ଇତ୍ଥଂ ତଯୋର୍ଦୁଃଖିତଯୋର୍ନିର୍ଜଗାମ ନିଶୀଥିନୀ । ମାର୍ତଂଡ ଉଦଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଦିଵସାଗମେ
ଏଭଳି ଦୁହେଁ ଦୁଃଖିତ ହେବା ସମୟରେ, ରାତି ଶେଷ ହେଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଆସିଗଲା।
ମଯା ତୁ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ତଯୋର୍ମୁକ୍ତିର୍ଧୃତା ହୃଦି । ଜଯାଯାଃ ସୁଵ୍ରତଂ ଚୀର୍ଣଂ ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତମ୍
ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ହୃଦୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ କଲି, କାରଣ ସେମାନେ ଜୟା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ରାତି ସାରା ଜାଗିଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ରତପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଯଥାଜାତଂ ତଥା ଶୃଣୁ । ଦ୍ଵାଦଶୀଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତେ ତଥା ଚୀର୍ଣେ ଜଯା ଵ୍ରତେ
ତେଣୁ, ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ କେମିତି ଘଟିଲା, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଆସିଲାବେଳେ ଓ ଜୟା ବ୍ରତ ସଫଳ ହେଲାବେଳେ, ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଭାଵାନ୍ନୃପତେ ପିଶାଚତ୍ଵଂ ତଯୋର୍ଗତମ୍ । ପୁଷ୍ପଦଂତୀ ମାଲ୍ଯଵତୌ ପୂର୍ଵରୂପୌ ବଭୂଵତୁଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ, ରାଜା, ସେମାନଙ୍କର ପିଶାଚ ଦେହ ଶେଷ ହେଲା; ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୀ ଓ ମାଲ୍ୟବତ୍ ତାଙ୍କ ପୁରୁଣା ରୂପକୁ ପୁଣି ପାଇଲେ।
ପୁରାତନସ୍ନେହଯୁତୌ ପୂର୍ଵାଲଂକାରଧାରିଣୌ । ଵିମାନମଧିରୂଢୌ ତୌ ଗତୌ ନାକେ ମନୋରମେ
ପୁରୁଣା ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଶୁଭ୍ର ଭୂଷାଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେହି ଦୁଇଜଣ ଦେବତା ରଥରେ ଚଢି ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ।
ଦେଵେଂଦ୍ରସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ଚକ୍ରତୁର୍ମୁଦା । ତଥାଵିଧୌ ତୁ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଘଵା ଵିସ୍ମିତୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ମଘବାନ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଲେ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଵଦ ତଂ କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ପିଶାଚତ୍ଵଂ ହି ଵାଂ ଗତୌ । ମମ ଶାପଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ କେନ ଦେଵେନ ମୋଚିତୌ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ — କହ, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପିଶାଚ ହେଲ, କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲ, ଏବଂ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲ?
ମାଲ୍ଯଵାନୁଵାଚ- ଵାସୁଦେଵପ୍ରସାଦେନ ଜଯାଯାସ୍ତୁ ଵ୍ରତେନ ଚ । ପିଶାଚତ୍ଵଂ ଗତଂ ସ୍ଵାମିଂସ୍ତଵ ଭକ୍ତିପ୍ରଭାଵତଃ
ମାଲ୍ୟବାନ୍ କହିଲେ — ବାସୁଦେବଙ୍କ କୃପା ଓ ଜୟାଙ୍କ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପିଶାଚ ହେଇଥିଲୁ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଛି।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମଘଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନସ୍ତଥା । ପଵିତ୍ରୌ ପାଵନୌ ଜାତୌ ଵଂଦନୀଯୌ ମମାପି ଚ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ମଘବାନ୍ ପୁନି କହିଲେ — ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର ହୋଇଛ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ।
ହରିଵାସରକର୍ତାରୌ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପରାଯଣୌ । ହରିଵାସରସଁଲ୍ଲୀନା ଯେ ଚ କୃଷ୍ଣପରାଯଣାଃ 6.43.
