ଏକାଦଶୀ ପୁଣ୍ଯତମା ପାପେଂଧନଦଵାନଲଃ । ଶୃଣୁ ରାଜନ୍କଥାମେତାଂ ପାପଘ୍ନୀଂ ପୁଣ୍ଯଦାଯିନୀମ୍
ଏହି ଏକାଦଶୀ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ, ପାପର ଧନକୁ ଦହିଦେଉଥିବା ଅଗ୍ନି ସମାନ। ରାଜା, ଏହି କଥାଟିକୁ ଶୁଣ, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱାନ କରେ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ପୁରା ନାଗପୁରେ ରମ୍ଯେ ହେମରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ । ପୁଂଡରୀକମୁଖା ନାଗା ନିଵସଂତି ମହୋତ୍କଟାଃ
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସୁନ୍ଦର ନାଗପୁର ନାମକ ଏକ ସହର ଥିଲା, ଯାହା ସୁନା ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ପଦ୍ମମୁଖୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ପୁଂଡରୀକୋ ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ସଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୈଶ୍ଚୈଵ ଅପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସେଵ୍ଯତେ
ସେହି ସହରରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ନାମକ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଥିଲେ।
ଵରାପ୍ସରାସ୍ତୁ ଲଲିତା ଗଂଧର୍ଵୋ ଲଲିତସ୍ତଥା । ଉଭୌ ରାଗେଣ ସଂରକ୍ତୌ ଦଂପତୀ କାମପୀଡିତୌ
ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଲଳିତା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଲଳିତା ନାମକ ଜଣେ ଥିଲେ। ଦୁହେଁ ଭଲପାଇବାରେ ଆବେଗୀ, ଦମ୍ପତି ଭାବେ କାମନାରେ ପୀଡିତ ଥିଲେ।
ରେମାତେ ସ୍ଵଗୃହେ ରମ୍ଯେ ଧନଧାନ୍ଯଯୁତେ ତଦା । ଲଲିତାଯାଶ୍ଚ ହୃଦଯେ ପତିର୍ଵସତି ସର୍ଵଦା
ସେମାନେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୋଭାମୟ ଘରରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଲଳିତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସେଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ହୃଦଯେ ତସ୍ଯ ଲଲିତା ନିତ୍ଯଂ ଵସତି ଭାମିନୀ । ଏକଦା ପୁଂଡରୀକୋଽଥ କ୍ରୀଡତେ ସଦସି ସ୍ଥିତଃ
ସେଉଁଠି ଲଳିତା ମଧୁର ହୃଦୟରେ ସ୍ୱାମୀ ସଦା ବସିଥିଲେ। ଏକଦିନ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଦରବାରରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ—
ଗୀତଂ ଗାନଂ ପ୍ରକୁରୁତେ ଲଲିତୋ ଦଯିତାଂ ଵିନା । ପଦବଂଧସ୍ଖଲଜ୍ଜିହ୍ଵୋ ବଭୂଵ ଲଲିତାଂ ସ୍ମରନ୍
ଲଳିତା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ବିନା ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଲଳିତାଙ୍କୁ ଭାବି ତାଙ୍କ ଜିହ୍ବା ଶବ୍ଦ ଗଠନରେ ଅଟକିଯାଉଥିଲା।
ମନୋଭାଵଂ ଵିଦିତ୍ଵାସ୍ଯ କର୍କଟୋ ନାଗସତ୍ତମଃ । ପଦବଂଧଚ୍ଯୁତିଂ ତସ୍ଯ ପୁଂଡରୀକେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ତାଙ୍କ ମନର ଅବସ୍ଥା ବୁଝି, କର୍କଟ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହି ତ୍ରୁଟି ବିଷୟରେ ପୁଣ୍ଡରୀକଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କର୍କୋଟକଵଚଃ ପୁଂଡରୀକୋ ଭୁଜଂଗରାଟ୍ । କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନୋ ବଭୂଵାତିଭଯଂକରଃ
କର୍କଟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୁଣ୍ଡରୀକ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ରାଜା, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶଶାପ ଲଲିତଂ ତତ୍ର ଗାଯଂତଂ ମଦନାତୁରମ୍ । ରାକ୍ଷସୋ ଭଵ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କ୍ରଵ୍ଯାଦଃ ପୁରୁଷାଦକଃ
ସେଠାରେ ମୋହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଗାଉଥିବା ଲଳିତାକୁ ସେ ଶାପ ଦେଲେ— 'ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ଏବେ ରାକ୍ଷସ ହେଉ, ମାଂସ ଖାଇଥିବା ଏବଂ ମଣିଷ ଖାଉଥିବା ଦାନବ ହେଉ।'
ଯତଃ ପତ୍ନୀଵଶୋପେତୋ ଗାଯମାନୋ ମମାଗ୍ରତଃ । ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ରକ୍ଷୋରୂପୋ ବଭୂଵ ସଃ
ମୋ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଗାଇଥିଲା। ଏହି କଥା କହି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ରୌଦ୍ରାନନୋ ଵିରୂପାକ୍ଷୋ ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରୋ ଭଯଂକରଃ । ବାହୂଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣୌ ମୁଖଂ କଂଦରସନ୍ନିଭମ୍
ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର, ଚକ୍ଷୁ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ, ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ଭୟ ଲାଗୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ବାହୁ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ମୁହଁ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ପରି।
ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯନିଭେ ନେତ୍ରେ ଗ୍ରୀଵାପର୍ଵତସଂନିଭା । ନାସାରଂଧ୍ରେ ତୁ ଵିଵରେ ଅଧରୌ ଯୋଜନାଯତୌ
ତାଙ୍କ ଆଖି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଗଳା ପାହାଡ଼ ପରି ମୋଟା, ନାକର ଛିଦ୍ର ଗଭୀର ଗହ୍ୱର, ଓଠ ଏକ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।
ଶରୀରଂ ତସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଉତ୍ଥିତଂ ଯୋଜନାଷ୍ଟକମ୍ । ଈଦୃଶୋ ରାକ୍ଷସୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୁଂଜାନଃ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଏଠାରୁ ଆଠ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ରାକ୍ଷସ ହୋଇ, ସେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗୁଥିଲେ।
ଲଲିତା ତୁ ତଥାଲୋକ୍ଯ ସ୍ଵପତିଂ ଵିକୃତାକୃତିମ୍ । ଚିଂତଯାମାସ ମନସା ଦୁଃଖେନ ମହତାର୍ଦିତା
ଲଳିତା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ବିକୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ମନେ ମନେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ପତିଃ ଶାପେନ ପୀଡିତଃ । ଇତି ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ମନସା ଶର୍ମ ନାଲଭତ୍
ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଶାପରେ ପୀଡ଼ିତ। ଏଭଳି ଭାବି ଭାବି ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ଚଚାର ପତିନା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଲଲିତା ଗହନେ ଵନେ । ବଭ୍ରାମ ଵିପିନେ ଦୁର୍ଗେ କାମରୂପୀ ସ ରାକ୍ଷସଃ
ଲଳିତା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅପରିଚିତ ଓ କଷ୍ଟଦାୟକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ।
ନିର୍ଘୃଣଃ ପାପନିରତୋ ଵିରୂପଃ ପୁରୁଷାଦକଃ । ନ ସୁଖଂ ଲଭତେ ରାତ୍ରୌ ନ ଦିଵା ପାପପୀଡିତଃ
ସେ ନିଷ୍ଠୁର, ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଲାଗିଥିବା, ଅପରୂପ ଦେହ ଓ ମଣିଷ ଖାଇଥିବା ଥିଲେ। ପାପରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଦିନ ରାତି କେବେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଉନଥିଲେ।
ଲଲିତା ଦୁଃଖିତାତୀଵ ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଵିଧମ୍ । ବଭ୍ରାମ ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସା ରୁଦତୀ ଗହନେ ଵନେ
ଲଳିତା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରୁହୁଥିଲେ ଏବଂ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ରମ୍ଯଂ ମୁନିଂ ସଂଶାଂତଵିଗ୍ରହମ୍ । ଶୀଘ୍ରଂ ଜଗାମ ଲଲିତା ନମସ୍କୃତ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତା
ସୁନ୍ଦର ଆଶ୍ରମ ଓ ଶାନ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲଳିତା ତୁରନ୍ତ ଯାଇ, ପ୍ରଣାମ କରି, ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ମୁନିଃ ପ୍ରାହ ଦୁଃଖିତାଂ ହି ଦଯାପରଃ । କା ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଦିହାଯାତା ସତ୍ଯଂ ଵଦ ମମାଗ୍ରତଃ
