ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଘଟେ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମମୁପାନହୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା: ଜାମଦଗ୍ନି ଘଟ, ଜୁଗଳ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚପ୍ପଲ୍।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଵରୂପେଣ ପ୍ରୀଯତାଂ ମମ କେଶଵଃ । ତତଶ୍ଚାମଲକୀଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚୈଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ରୂପରେ କେଶବ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ; ତାପରେ ଆମଳକୀ ଗଛକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେତ୍ତତଃ । ତତଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମଶ୍ନୀଯାତ୍କୁଟୁଂବେନ ସମାଵୃତଃ
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଏକାଠି ବସି ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କୃତେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମି ତେ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦାନେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ଏଭଳି କାମ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ସମସ୍ତ ଦାନରେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଇ ପରି ଏଠି ମିଳେ।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞାଧିକଂ ଚୈଵ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିଦେଲି।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵେଶସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ । ତେ ଚାପି ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵମଶେଷତଃ
ଏପରି କହି ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସବୁ କାମ କଲେ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କର୍ତୁମର୍ହସି ସତ୍ତମ । ଵ୍ରତମେତଦ୍ଦୁରାଧର୍ଷଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍
ଏହିପରି, ରାଜାମାନ୍ୟ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ କରିବାକୁ ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ଶ୍ରୁତା ଚାମଲକୀ ତଥା । ଚୈତ୍ରସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଅମଳକୀ ବ୍ରତ ଶୁଣିଛି; ତେବେ ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଛି?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଆଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯଲ୍ଲୋମଶୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପୃଷ୍ଟୋ ମାଂଧାତ୍ରା ଚକ୍ରଵର୍ତିନା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଏମିତି ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ। ଏହି କଥା ଲୋମଶ ମୁଁଧାତା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ପଚାରାରେ କହିଥିଲେ।
ମାଂଧାତୋଵାଚ - ଭଗଵନ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ଚୈତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଥମେ ପକ୍ଷେ କା ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କୋ ଵିଧିଃ କିଂ ଫଲଂ ତସ୍ଯାଃ କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦତଃ
ମୁଁଧାତା କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଚୈତ୍ର ମାସର ପ୍ରଥମ ପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଛି? ତାହାର ବିଧି କଣ? ତାହାର ଫଳ କଣ? ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଲୋମଶ ଉଵାଚ- ଚୈତ୍ରମାସ୍ଯସିତେ ପକ୍ଷେ ନାମ୍ନା ଵୈ ପାପମୋଚନୀ । ଏକାଦଶୀ ସମାଖ୍ଯାତା ପିଶାଚତ୍ଵଵିନାଶିନୀ
ଲୋମଶ କହିଲେ— ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ 'ପାପମୋଚନୀ' ନାମକ ଏକାଦଶୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଏକାଦଶୀ ପାପ ଓ ପିଶାଚତ୍ୱକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କାମଦାଂ ସିଦ୍ଧିଦାଂ ନୃପ । କଥାଂ ଵିଚିତ୍ରାଂ ଶୁଭଦାଂ ପାପଘ୍ନୀଂ ଧର୍ମଦାଯିନୀମ୍
ଏହି ଏକାଦଶୀ ଯାହା କାମନା ପୂରଣ କରେ, ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ତାହାର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶୁଭ କଥା, ପାପ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମ ଦେଇଥିବା ଗଳ୍ପ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ରାଜା।
ପୁରା ଚୈତ୍ରରଥୋଦ୍ଦେଶେ ଅପ୍ସରୋଗଣସେଵିତେ । ଵସଂତସମଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଷଟ୍ପଦାକୁଲିତେ ଵନେ
ପୂର୍ବେ ଚୈତ୍ରରଥ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେଉଁଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ରହୁଥିଲେ, ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଥିଲା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧୁମକ୍ଷିକାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଗଂଧର୍ଵକନ୍ଯାଵାଦିତ୍ରୈ ରମଂତି ସହ କିଂନରୈଃ । ପାକଶାସନମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ କ୍ରୀଡାଂତେ ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ
ଗାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନେ କିନ୍ନରମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଖେଳ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ନାପରଂ ସୁଖଦଂ କିଂଚିଦ୍ଵିନା ଚୈତ୍ରରଥାଦ୍ଵନମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ତୁ ମୁନଯସ୍ତପଂତି ବହୁଲଂ ତପଃ