ଯେମାନେ ହରିବାସର ପାଳନ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ରହନ୍ତି, ହରିବାସରରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଓ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—
ଅସ୍ମାକମପି ମର୍ତ୍ଯାସ୍ତେ ପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଵିହରସ୍ଵ ଯଥାସୌଖ୍ଯଂ ପୁଷ୍ପଦଂତ୍ଯା ସୁରାଲଯେ
ଏମିତି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୀଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ଗୃହରେ ଆପଣ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିହାର କରନ୍ତୁ।
କୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ହରିଵାସରଃ । ଜଯା ତୁ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପହାରିଣୀ
କୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜନ୍, ହରିବାସର ଅବଶ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଜୟା ବ୍ରତ, ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ଦୂର କରେ।
ସର୍ଵଦାନାନି ତେନୈଵ ସର୍ଵଯଜ୍ଞା ଅଶେଷତଃ । ଦତ୍ତାନି କାରିତାଶ୍ଚୈଵ ଜଯାଯାସ୍ତୁ ଵ୍ରତଂ କୃତମ୍
ସମସ୍ତ ଦାନ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ସେସବୁ ଜୟା ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
କଲ୍ପକୋଟିର୍ଭଵେତ୍ତାଵଦ୍ଵୈକୁଂଠେ ମୋଦତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଏହି କଥା ପଢିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ, ରାଜନ୍, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ କିଂନାମୈକାଦଶୀଭଵେତ୍ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଵାସୁଦେଵ ମମାଗ୍ରତଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ଦୟାକରି, ବାସୁଦେବ, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ନାରଦଃ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କମଲାସନମ୍ । ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯାସିତେ ପକ୍ଷେ ଵିଜଯାନାମ ନାମତଃ । ତସ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦତଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଯିଏ କମଳାସନ। ଫାଲ୍ଗୁନର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ 'ବିଜୟା' ନାମକ ଏକାଦଶୀ କହାଯାଏ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ଏହାର ପୁଣ୍ୟ କଥା କହ।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ- ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପାପହରାମ୍ପରାମ୍ । ଯନ୍ନ କସ୍ଯଚିଦାଖ୍ଯାତଂ ମଯୈତଦ୍ଵିଜଯାଵ୍ରତମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପାପ ନାଶକ କଥା କହିବି। ଏହି ବିଜୟା ବ୍ରତର କଥା ମୁଁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କହିନଥିଲି।
ପୁରାତନଂ ଵ୍ରତଂ ହ୍ଯେତତ୍ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଜଯଂ ଦଦାତି ଵିଜଯା ନୃପାଣାଂ ଵୈ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହା ପୁରୁଣା ବ୍ରତ, ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶକ। ବିଜୟା ବ୍ରତ ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଜୟ ଦେଇଥାଏ।
ପୁରା ରାମୋ ଵନଂ ଯାତୋ ଵର୍ଷାଣ୍ଯେଵ ଚତୁର୍ଦଶ । ନ୍ଯଵସତ୍ପଂଚଵଟ୍ଯାଂ ତୁ ସହସୀତଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
ପୂର୍ବେ ରାମ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲେ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପଞ୍ଚବଟୀରେ ବସିଥିଲେ।
ତତ୍ରୈଵ ଵସତସ୍ତସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଵିଜଯାତ୍ମନଃ । ରାଵଣେନ ହୃତା ଲୌଲ୍ଯାଦ୍ଭାର୍ଯା ସୀତା ଯଶସ୍ଵିନୀ
