ଲୋମଶ ଉଵାଚ- ଚୈତ୍ରମାସ୍ଯସିତେ ପକ୍ଷେ ନାମ୍ନା ଵୈ ପାପମୋଚନୀ । ଏକାଦଶୀ ସମାଖ୍ଯାତା ପିଶାଚତ୍ଵଵିନାଶିନୀ
ଲୋମଶ କହିଲେ— ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ 'ପାପମୋଚନୀ' ନାମକ ଏକାଦଶୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଏକାଦଶୀ ପାପ ଓ ପିଶାଚତ୍ୱକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କାମଦାଂ ସିଦ୍ଧିଦାଂ ନୃପ । କଥାଂ ଵିଚିତ୍ରାଂ ଶୁଭଦାଂ ପାପଘ୍ନୀଂ ଧର୍ମଦାଯିନୀମ୍
ଏହି ଏକାଦଶୀ ଯାହା କାମନା ପୂରଣ କରେ, ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ତାହାର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶୁଭ କଥା, ପାପ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମ ଦେଇଥିବା ଗଳ୍ପ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ରାଜା।
ପୁରା ଚୈତ୍ରରଥୋଦ୍ଦେଶେ ଅପ୍ସରୋଗଣସେଵିତେ । ଵସଂତସମଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଷଟ୍ପଦାକୁଲିତେ ଵନେ
ପୂର୍ବେ ଚୈତ୍ରରଥ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେଉଁଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ରହୁଥିଲେ, ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଥିଲା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧୁମକ୍ଷିକାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଗଂଧର୍ଵକନ୍ଯାଵାଦିତ୍ରୈ ରମଂତି ସହ କିଂନରୈଃ । ପାକଶାସନମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ କ୍ରୀଡାଂତେ ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ
ଗାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନେ କିନ୍ନରମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଖେଳ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ନାପରଂ ସୁଖଦଂ କିଂଚିଦ୍ଵିନା ଚୈତ୍ରରଥାଦ୍ଵନମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ତୁ ମୁନଯସ୍ତପଂତି ବହୁଲଂ ତପଃ
ଚୈତ୍ରରଥ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଏତେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନୁହେଁ। ସେଠି ମୁନିମାନେ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ମେଧାଵି ନାମାନମୃଷିଂ ତତ୍ରସ୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣମ୍ । ଅପ୍ସରାସ୍ତଂ ମୁନିଵରଂ ମୋହନାଯୋପଚକ୍ରମେ
ସେଠି ମେଧାବୀ ନାମକ ଏକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମୁନି ଥିଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ମଂଜୁଘୋଷେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଭାଵଂ ତସ୍ଯ ଵିତନ୍ଵତୀ । କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ସ୍ଥିତା ତସ୍ଯ ଭଯାଦାଶ୍ରମସନ୍ନିଧୌ
ମଞ୍ଜୁଘୋଷା ନାମକ ଏକ ଅପ୍ସରା, ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣ ବିକୀରଣ କରୁଥିଲେ, ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ଭୟରେ ଦଢ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଗାଯଂତୀ ମଧୁରଂ ସାଧୁ ପୀଡଯଂତୀ ଵିପଂଚିକାମ୍ । ଗାଯଂତୀଂ ତାମଥାଲୋକ୍ଯ ପୁଷ୍ପଚଂଦନସେଵିତାମ୍
ସେ ମଧୁର ଭାବେ ଗାଇଁଥିଲେ, ଭଲ ଭାବେ ବୀଣା ବଜାଉଥିଲେ, ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଗାଇଁଥିଲେ। ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ।
କାମୋଽପି ଵିଜଯାକାଂକ୍ଷୀ ଶିଵଭକ୍ତାନ୍ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । ତସ୍ଯାଃ ଶରୀରେ ସଂଵାସମକରୋନ୍ମନସଃ ସୁତଃ
ଶିବଭକ୍ତ ମହାମୁନିମାନେ ଉପରେ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା କାମଦେବ, ମଞ୍ଜୁଘୋଷାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ଭ୍ରୁଵୌ ଧନୁଷ୍କୋଟିଂ ଗୁଣଂ କୃତ୍ଵା କଟାକ୍ଷକମ୍ । ମାର୍ଗଣୌ ନଯନେ କୃତ୍ଵା ପକ୍ଷ୍ମଯୁକ୍ତେ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟିକୁ ଧନୁଷର ଦୁଇ ପାଉଁ ଭାବେ, ତାଙ୍କର ଚାହିଁ ଦେଖିବାକୁ ଧନୁଷର ତାଣି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାଳକ ସହ ଆଖିକୁ ଶର ଭାବେ କଲେ।
