ଯଦି କର୍ମଵିପାକେନ ଗୃହୀ ଭଵତି ଵିତ୍ତଵାନ୍ । ଅତିଥ୍ଯେନାତିଥିଃ ପୂଜ୍ଯସ୍ତଦହଂ ଵଚ୍ମି ସତ୍ତମୌ
ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରେ ଯଦି ଗୃହସ୍ଥ ଧନୀ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅଛି; ଏହି କଥା ମୁଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କୁ କହୁଛି।
ସମାଗତେଷ୍ଵତିଥିଷୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦଦ୍ଯାତ୍ତୃଣାଦିକମ୍ । ତୃଣାଭାଵେନ ଵୈ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଭୂମୌ ତିଷ୍ଠେତି ଭକ୍ତିତଃ
ଅତିଥିମାନେ ଆସିଲେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତିନି ଓ ଏହାଦିକ ଦେବା ଉଚିତ। ତିନି ନଥିଲେ, ଆଦର ସହିତ 'ଭୂମିରେ ବସନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନାର୍ଥଂ ତୁଦଦ୍ଯାଦୁଦକମୁତ୍ତମମ୍ । ଅତୋ ମଧୁରଯା ଵାଚା ପୃଚ୍ଛେଚ୍ଚ କୁଶଲାଦିକମ୍
ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ମଧୁର କଥାରେ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଖବର ଜିଜ୍ଞାସା କରିବା ଉଚିତ।
ଫଲାଦିକଂ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଭୋଜନହେତଵେ । ତଦଭାଵେନ ମତିମାନ୍ମୁଦା ଵିପ୍ର ପ୍ରକାଶଯେତ୍
ତା'ପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଫଳ ଓ ଏହାଦିକ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ନଥିଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୃହସ୍ଥ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହା ବୁଝାଇବା ଉଚିତ।
ଵଦେଚ୍ଚାହଂ ମହାପାପୀ ଦରିଦ୍ର ପ୍ରଵରୋଽତିଥେ । କର୍ତ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଭକ୍ତିଂ ତେ ଦୈଵତଂତ୍ରଂଵିରୋଧକମ୍
ସେ କହିବା ଉଚିତ—'ମୁଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ଅପରାଧୀ, ଆପଣ ମହାନ ଅତିଥି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହେଁ, କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ମୋତେ ବାଧା ଦେଉଛି।'
ଅନେନ ଵିଧିନା ଦୀନଃ ସତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାତିଥିପୂଜନମ୍ । ସ୍ଵାଚାରପତିତୋ ନାନ୍ଯୋ ଯଥୋକ୍ତଂ ଫଲମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହି ପ୍ରକାର ଦୀନ ଲୋକ ଯଦି ସତ୍ୟ ଭାବେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ନିଜ ଆଚରଣରୁ ବିମୁଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଉପରୋକ୍ତ ଫଳ ପାଇପାରିବେ।
ଅନର୍ଚିତୋଽତିଥିର୍ଯସ୍ଯ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵୈ ଗୃହିଣୋ ଗୃହାତ୍ । ଜନ୍ମକୋଟ୍ଯର୍ଜିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଗଚ୍ଛତି ସଂକ୍ଷଯମ୍
ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଘରରୁ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ନ ମିଳି ବିଦାୟ ନେଇଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଏକ ଏଵାତିଥିର୍ଯେନ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ପୂଜ୍ଯତେ । ହରେତ୍ତସ୍ଯ ହରିଃ ସଦ୍ଯୋ ପାତକଂ କୋଟିଜନ୍ମଜମ୍
ଯଦି କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅତିଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ, ହରି ତାଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପକୁ ତୁରନ୍ତ ଦୂର କରନ୍ତି।
ସତ୍ଯଂ ଵଚ୍ମି ହିତଂ ଵଚ୍ମି ଦୃଢଂ ଵଚ୍ମି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଵିନାତିଥିସପର୍ଯାଭିର୍ଗୃହିଣୋ ନାସ୍ତି ଵା ଗତିଃ
ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ମଙ୍ଗଳ କଥା କହୁଛି, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଚେଷ୍ଟା ସହିତ କହୁଛି—ଅତିଥି ସେବା ବିନା ଗୃହସ୍ଥମାନେ କୌଣସି ମାର୍ଗ ପାଇନାହାନ୍ତି।
ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯମାଗଂତୁପୂଜଯା ଵିନା । ଗତିର୍ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ଗୃହିଧର୍ମିଣାମ୍
ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁଣି ସତ୍ୟ—ଅତିଥିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ବିନା ଗୃହସ୍ଥମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ମାର୍ଗ ପାଇନାହାନ୍ତି, ପାଇନାହାନ୍ତି, ପାଇନାହାନ୍ତି।
ଜ୍ଞାତିଧର୍ମ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଵଲ୍ଲଭୋ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗେ । ବଭୂଵ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରୀଵଲ୍ଲଭାହ୍ଵଯା
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜ୍ଞାତିଧର୍ମ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶ୍ରୀବଲ୍ଲଭା ।
ତେନ ସର୍ଵାଣି କର୍ମାଣି କୃତାନି ଜ୍ଞାତିସେଵିନା । ସୌରାଷ୍ଟ୍ରେ ଵସତିଂ ଚକ୍ରେ ତଯା ସହ ସଭାର୍ଯଯା
ସେ ଜଣେ ନିଜ ଜନଙ୍କ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ କର୍ମ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ରେ ଘର ବନେଇଥିଲେ ।
ତତ୍ର ଦୁର୍ଗ୍ରହସଂଚାରାଦ୍ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ଚ ଵାସଵଃ । ନ ଵଵର୍ଷାଂବୁ ତେନାସୀଦ୍ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ସୁମହଦ୍ଦ୍ଵିଜୌ
ସେଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ଗ୍ରହମାନେ ଚଳିଚଳି ରହିଥିବାରୁ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘବର୍ଷା କରିଲେ ନାହିଁ, ଏହିଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ।
ତସ୍ମିନ୍ମହତି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷେ ଲୋକାସ୍ତଦ୍ଦେଶଵାସିନଃ । ବଭୂଵୁର୍ଦୁଃଖିତାଃ ସର୍ଵେ ମର୍ଯାଦାମପି ତତ୍ଯଜୁଃ ୫୦ 7.25.
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ, ସେଇ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଚାଲିତା ନୀତି ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।
ଜ୍ଞାନଭଦ୍ରୋ ମହାଯୋଗୀ ଯୁଗେ ଦ୍ଵାପର ସଂଜ୍ଞକେ । ଦୁର୍ଭିକ୍ଷହୃତସଂପତ୍ତିର୍ବଭୂଵାତ୍ଯନ୍ତଦୁଃଖିତଃ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜ୍ଞାନଭଦ୍ର ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଯୋଗୀ ଥିଲେ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ।
କ୍ଷୁଧାକୁଲାନ୍ସୁତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାରାଂଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜସଂମତୌ । ଫଲମୂଲାଦନାର୍ଥାଯ ଜଗାମୋତ୍ପତ୍ଯକାଂ ଗିରେଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ପିଲାମାନେ ଓ ଜଣେ ମହିଳା, ଯିଏ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ଭୋକରେ କ୍ଷୁଦାର୍ତ୍ତ । ତେଣୁ ସେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖୋଜିବାକୁ ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଦିଗକୁ ଗଲେ ।
ଗିରେରୁପତ୍ଯକାପ୍ରାଂତେ ଚିରାଯୁଃ ସ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ । କୂଷ୍ମାଣ୍ଡଫଲମେକଂ ଚ ଲେଭେ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମୌ
ପାହାଡ଼ର ଢାଳର ଧାରକୁ ଗଲେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ ଭୋକା ଥିଲେ, ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସହିତ ଏକ କୁଁଡୁ ଫଳ ମିଳିଲା ।
ସମାଦାଯ ଫଲଂ ତଚ୍ଚ ହର୍ଷିତୋଽସୌ ନିଜାଲଯମ୍ । ଜଵୈର୍ଜଗାମ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ଜ୍ଞାନଭଦ୍ରୋ ମହାଯଶାଃ
ସେଇ ଫଳକୁ ନେଇ, ଖୁସି ହୋଇ, ମହାଯଶସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନଭଦ୍ର ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵିପ୍ର ମେଘୈର୍ନ୍ନୀଲପଦୈରିଵ । ଆଵୃତେ ଗଗନେ ଵୃଷ୍ଟିର୍ମହାସାରୈର୍ବଭୂଵ ହ
ଏହି ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆକାଶ ନୀଳ କମଳ ପରି ମେଘରେ ଢାକିଗଲା ଏବଂ ବଡ଼ ବର୍ଷା ହେଲା ।
ସ ମୁନିଶ୍ଚ ତଯା ଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ଲାଵିତାଖିଲଵିଗ୍ରହ । ଵନାଦ୍ଵନଚରଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଛୀତାର୍ତଶ୍ଚାଯଯୌ ଗୃହମ୍