ସେଠାରେ ବିଜୟୀ ରାମ ବସୁଥିବାବେଳେ, ରାବଣ ଲୋଭରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ତ୍ରୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲା।
ତେନ ଦୁଃଖେନ ରାମୋଽପି ମୋହମଭ୍ଯାଗତସ୍ତଦା । ଭ୍ରମନ୍ଜଟାଯୁଷମଥୋ ଦଦର୍ଶ ଵିଗତାଯୁଷମ୍
ସେଇ ଦୁଃଖରେ ରାମ ମଧ୍ୟ ମୋହରେ ପଡ଼ିଲେ। ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ ମୃତ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କବଂଧୋ ନିହତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭ୍ରମତାରଣ୍ଯମଧ୍ଯତଃ । ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମଂ ତସ୍ଯ ସଖିତ୍ଵଂ ସମପଦ୍ଯତ
ତାପରେ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ କବନ୍ଧକୁ ବଧ କଲେ। ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରତା ହେଲା।
ଵାନରାଣାମନୀକାନି ରାମାର୍ଥଂସଂଗତାନି ଚ । ତତୋ ହନୁମତା ଦୃଷ୍ଟା ଲଂକୋଦ୍ଯାନେ ତୁ ଜାନକୀ
ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ବାନର ସେନାମାନେ, ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କାର ଉଦ୍ୟାନରେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ରାମସଂଜ୍ଞାପନଂ ତସ୍ଯୈ ଦତ୍ତଂ କର୍ମ ମହତ୍କୃତମ୍ । ପୁନଃ ସମେତ୍ଯ ରାମେଣ ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ନିଵେଦିତମ୍
ସେଠାରେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦିଆଗଲା, ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା। ପୁଣି ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ଯାଇ, ସେଠାର ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜଣାଇଲେ।
ଅଥ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଚଂଦ୍ରୋ ଵାକ୍ଯଂ ଚୈଵ ହନୂମତଃ । ସୁଗ୍ରୀଵାନୁମତେନୈଵ ପ୍ରସ୍ଥାନଂ ସମରୋଚଯତ୍
ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ରାମ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ।
ସୌମିତ୍ରେକେନ ପୁଣ୍ଯେନ ତୀର୍ଯତେ ଵରୁଣାଲଯଃ । ଅଗାଧୋ ନିତରାମେଷ ଯାଦୋଭିଶ୍ଚ ସମାକୁଲଃ । ଉପାଯଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି ଯେନାସୌ ସୁତରୋ ଭଵେତ୍
ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଏହି ବଡ଼ ଗଭୀର ଏବଂ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟେଇବାକୁ ପଡିବ। ମୁଁ ଏହା ଅଟେଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଆଦିଦେଵସ୍ତ୍ଵମେଵାସି ପୁରାଣପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ବକଦାଲ୍ଭ୍ଯୋ ମୁନିଶ୍ଚାତ୍ର ଵର୍ତତେ ଦ୍ଵୀପମଧ୍ଯତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ — ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟରେ ବକଦାଲ୍ଭ୍ୟ ନାମକ ମୁନି ରହୁଛନ୍ତି।
ଅସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନାଦ୍ଯୋଜନାର୍ଦ୍ଧମାଶ୍ରମସ୍ତସ୍ଯ ରାଘଵ । ଅନ୍ଯେ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ବହଵୋ ରଘୁନଂଦନ
ଏଠାରୁ ଅଧା ଯୋଜନ ଦୂରରେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ରଘୁନନ୍ଦନ। ଏଠାରେ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ତଂ ପୃଚ୍ଛ ଗତ୍ଵା ରାଜେଂଦ୍ର ପୁରାଣମୃଷିପୁଂଗଵମ୍ । ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାତିଶୋଭନମ୍
ହେ ରାଜା, ଆପଣ ଯାଇ, ସେ ପ୍ରାଚୀନ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣି—
ଜଗାମ ରାଘଵୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବକଦାଲ୍ଭ୍ଯଂ ମହାମୁନିମ୍ । ପ୍ରଣନାମ ମୁନିଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ରାମୋ ଵିଷ୍ଣୁମିଵାମରଃ
ରାମ ମହାମୁନି ବକଦାଲ୍ଭ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ରାମ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କରନ୍ତି।