କୁଚୌ କୃତ୍ଵା ପଟକୁଟୀଂ ଵିଜଯାଯୋପଚକ୍ରମେ । ମଂଜୁଘୋଷାଭଵତ୍ତସ୍ଯ କାମସ୍ଯୈଵ ଵରୂଥିନୀ
ସେ ନିଜ ଛାତିରେ କପଡ଼ା ଗୁଠି ଏକ ଛୋଟ ପୋଟଳୀ ବନେଇ, ବିଜୟ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ। ମଞ୍ଜୁଘୋଷା, ତାହାରେ କାମଦେବଙ୍କ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ହେଲେ।
ମେଧାଵିନଂ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାପି କାମେନ ପୀଡିତା । ଯୌଵନୋଦ୍ଭିନ୍ନଦେହୋଽସୌ ମେଧାଵ୍ଯପି ଵିରାଜତେ
ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଧ୍ୟ କାମନାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଖିଳିଉଠିଥିଲା, ଏହା ମେଧାବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷିତ କଲା।
ସିତୋପଵୀତସହିତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ମର ଇଵାପରଃ । ମେଧାଵୀ ଵସତେ ଚାସୌ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ
ଧଳା ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ, ଅନ୍ୟ କାମଦେବ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମେଧାବୀ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିଲେ।
ମଂଜୁଘୋଷା ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସା ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ । ମଦନସ୍ଯ ଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମଂଦଂ ମଂଦମଗାଯତ
ମଞ୍ଜୁଘୋଷା ସେଠାରେ ଥିବା ମହାନ୍ତି ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, କାମନାର ପ୍ରଭାବରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ହଳୁହଳୁ ଗୀତ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରଣଦ୍ଵଲଯସଂଯୁକ୍ତାଂ ଶିଂଜନ୍ନୂପୁରମେଖଲାମ୍ । ଗାଯଂତୀଂ ତାଂ ତଥାଭୂତାଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଝଙ୍କାରୁଥିବା ବଳୟ, ରଣ୍ଧନୁପୁର ଓ ମେଖଳା ପିନ୍ଧି, ସେ ଏପରି ଭାବେ ଗାଇଥିଲେ। ମହାନ୍ତି ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ।
ମଦନେନ ସସୈନ୍ଯେନ ନୀତୋ ମୋହଵଶଂ ବଲାତ୍ । ମଂଜୁଘୋଷା ସମାଗମ୍ଯ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଵିଧମ୍
କାମଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ମଞ୍ଜୁଘୋଷା ଶକ୍ତିବାନ୍ତ ଭାବେ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ହାଵଭାଵକଟାକ୍ଷୈସ୍ତଂ ମୋହଯାମାସ ଚାଂଗନା । ଅଧଃ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵୀଣାଂ ସା ସସ୍ଵଜେ ତଂ ମୁନୀଶ୍ଵରମ୍
ହାଭଭାବ, ଚାହୁଁଚାହିଁ ଓ ନଜରରେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ। ତାଙ୍କ ବୀଣାକୁ ତଳେ ରଖି, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଵଲିତେଵ ଲତା ଵୃକ୍ଷଂ ଵାତଵେଗେନ କଂପିତମ୍ । ସୋଽପି ରେମେ ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମେଧାଵୀ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଝଡ଼ରେ ଗଛକୁ ଲତା ଯେପରି ଜଡ଼ିଯାଏ, ସେହିପରି ମହାନ୍ତି ମେଧାବୀ ମୁନି ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ଯାସ୍ତଂ ଦେହମୁତ୍ତମମ୍ । ଶିଵତତ୍ଵଂ ଗତଂ ତସ୍ଯ କାମତତ୍ତ୍ଵଵଶଂ ଗତଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଦେହକୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଶିବତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ କାମନାର ପ୍ରଭାବରେ ଆସିଗଲେ।
ନ ନିଶାଂ ନ ଦିନଂ ସୋଽପି ରମନ୍ଜାନାତି କାମୁକଃ । ବହୁଵର୍ଷଂ ଗତଃ କାଲୋ ମୁନେରାଚାରଲୋପତଃ
ସେ କାମୀ ଆନନ୍ଦରେ ରତ ହୋଇ, ରାତି ଦିନ କିଛି ବୁଝିଲେ ନାହିଁ। ମୁନି ନିଜ ଆଚାର ଛାଡ଼ି ଅନେକ ବର୍ଷ ବିତାଇଦେଲେ।
ମଂଜୁଘୋଷା ଦେଵଲୋକଗମନାଯୋପଚକ୍ରମେ । ଗଚ୍ଛଂତୀ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ରମଂତଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ଆଦେଶୋ ଦୀଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ୍ଵଦେଶଗମନାଯ ମେ
