ଅନ୍ନଦାନାତ୍ପରଂ ଦାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଠାରୁ ସୁନା ଦାନ ଉତ୍ତମ, ତାପରେ ଅନ୍ନ ଦାନ ତଥାପି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅନ୍ନ ଦାନ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ ନାହିଁ, ନ ଆଗରେ ଥିଲା, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ।
ପିତୃଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ତୃପ୍ତିରନ୍ନେନ ଜାଯତେ । ତତ୍ସମଂ କଵିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କନ୍ଯାଦାନଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନେ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହା ସମାନ ଦାନ କବିମାନେ କନ୍ୟା ଦାନକୁ କହିଛନ୍ତି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଧେନୁଦାନଂ ଚ ତତ୍ତୁଲ୍ଯମିତ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ପ୍ରୋକ୍ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଦାନେଭ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯାଦାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଗାଈ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ, ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି। ଏସବୁ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ନରଃ କୃତ୍ଵା ଵରୂଥିନୀମ୍ । କନ୍ଯାଵିତ୍ତେନ ଜୀଵଂତି ଯେ ନରାଃ ପାପମୋହିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ବରୂଥିନୀ ବ୍ରତ କରିଲେ ମିଳିଯାଏ। ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ପାପରେ ମୁହଁ ଦେଇ କନ୍ୟାର ଧନରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ରହନ୍ତି।