ସ୍ରଗ୍ଦାମଲଂବିତଗ୍ରୀଵଂ ସର୍ଵଧୂପଵିଧୂପିତମ୍ । ଦୀପମାଲାକୁଲଂ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵତଃ ସୁମନୋହରମ୍
ତାହାର ଗଳାକୁ ତାଜା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧୂପରେ ମନ୍ଦ କରିବା, ଚାରିପଟେ ଦୀପମାଳା ଲଗାଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯୋପରି ନ୍ଯସେତ୍ପାତ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଲାଜୈଃ ପ୍ରପୂରିତମ୍ । ପାତ୍ରୋପରି ନ୍ଯସେଦ୍ଦେଵଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାପ୍ରଭମ୍
ସେହି କୁମ୍ଭ ଉପରେ ଦିବ୍ୟ ଲାଜାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ପାତ୍ର ରଖିବା, ଏବଂ ପାତ୍ର ଉପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶୋକାଯ ନମଃ ପାଦୌ ଜାନୁନୀ ଵିଶ୍ଵରୂପିଣେ । ଉଗ୍ରାଯ ଚ ତତୋଽପ୍ଯୂରୂ କଟୀ ଦାମୋଦରାଯ ଚ
ପାଦରେ ଦୁଃଖହୀନଙ୍କୁ, ଗୁଡ଼ିକୁ ଶର୍ବବ୍ୟାପୀଙ୍କୁ, ଉରୁରେ ଉଗ୍ରଙ୍କୁ, କଟିରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଉଦରଂ ପଦ୍ମନାଭାଯ ଉରଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଧାରିଣେ । ଚକ୍ରିଣେ ଵାମବାହୁଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣଂ ଗଦିନେ ନମଃ 6.45.
ଉଦରରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀଙ୍କୁ, ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ, ଡାହାଣ ହାତରେ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଵୈକୁଂଠାଯ ନମଃ କଂଠମାସ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞମୁଖାଯ ଵୈ । ନାସାଂ ଵିଶୋକନିଧଯେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଚାକ୍ଷିଣୀ
କଣ୍ଠରେ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ, ମୁହଁରେ ଯଜ୍ଞମୁଖଙ୍କୁ, ନାକରେ ଦୁଃଖହୀନ ଧନକୁ, ଚକ୍ଷୁରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଲଲାଟଂ ଵାମନାଯେତି ରାମାଯେତି ଭ୍ରୁଵୌ ନମଃ । ସର୍ଵାତ୍ମନେ ତୁ ତଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ନମ ଇତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍
ଲଳାଟରେ ବାମନଙ୍କୁ, ଭୂଁକୁ ରାମଙ୍କୁ, ମୁଣ୍ଡରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଇତି ପୂଜାମଂତ୍ରଃ । ତତୋ ଦେଵାଧିଦେଵାଯ ଅର୍ଘଂ ଚୈଵ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଫଲେନ ଚୈଵ ଶୁଭ୍ରେଣ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା
ଏହିଅଟି ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର: ପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଫଳ ଓ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମନ ଦେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ତତୋ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ନୃତ୍ଯୈର୍ଗୀତୈଶ୍ଚ ଵାଦିତ୍ରୈର୍ଦ୍ଧର୍ମାଖ୍ଯାନୈଃ ସ୍ତଵୈରପି
ତାପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମନ ରଖି ଜାଗରଣ କରିବା, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଧର୍ମ କଥା ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ରାତି କାଟିବା ଉଚିତ।
ଵୈଷ୍ଣଵୈଶ୍ଚ ତଥାଖ୍ଯାନୈଃ କ୍ଷପଯେତ୍ସର୍ଵଶର୍ଵରୀମ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧାତ୍ର୍ଯା ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁନାମଭିଃ
ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶୁଣି ଏହି ସମସ୍ତ ରାତି କାଟିବା, ପରେ ଆମଳକୀ ଗଛକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟାଧିକଂ ଶତଂ ଚୈଵ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିରେଵ ଵା । ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ସମଯେ କୃତ୍ଵା ନୀରାଜନଂ ହରେଃ
ଏକ ଶତ ଆଠ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା, ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଆରତି କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଘଟେ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମମୁପାନହୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା: ଜାମଦଗ୍ନି ଘଟ, ଜୁଗଳ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚପ୍ପଲ୍।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଵରୂପେଣ ପ୍ରୀଯତାଂ ମମ କେଶଵଃ । ତତଶ୍ଚାମଲକୀଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚୈଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ରୂପରେ କେଶବ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ; ତାପରେ ଆମଳକୀ ଗଛକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେତ୍ତତଃ । ତତଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମଶ୍ନୀଯାତ୍କୁଟୁଂବେନ ସମାଵୃତଃ
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ତାପରେ, ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଏକାଠି ବସି ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କୃତେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମି ତେ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦାନେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ଏଭଳି କାମ କଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ସମସ୍ତ ଦାନରେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଇ ପରି ଏଠି ମିଳେ।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞାଧିକଂ ଚୈଵ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିଦେଲି।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵେଶସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ । ତେ ଚାପି ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵମଶେଷତଃ
ଏପରି କହି ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସବୁ କାମ କଲେ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କର୍ତୁମର୍ହସି ସତ୍ତମ । ଵ୍ରତମେତଦ୍ଦୁରାଧର୍ଷଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍
ଏହିପରି, ରାଜାମାନ୍ୟ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ କରିବାକୁ ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ଶ୍ରୁତା ଚାମଲକୀ ତଥା । ଚୈତ୍ରସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଅମଳକୀ ବ୍ରତ ଶୁଣିଛି; ତେବେ ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଛି?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଆଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯଲ୍ଲୋମଶୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପୃଷ୍ଟୋ ମାଂଧାତ୍ରା ଚକ୍ରଵର୍ତିନା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଏମିତି ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ। ଏହି କଥା ଲୋମଶ ମୁଁଧାତା ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ପଚାରାରେ କହିଥିଲେ।
ମାଂଧାତୋଵାଚ - ଭଗଵନ୍ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ଚୈତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଥମେ ପକ୍ଷେ କା ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କୋ ଵିଧିଃ କିଂ ଫଲଂ ତସ୍ଯାଃ କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦତଃ
ମୁଁଧାତା କହିଲେ— ଭଗବନ୍, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ଚୈତ୍ର ମାସର ପ୍ରଥମ ପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ନାମ ଅଛି? ତାହାର ବିଧି କଣ? ତାହାର ଫଳ କଣ? ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଲୋମଶ ଉଵାଚ- ଚୈତ୍ରମାସ୍ଯସିତେ ପକ୍ଷେ ନାମ୍ନା ଵୈ ପାପମୋଚନୀ । ଏକାଦଶୀ ସମାଖ୍ଯାତା ପିଶାଚତ୍ଵଵିନାଶିନୀ
ଲୋମଶ କହିଲେ— ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ 'ପାପମୋଚନୀ' ନାମକ ଏକାଦଶୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଏକାଦଶୀ ପାପ ଓ ପିଶାଚତ୍ୱକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
ଶୃଣୁ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କାମଦାଂ ସିଦ୍ଧିଦାଂ ନୃପ । କଥାଂ ଵିଚିତ୍ରାଂ ଶୁଭଦାଂ ପାପଘ୍ନୀଂ ଧର୍ମଦାଯିନୀମ୍
ଏହି ଏକାଦଶୀ ଯାହା କାମନା ପୂରଣ କରେ, ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ତାହାର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶୁଭ କଥା, ପାପ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମ ଦେଇଥିବା ଗଳ୍ପ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ରାଜା।
ପୁରା ଚୈତ୍ରରଥୋଦ୍ଦେଶେ ଅପ୍ସରୋଗଣସେଵିତେ । ଵସଂତସମଯେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଷଟ୍ପଦାକୁଲିତେ ଵନେ
ପୂର୍ବେ ଚୈତ୍ରରଥ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେଉଁଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ରହୁଥିଲେ, ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଥିଲା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମଧୁମକ୍ଷିକାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
ଗଂଧର୍ଵକନ୍ଯାଵାଦିତ୍ରୈ ରମଂତି ସହ କିଂନରୈଃ । ପାକଶାସନମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ କ୍ରୀଡାଂତେ ତ୍ରିଦିଵୌକସଃ
ଗାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାମାନେ କିନ୍ନରମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଖେଳ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ନାପରଂ ସୁଖଦଂ କିଂଚିଦ୍ଵିନା ଚୈତ୍ରରଥାଦ୍ଵନମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ତୁ ମୁନଯସ୍ତପଂତି ବହୁଲଂ ତପଃ
ଚୈତ୍ରରଥ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଏତେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନୁହେଁ। ସେଠି ମୁନିମାନେ ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ମେଧାଵି ନାମାନମୃଷିଂ ତତ୍ରସ୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣମ୍ । ଅପ୍ସରାସ୍ତଂ ମୁନିଵରଂ ମୋହନାଯୋପଚକ୍ରମେ
ସେଠି ମେଧାବୀ ନାମକ ଏକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମୁନି ଥିଲେ। ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ମଂଜୁଘୋଷେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଭାଵଂ ତସ୍ଯ ଵିତନ୍ଵତୀ । କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ସ୍ଥିତା ତସ୍ଯ ଭଯାଦାଶ୍ରମସନ୍ନିଧୌ
ମଞ୍ଜୁଘୋଷା ନାମକ ଏକ ଅପ୍ସରା, ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣ ବିକୀରଣ କରୁଥିଲେ, ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ ଭୟରେ ଦଢ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଗାଯଂତୀ ମଧୁରଂ ସାଧୁ ପୀଡଯଂତୀ ଵିପଂଚିକାମ୍ । ଗାଯଂତୀଂ ତାମଥାଲୋକ୍ଯ ପୁଷ୍ପଚଂଦନସେଵିତାମ୍
ସେ ମଧୁର ଭାବେ ଗାଇଁଥିଲେ, ଭଲ ଭାବେ ବୀଣା ବଜାଉଥିଲେ, ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଗାଇଁଥିଲେ। ମୁନି ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖିଲେ।
କାମୋଽପି ଵିଜଯାକାଂକ୍ଷୀ ଶିଵଭକ୍ତାନ୍ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । ତସ୍ଯାଃ ଶରୀରେ ସଂଵାସମକରୋନ୍ମନସଃ ସୁତଃ
ଶିବଭକ୍ତ ମହାମୁନିମାନେ ଉପରେ ଜିତିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା କାମଦେବ, ମଞ୍ଜୁଘୋଷାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ଭ୍ରୁଵୌ ଧନୁଷ୍କୋଟିଂ ଗୁଣଂ କୃତ୍ଵା କଟାକ୍ଷକମ୍ । ମାର୍ଗଣୌ ନଯନେ କୃତ୍ଵା ପକ୍ଷ୍ମଯୁକ୍ତେ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟିକୁ ଧନୁଷର ଦୁଇ ପାଉଁ ଭାବେ, ତାଙ୍କର ଚାହିଁ ଦେଖିବାକୁ ଧନୁଷର ତାଣି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାଳକ ସହ ଆଖିକୁ ଶର ଭାବେ କଲେ।