ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁନିସ୍ତତୋ ରାମଂ ପୁରାଣଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । କେନାପି କାରଣେନୈଵ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ମାନୁଷୀଂ ତନୁମ୍
ତାପରେ ମୁନି ଜାଣିଲେ ଯେ, ଏହି ରାମ ପ୍ରାଚୀନ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ, କିଛି କାରଣରୁ ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଉଵାଚ ସ ଋଷିସ୍ତୁଷ୍ଟଃ କୁତୋ ରାମ ତଵାଗମଃ
ସେ ତୃପ୍ତ ମୁନି କହିଲେ — 'ହେ ରାମ, ତୁମେ କିଏଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?'
ରାମ ଉଵାଚ- ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦହଂ ଵିପ୍ର ତୀରଂ ନଦନଦୀପତେଃ । ଆଗତୋଽସ୍ମି ସସୈନ୍ଯୋଽତ୍ର ଲଂକାଂ ଜେତୁଂ ସରାକ୍ଷସାମ୍
ରାମ କହିଲେ — 'ତୁମ ଦୟାରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏଠାରେ ନଦୀ-ସମୁଦ୍ରର ତୀରକୁ ଆସିଛି, ମୋ ସେନା ସହିତ, ଲଙ୍କା ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇବା ପାଇଁ।'
ଭଵତଶ୍ଚାନୁକୂଲତ୍ଵାତ୍ତୀର୍ଯତେଽବ୍ଧିର୍ଯଥା ମଯା । ତମୁପାଯଂ ଵଦ ମୁନେ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ସାଂପ୍ରତମ୍
'ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଅଟେଇପାରିବି। ହେ ମୁନି, ସେଇ ଉପାୟ କହ, ଏବଂ ଏବେ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ କର।'
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦେଵ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵାହମିହାଗତଃ । ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବକଦାଲ୍ଭ୍ଯୋ ମହାମୁନିଃ
'ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।' ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବକଦାଲ୍ଭ୍ୟ ମହାମୁନି—
ଉଵାଚ ସୁପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ରାମଂ ରାଜୀଵଲୋଚନମ୍ । କର୍ତଵ୍ଯମଦ୍ଯ ତେ ରାମ ଵ୍ରତାନାଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୃପାମୟ ହୃଦୟରେ, ସେ ରାଜୀବନୟନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ହେ ରାମ, ଆଜି ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।'
କୃତେନ ଯେନ ସହସା ଵିଜଯସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଲଂକାଂ ଜିତ୍ଵା ରାକ୍ଷସାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵଚ୍ଛାଂ କୀର୍ତିମଵାପ୍ସ୍ଯସି
'ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଜୟ ପାଇବ। ଲଙ୍କା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇ, ଶୁଦ୍ଧ କୀର୍ତି ଲାଭ କରିବ।'
ଏକାଗ୍ରମାନସୋ ଭୂତ୍ଵା ଵ୍ରତମେତତ୍ସମାଚର । ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ ଵିଜଯୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍
'ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଏହି ବ୍ରତ କର। ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବିଜୟ ଏକାଦଶୀ ଆସେ।'
ତସ୍ଯା ଵ୍ରତେନ ହେ ରାମ ଵିଜଯସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ନିଃସଂଶଯଂ ସମୁଦ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ତରିଷ୍ଯସି ସଵାନରଃ
'ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାମ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁମର ଜୟ ହେବ। ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ବାନରମାନେ ସହିତ ତୁମେ ସମୁଦ୍ର ଅଟେଇପାରିବ।'
ଵିଧିସ୍ତୁ ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜନ୍ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଫଲପ୍ରଦଃ । ଦଶମ୍ଯାଂ ଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ କୁଂଭମେକଂ ତୁ କାରଯେତ୍
'ଏବେ ଏହି ବ୍ରତର ଫଳ ଦେଇଥିବା ବିଧି ଶୁଣ, ରାଜନ୍। ଦଶମୀ ତିଥି ଆସିଲେ, ଏକ କୁମ୍ଭ (ମଟକ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।'