ସେ ମୁନି ଦୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି କହିଲେ, "ତୁମେ କିଏ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ସତ୍ୟ କହ।"
ଲଲିତୋଵାଚ- ଵୀରଧନ୍ଵେତି ଗଂଧର୍ଵଃ ସୁତା ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଲଲିତାଂ ନାମ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ପତ୍ଯର୍ଥମିହ ଚାଗତାମ୍
ଲଳିତା କହିଲେ— "ମୋ ପିତା ବୀରଧନ୍ୱାନ୍ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ। ମୋର ନାମ ଲଳିତା। ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।"
ଭର୍ତା ମେ ପାପଦୋଷେଣ ରାକ୍ଷସୋଽଭୂନ୍ମହାମୁନେ । ରୌଦ୍ରରୂପୋ ଦୁରାଚାରସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାସ୍ତି ମେ ସୁଖମ୍
"ମୋ ସ୍ୱାମୀ ପାପ କାରଣରୁ ରାକ୍ଷସ ହୋଇଛନ୍ତି, ମହାମୁନି। ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋତେ କେବେ ସୁଖ ମିଳୁନାହିଁ।"
ସାଂପ୍ରତଂ ଶାଧି ମାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯତ୍କୃତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵଦ ପ୍ରଭୋ । କୁରୁଷ୍ଵ ତଦ୍ ଵ୍ରତଂ ଭଦ୍ରେ ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ମଯୋଦିତମ୍
"ଏବେ ମୋତେ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କୃପାକରି କହନ୍ତୁ। କେଉଁ ବ୍ରତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବି, ମୋତେ ଶିଖାନ୍ତୁ।"
ଋଷିରୁଵାଚ- ଚୈତ୍ରମାସସ୍ଯ ରଂଭୋରୁ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷୋଽସ୍ତି ସାଂପ୍ରତମ୍ । କାମଦୈକାଦଶୀନାମ ପାପଘ୍ନୀ ଲଲିତେ ପରା
ମୁନି କହିଲେ— "ଏବେ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଚାଲିଛି। ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ କାମଦା ଏକାଦଶୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଲଳିତା, ଏହା ପାପ ନାଶ କରେ।"
କୁରୁଷ୍ଵ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଭଦ୍ରେ ଵିଧିପୂର୍ଵଂ ମଯୋଦିତମ୍ । ଅସ୍ଯ ଵ୍ରତସ୍ଯ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସ୍ଵଭର୍ତ୍ରେ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
"ଭଲ ଭାବେ ଏହି ବ୍ରତ କର, ଯେପରି ମୁଁ କହିଛି। ଏହି ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଉ।"
ଦତ୍ତେ ପୁଣ୍ଯେକ୍ଷଣାତ୍ତସ୍ଯ ଶାପଦୋଷଃ ପ୍ରଯାସ୍ଯତି । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଲଲିତା ହର୍ଷିତାଭଵତ୍
"ପୁଣ୍ୟ ଦେଲେ ତାଙ୍କର ଶାପ ଦୂରିଯିବ।" ମୁନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଲଳିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଉପୋଷ୍ଯୈକାଦଶୀଂ ରାଜନ୍ଦ୍ଵାଦଶୀଦିଵସେ ତଥା । ଵିପ୍ରସ୍ଯୈଵ ସମୀପେ ତଦ୍ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ
ଲଳିତା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟରେ ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରହିଲେ।
ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ଲଲିତା ସ୍ଵପତ୍ଯୁସ୍ତାରଣାଯ ଵୈ । ମଯା ତୁ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚୀର୍ଣଂ କାମଦାଯା ଉପୋଷଣମ୍
ଲଳିତା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କହିଲେ, "ମୁଁ କାମଦା ବ୍ରତ କରି, ଉପବାସ ରହିଛି।"
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ଗଚ୍ଛତ୍ଵସ୍ଯ ପିଶାଚତା । ଲଲିତାଵଚନାଦେଵ ଵର୍ତ୍ତମାନୋଽପି ତତ୍କ୍ଷଣେ
"ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ପିଶାଚ ଅବସ୍ଥା ଦୂର ହେଉ।" ଲଳିତା ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହା ଘଟିଗଲା।