ମଞ୍ଜୁଘୋଷା ଦେବଲୋକକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ଯିବାବେଳେ, ଆନନ୍ଦିତ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ମୋ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ମେଧାଵ୍ଯୁଵାଚ- ଅଦ୍ଯୈଵ ତ୍ଵଂ ସମାଯାତା ପ୍ରଦୋଷାଦୌ ଵରାନନେ । ଯାଵତ୍ପ୍ରଭାତସଂଧ୍ଯା ସ୍ଯାତ୍ତାଵତ୍ତିଷ୍ଠ ମମାଂତିକେ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯଂ ଭଯଭୀତା ବଭୂଵ ସା
ମେଧାବୀ କହିଲେ— 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଆଜି ସନ୍ଧ୍ୟାର ଆରମ୍ଭରେ ଆସିଥିଲ। ପ୍ରଭାତ ସନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ପାଖରେ ରୁହ।' ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ପୁନର୍ଵୈ ରମଯାମାସ ତମୃଷିଂ ନୃପସତ୍ତମ । ମୁନେଃ ଶାପଭଯାଦ୍ଭୀତା ବହୁଲାନ୍ପରିଵତ୍ସରାନ୍
ମୁନିଙ୍କ ଶାପର ଭୟରୁ, ସେ ଆଉ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ମୁନିଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଲେ, ହେ ରାଜା।
ଵର୍ଷାଣାଂ ପଂଚପଂଚାଶନ୍ନଵମାସଦିନତ୍ରଯମ୍ । ସା ରେମେ ମୁନିନା ତସ୍ଯ ନିଶାର୍ଦ୍ଧମିଵ ଚାଭଵତ୍
ପଚାସ ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ନଅ ମାସ ଓ ତିନି ଦିନ ଧରି, ସେ ମୁନି ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏହା ମାନେ ଆଧା ରାତି ଭଳି ଲାଗିଲା।
ସା ତଂ ପୁନରୁଵାଚାଥ ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଗତେ ମୁନିମ୍ । ଆଦେଶୋ ଦୀଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଗଂତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଗୃହେ ମଯା
ସେଇ ସମୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେ ପୁଣିଥରେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ମୋ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।'
ମେଧାଵ୍ଯୁଵାଚ- ପ୍ରଭାତମଧୁନା ଚାସ୍ତେ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵଚନଂ ମମ । ସଂଧ୍ଯା ଯାଵଚ୍ଚ କୁର୍ଵେଽହଂ ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ସ୍ଥିରା ଭଵ
ମେଧାବୀ କହିଲେ— 'ଏବେ ପ୍ରଭାତ ହୋଇଛି, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିନଥିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏଠାରେ ଥିବା।'
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ମୁନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜାତାନଂଦସମାକୁଲା । ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ସା କିଂଚିତ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଚିସ୍ମିତା
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଭରିଗଲେ। ହାଲୁକି ହସି, ସେ ସୁନ୍ଦର ହସ ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅପ୍ସରା ଉଵାଚ-। କିଯତ୍ପ୍ରମାଣା ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତଵ ସଂଧ୍ଯା ଗତାନଘ । ମଯି ପ୍ରସାଦଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଗତକାଲୋ ଵିଚାର୍ଯତାମ୍
ଅପ୍ସରା କହିଲେ— 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ସନ୍ଧ୍ୟା କେତେ ସମୟ ଚାଲିଥାଏ? ମୋପରେ କୃପା କରି, କେତେ ସମୟ ବିତିଗଲା ତାହା ଭାବିବାକୁ କହ।'
ଇତି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ । ଗତକାଲସ୍ଯ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ପ୍ରମାଣମକରୋତ୍ତଦା
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଲେ । ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେତେବେଳେ ସେ ଗତ ସମୟର ସତ୍ୟତା ନିଶ୍ଚିତ କଲେ ।
ସମାଶ୍ଚ ସପ୍ତପଂଚାଶଦ୍ଗତାସ୍ତସ୍ଯ ତଯା ସହ । ଚୁକ୍ରୋଧ ସତତସ୍ତସ୍ଯୈ ଜ୍ଵାଲାମାଲୀ ବଭୂଵ ହ
ସେ ମହିଳା ସହିତ ସେହି ମୁନି ପଚାସ ସାତ ବର୍ଷ କଟାଇଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର କ୍ରୋଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅଗ୍ନିର ମାଳା ଦେଖାଦେଲା ।