ହୈମଂ ଵା ରାଜତଂ ଵାପି ତାମ୍ରଂ ଵାପ୍ଯଥ ମୃନ୍ମଯମ୍ । ସ୍ଥାପଯେଚ୍ଛୋଭିତଂ ଚୈଵ ଜଲପୂର୍ଣଂ ସପଲ୍ଲଵମ୍
ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା ମାଟିର କୁଁଭ, ଯେଉଁଥିରେ ପାଣି ଭରାଯାଇଛି ଏବଂ ତରୁଣ ପତ୍ର ଲଗାଯାଇଛି, ଏପରି ଏକ ଶୋଭାମୟ କୁଁଭକୁ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସପ୍ତଧାନ୍ଯାନ୍ଯଧସ୍ତସ୍ଯ ଯଵାନୁପରି ଵିନ୍ଯସେତ୍ । ତସ୍ଯୋପରି ନ୍ଯସେଦ୍ଦେଵଂ ହୈମଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେଇ କୁଁଭର ତଳେ ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ରଖିବା ଦରକାର, ତା'ଉପରେ ଯବ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହାର ଉପରେ ସୁନାର ନାରାୟଣଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ।
ଏକାଦଶୀଦିନେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍ । ନିଶ୍ଚଲଂ ସ୍ଥାପଯେତ୍କୁଂଭଂ କଂଠମାଲ୍ଯାନୁଲେପନୈଃ
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଆସିଲେ, ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି, କୁଁଭକୁ ଭଲଭାବେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ଗଳାର ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଲେପ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଗୀଫଲୈର୍ନାଲିକେରୈଃ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଗଂଧୈର୍ଧୂପୈଶ୍ଚଦୀପୈଶ୍ଚ ନୈଵେଦ୍ଯୈର୍ଵିଵିଧୈରପି
ପୁଗଫଳ, ନାଡ଼ିଆ, ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କୁଂଭାଗ୍ରେ ତଦ୍ଦିନଂ ରାମ ନୀଯତେ ସତ୍କଥାଦିଭିଃ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ ଚୈଵ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ
ହେ ରାମ, ସେଇ ଦିନଟି କୁଁଭର ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ସତ୍କଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୌଣ୍ଡିକ କଥା ଶୁଣିବା ଓ କହିବାରେ କାଟିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ଏହା ସାମ୍ନାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରକାଶଯେଦ୍ଘୃତଦୀପମଖଂଡଵ୍ରତହେତଵେ । ଦ୍ଵାଦଶୀଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ମାର୍ତଂଡସ୍ଯୋଦଯେ ସତି
ବ୍ରତ ପାଇଁ ଘିଅର ଦୀପକୁ ଅବିରତ ଜଳାଇ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଆସିଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ—
ନୀତ୍ଵା କୁଂଭଂ ଜଲୋଦ୍ଦେଶେ ନଦ୍ଯାଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣେ ତଥା । ତଡାଗେ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ତଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି
କୁଁଭକୁ ନଦୀର ଉତ୍ସ କିମ୍ବା ପୋଖରୀ ପାଖରେ ନେଇଯାଇ, ସେଠାରେ ଯଥାବିଧି ରଖି ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାତ୍ସଦେଵଂ ତଂ କୁଂଭଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଵେଦପାରଗେ । କୁଂଭେନ ସହ ରାଜେଂଦ୍ର ମହାଦାନାନି ଦାପଯେତ୍
ସେଇ ଦେବତା ସହିତ କୁଁଭକୁ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସହିତ, ରାଜା, ବଡ଼ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନେନଵିଧିନା ରାମ ଯୂଥପୈଃ ସହ ସଂଗତଃ । କୁରୁ ଵ୍ରତଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିଜଯସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ ରାମ, ଏହି ପ୍ରକାରେ ତୁମ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଏହି ବ୍ରତକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଚେଷ୍ଟାରେ କର। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିବ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ରାମୋ ଯଥୋକ୍ତମକରୋତ୍ତଦା । କୃତେ ଵ୍ରତେ ସ ଵିଜଯୀ ବଭୂଵ ରଘୁନଂଦନଃ
ଏପରି ଶୁଣି ରାମ ଯେପରି ଉପଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେହିପରି କଲେ। ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ରଘୁବଂଶୀ ବିଜୟୀ ହେଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତା ସୀତା ଜିତା ଲଂକା ପୌଲସ୍ତ୍ଯୋ ନିହତୋ ରଣେ । ଅନେନଵିଧିନା ପୁତ୍ର ଯେ କୁର୍ଵଂତି ନରା ଵ୍ରତମ୍