ଚୈତ୍ରରଥ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଏତେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନୁହେଁ। ସେଠି ମୁନିମାନେ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ମେଧାଵି ନାମାନମୃଷିଂ ତତ୍ରସ୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣମ୍ । ଅପ୍ସରାସ୍ତଂ ମୁନିଵରଂ ମୋହନାଯୋପଚକ୍ରମେ
ସେଠି ମେଧାବୀ ନାମକ ଏକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମୁନି ଥିଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ମଂଜୁଘୋଷେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଭାଵଂ ତସ୍ଯ ଵିତନ୍ଵତୀ । କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ସ୍ଥିତା ତସ୍ଯ ଭଯାଦାଶ୍ରମସନ୍ନିଧୌ
ମଞ୍ଜୁଘୋଷା ନାମକ ଏକ ଅପ୍ସରା, ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣ ବିକୀରଣ କରୁଥିଲେ, ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ଭୟରେ ଦଢ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଗାଯଂତୀ ମଧୁରଂ ସାଧୁ ପୀଡଯଂତୀ ଵିପଂଚିକାମ୍ । ଗାଯଂତୀଂ ତାମଥାଲୋକ୍ଯ ପୁଷ୍ପଚଂଦନସେଵିତାମ୍
ସେ ମଧୁର ଭାବେ ଗାଇଁଥିଲେ, ଭଲ ଭାବେ ବୀଣା ବଜାଉଥିଲେ, ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଗାଇଁଥିଲେ। ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ।
କାମୋଽପି ଵିଜଯାକାଂକ୍ଷୀ ଶିଵଭକ୍ତାନ୍ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । ତସ୍ଯାଃ ଶରୀରେ ସଂଵାସମକରୋନ୍ମନସଃ ସୁତଃ
ଶିବଭକ୍ତ ମହାମୁନିମାନେ ଉପରେ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା କାମଦେବ, ମଞ୍ଜୁଘୋଷାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ଭ୍ରୁଵୌ ଧନୁଷ୍କୋଟିଂ ଗୁଣଂ କୃତ୍ଵା କଟାକ୍ଷକମ୍ । ମାର୍ଗଣୌ ନଯନେ କୃତ୍ଵା ପକ୍ଷ୍ମଯୁକ୍ତେ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟିକୁ ଧନୁଷର ଦୁଇ ପାଉଁ ଭାବେ, ତାଙ୍କର ଚାହିଁ ଦେଖିବାକୁ ଧନୁଷର ତାଣି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାଳକ ସହ ଆଖିକୁ ଶର ଭାବେ କଲେ।
କୁଚୌ କୃତ୍ଵା ପଟକୁଟୀଂ ଵିଜଯାଯୋପଚକ୍ରମେ । ମଂଜୁଘୋଷାଭଵତ୍ତସ୍ଯ କାମସ୍ଯୈଵ ଵରୂଥିନୀ
ସେ ନିଜ ଛାତିରେ କପଡ଼ା ଗୁଠି ଏକ ଛୋଟ ପୋଟଳୀ ବନେଇ, ବିଜୟ ପାଇଁ ଚାଲିଲେ। ମଞ୍ଜୁଘୋଷା, ତାହାରେ କାମଦେବଙ୍କ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ହେଲେ।
ମେଧାଵିନଂ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାପି କାମେନ ପୀଡିତା । ଯୌଵନୋଦ୍ଭିନ୍ନଦେହୋଽସୌ ମେଧାଵ୍ଯପି ଵିରାଜତେ
ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଧ୍ୟ କାମନାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଖିଳିଉଠିଥିଲା, ଏହା ମେଧାବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷିତ କଲା।
ସିତୋପଵୀତସହିତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ସ୍ମର ଇଵାପରଃ । ମେଧାଵୀ ଵସତେ ଚାସୌ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ
ଧଳା ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ, ଅନ୍ୟ କାମଦେବ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ମେଧାବୀ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିଲେ।
ମଂଜୁଘୋଷା ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସା ମୁନିପୁଂଗଵମ୍ । ମଦନସ୍ଯ ଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମଂଦଂ ମଂଦମଗାଯତ
ମଞ୍ଜୁଘୋଷା ସେଠାରେ ଥିବା ମହାନ୍ତି ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, କାମନାର ପ୍ରଭାବରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ହଳୁହଳୁ ଗୀତ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ରଣଦ୍ଵଲଯସଂଯୁକ୍ତାଂ ଶିଂଜନ୍ନୂପୁରମେଖଲାମ୍ । ଗାଯଂତୀଂ ତାଂ ତଥାଭୂତାଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଝଙ୍କାରୁଥିବା ବଳୟ, ରଣ୍ଧନୁପୁର ଓ ମେଖଳା ପିନ୍ଧି, ସେ ଏପରି ଭାବେ ଗାଇଥିଲେ। ମହାନ୍ତି ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ।
ମଦନେନ ସସୈନ୍ଯେନ ନୀତୋ ମୋହଵଶଂ ବଲାତ୍ । ମଂଜୁଘୋଷା ସମାଗମ୍ଯ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଵିଧମ୍
କାମଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ମଞ୍ଜୁଘୋଷା ଶକ୍ତିବାନ୍ତ ଭାବେ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ହାଵଭାଵକଟାକ୍ଷୈସ୍ତଂ ମୋହଯାମାସ ଚାଂଗନା । ଅଧଃ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵୀଣାଂ ସା ସସ୍ଵଜେ ତଂ ମୁନୀଶ୍ଵରମ୍
ହାଭଭାବ, ଚାହୁଁଚାହିଁ ଓ ନଜରରେ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ। ତାଙ୍କ ବୀଣାକୁ ତଳେ ରଖି, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ଵଲିତେଵ ଲତା ଵୃକ୍ଷଂ ଵାତଵେଗେନ କଂପିତମ୍ । ସୋଽପି ରେମେ ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମେଧାଵୀ ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ଝଡ଼ରେ ଗଛକୁ ଲତା ଯେପରି ଜଡ଼ିଯାଏ, ସେହିପରି ମହାନ୍ତି ମେଧାବୀ ମୁନି ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ଯାସ୍ତଂ ଦେହମୁତ୍ତମମ୍ । ଶିଵତତ୍ଵଂ ଗତଂ ତସ୍ଯ କାମତତ୍ତ୍ଵଵଶଂ ଗତଃ
ସେଇ ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଦେହକୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଶିବତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ କାମନାର ପ୍ରଭାବରେ ଆସିଗଲେ।
ନ ନିଶାଂ ନ ଦିନଂ ସୋଽପି ରମନ୍ଜାନାତି କାମୁକଃ । ବହୁଵର୍ଷଂ ଗତଃ କାଲୋ ମୁନେରାଚାରଲୋପତଃ
ସେ କାମୀ ଆନନ୍ଦରେ ରତ ହୋଇ, ରାତି ଦିନ କିଛି ବୁଝିଲେ ନାହିଁ। ମୁନି ନିଜ ଆଚାର ଛାଡ଼ି ଅନେକ ବର୍ଷ ବିତାଇଦେଲେ।