ସେ ଋଷି, ସେଇ ବର୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭିଜିଯାଇ, ଘରକୁ ଫେରିଲେ । ଏହିପରି, ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଚରାଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଥର୍ଥର କାପି ଘରକୁ ଆସିଲେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତିଥିଂ ତୁ ଶୀତାର୍ତଂ ଵଵଂଦେ ଶିରସା ତତଃ । ଦଦୌ ତୃଣାସନଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ମୈ ପାଦ୍ଯାଦିକଂ ତତଃ
ସେ ଅତିଥିକୁ ଶୀତରେ ପୀଡ଼ିତ ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଘାସର ଆସନ ଦେଲେ ଏବଂ ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଦେଲେ ।
ତତୋ ମଧୁରଯା ଵାଚା ତେନୈଵାତିଥିନା ସହ । ତସ୍ଥୌ ସ୍ଵସ୍ଥେନ ମନସା ପ୍ରଜ୍ଞାଲାପଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତା
ତାପରେ, ମିଠା କଥା ହେବା ସହିତ, ସେ ଅତିଥି ସହିତ ରହିଲେ, ମନ ଶାନ୍ତ ରଖି ଜ୍ଞାନମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଲେ ।
ଗୃହିଣ୍ଯା ସହ ଗୋପେନ ସ୍ଵାମିସେଵା ସୁଦକ୍ଷଯା । ତତଃ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡକଂ ନଵ୍ଯଂ ପକ୍ଵମତ୍ଯଂତ ଯତ୍ନତଃ
ତାଙ୍କର ଘରବଧୂ ଏବଂ ଗୋପାଳକ ସହିତ, ଯିଏ ପତିସେବାରେ ଦକ୍ଷ, ସେମାନେ ଏହି ତରକାରୀ ଫଳକୁ ବହୁତ ଯତ୍ନରେ ରାନ୍ଧିଲେ ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ହର୍ଷିତା ସାଧ୍ଵୀ ଦଦୌ ଭାଗଂ ଵିଧାଯ ସା । ଅଥାସୌ ଦୁର୍ବଲୋ ଗୋପୋ ଦିନଵିଂଶମୁପୋଷଣାତ୍
ଏହା ପାଇ ପାଇ, ସେ ସତୀ ଘରବଧୂ ଖୁସି ହୋଇ ଭାଗ କରି ଦେଲେ; ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ଗୋପାଳ, ଏକୋଇଶି ଦିନ ଉପବାସ କରିଥିବା, ଏହାର ଏକ ଅଂଶ ପାଇଲେ ।
ଆତିଥେଯୋ ମହାଭାଗଂ ଦଦୌ ଚାତିଥଯେ ମୁଦା । ତତସ୍ତଦ୍ଗୃହିଣୀ ସାଧ୍ଵୀ ସ୍ଵାମିଭକ୍ତିପରାଯଣା
ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ପାଇ ଖୁସି ହୋଇ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅଂଶ ଘରମାଳିକଙ୍କୁ ଦେଲେ; ତାପରେ ସେ ସତୀ ଘରବଧୂ, ଯିଏ ପତିସେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ...
ଦଦୌ ସା ପତିତଂ ଭାଗଂ ତସ୍ମୈ ଚାତିଥଯେ ମୁଦା । ଅଥାତିଥେସ୍ତଯୋସ୍ତତ୍ର ଦଂପତ୍ଯୋଃ ସୁମହାତ୍ମନୋଃ
... ନିଜ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ ଅତିଥିକୁ ଦେଲେ; ଏଭଳି, ସେଇ ଦୁଇ ଦୟାଳୁ ଦମ୍ପତି ଓ ଅତିଥି ମଧ୍ୟରେ ...
ଅଭୂଦ୍ଭାଗଦ୍ଵଯଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୁପ୍ରୀତୋ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଵିଷ୍ଣୁଵତ୍ପୂଜିତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ସୋଽତିଥିର୍ଦୃଢଭକ୍ତିତଃ
ଦୁଇ ଅଂଶ ଖାଇ, ସେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ ।
ଵିଶ୍ରାମଂ ରାତ୍ରୌ ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚିରଂ ଯଯୌ । ଗତୈଵମୁପଵାସେନ ଦିନାନାମେକଵିଂଶତିଃ
ସେ ରାତିଟିଏ ସେଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ, ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏଭଳି ଉପବାସ କରି କ୍ରମେ ଏକୋଇଶି ଦିନ କଟିଗଲା ।
ଦଂପତୀ ତୌ ମହାତ୍ମାନୌ ପଂଚତାଂ ଯଯତୁସ୍ତତଃ । ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଦଂପତୀ ତୌ ମହାଶଯୌ
ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଉତ୍ତମ ଦମ୍ପତି ଏହି ଲୋକରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ । ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ସେଇ ଦମ୍ପତି ମହାନ ହୃଦୟର ଥିଲେ ।
ପ୍ରାପତୁର୍ଵିଷ୍ଣୁସାଯୁଜ୍ଯଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ଯୋଗିନାମପି । ତଯୋଃ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ଵିହିତାତିଥିପୂଜଯା
ସେମାନେ ଏମିତି ଏକତା ପାଇଲେ, ଯାହାକି ବଡ଼ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ୱ । ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅତିଥି ସେବାର ଫଳରେ ଏହା ହେଲା ।