ସୀତା ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଲଙ୍କା ଜିତିଗଲା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ଵଂସ ହେଲେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା, ପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରତ କରନ୍ତି—
ଇହଲୋକଜଯପ୍ରାପ୍ତିଃ ପରଲୋକସ୍ତଥାକ୍ଷଯଃ । ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାତ୍ପୁତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଜଯାଵ୍ରତମ୍
ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ବିଜୟ ଓ ପରଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ପୁତ୍ର, ବିଜୟା ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଜଯାଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷନାଶନମ୍ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ବିଜୟା ବ୍ରତର ମହିମା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ ବଳିଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଫାଲ୍ଗୁନକୃଷ୍ଣାଵିଜଯାମାହାତ୍ମ୍ଯଂନାମ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାରେ, ଫାଲ୍ଗୁନ କୃଷ୍ଣା ବିଜୟା ମହିମା ନାମକ ଚୁଆଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଜଯାଯାଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତଂ କୃଷ୍ଣ ମହତ୍ଫଲମ୍ । ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯାର୍ଜୁନେ ପକ୍ଷେ ଯନ୍ନାମ୍ନୀ ତାଂ ଵଦାଧୁନା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ବିଜୟା ବ୍ରତର ମହିମା ଏବଂ ବଡ଼ ଫଳ ଶୁଣିଲି। ଏବେ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଅର୍ଜୁନ ପକ୍ଷରେ କେଉଁ ବ୍ରତ ହୁଏ, ସେଠାର ନାମ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଧର୍ମପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମିତେଽଧୁନା । ଯୋକ୍ତା ପୃଷ୍ଟେନ ମାଂଧାତ୍ରା ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ଧର୍ମପୁତ୍ର, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ। ମାଂଧାତା ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବସିଷ୍ଠ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା କହିବି।
ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ଵିଶେଷେଣ ଵିଶେଷଃ କଥିତୋ ନୃପ । ଆମଲକୀଵ୍ରତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍
ହେ ରାଜା, ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ବିଶେଷ ବ୍ରତ ହେଉଛି ଆମଳକୀ ବ୍ରତ, ଯାହା କରିଲେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକର ଫଳ ମିଳେ।
ଆମଲକ୍ଯାସ୍ତଲେ ଗତ୍ଵା ଜାଗରଂ ତତ୍ର କାରଯେତ୍ । କୃତ୍ଵା ଜାଗରଣଂ ରାତ୍ରୌ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଆମଳକୀ ଗଛ ତଳକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ରାତି ଜାଗିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଜାଗରଣ କଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ।
ମାଂଧାତୋଵାଚ - ଆମଲକୀ କଦା ହ୍ଯେଷା ଉତ୍ପନ୍ନା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ମାଁଧାତା କହିଲେ — ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆମଳକୀ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ମୋତେ ସବୁ କଥା ଖୋଲାସା କର, କାରଣ ଏଥିରେ ମୋର ବହୁତ ଆଗ୍ରହ ଅଛି।
କସ୍ମାଦିଯଂ ପଵିତ୍ରା ଚ କସ୍ମାତ୍ପାପପ୍ରଣାଶିନୀ । କସ୍ମାଜ୍ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହି ଗଛ କାହିଁକି ପବିତ୍ର? କାହିଁକି ଏହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ? ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ଜାଗି ରହିଲେ କାହିଁକି ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ?