ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସାଧୁ କୃଷ୍ଣ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତମାଦିଦେଵୋ ଭଵାନ୍ପ୍ରଭୋ । ସ୍ଵେଦଜା ଅଂଡଜାଶ୍ଚୈଵ ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଶ୍ଚ ଜରାଯୁଜାଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିଛ, ହେ କୃଷ୍ଣ; ଆପଣ ଆଦିଦେବ, ପ୍ରଭୁ। ଘମ, ଡିମ୍ବ, ଅଙ୍କୁର ଓ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—
ତେଷାଂ କର୍ତ୍ତା ଵିକର୍ତ୍ତା ତ୍ଵଂ ପାଲକଃ କ୍ଷଯକାରକଃ । ମାଘସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ଷଟ୍ତିଲା କଥିତା ତ୍ଵଯା
ସେମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ପାଳକ ଓ ନାଶକ ଆପଣ; ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି।
ଶୁକ୍ଲେ ଚ କା ଭଵେଦ୍ଦେଵ କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦତଃ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯାଃ କୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ
ହେ ଦେବ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କ'ଣ ହୁଏ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ— ଏହାର ନାମ କ'ଣ, କିପରି କରାଯାଏ, ଏଠିରେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ରାଜେଂଦ୍ର ଶୁକ୍ଲେ ମାଘସ୍ଯ ଯା ଭଵେତ୍ । ଜଯା ନାମେତି ଵିଖ୍ଯାତା ସର୍ଵପାପହରା ପରା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଏବେ ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ହୁଏ, ତାହା ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହା 'ଜୟା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପଵିତ୍ରା ପାପହଂତ୍ରୀ ଚ କାମଦା ମୋକ୍ଷଦା ନୃଣାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପହଂତ୍ରୀ ଚ ପିଶାଚତ୍ଵଵିନାଶିନୀ
ଏହା ପବିତ୍ର, ପାପ ନାଶ କରେ, ଲୋକଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ଭୂତପିଶାଚ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।
ନୈଵ ତସ୍ଯା ଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେ ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ଜାଯତେ ନୃଣାମ୍ । ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ପାପଘ୍ନୀ ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ
ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପିଶାଚ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ପାପ ନାଶକ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ସା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କଥା ପୌରାଣିକୀ ଶୁଭା
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାଜା, ଏହା ସାବଧାନ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶୁଣ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପୁନ୍ୟ ପୌରାଣିକ କଥା।
ପଂକଜେ ଚ ପୁରାଣେଽସ୍ଯା ମହିମା କଥିତୋ ମଯା । ଏକଦା ନାକଲୋକେ ଵୈ ଇଂଦ୍ରୋ ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ହ
ପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ ଏହାର ମହିମା ମୁଁ କହିଛି। ଏକଥର, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ଦେଵାସ୍ତତ୍ର ସୁଖେନୈଵ ନିଵସଂତି ମନୋରମେ । ପୀଯୂଷପାନନିରତା ଅପ୍ସରୋଗଣସେଵିତାଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାନ୍ତି, ମନୋହର ସ୍ଥାନରେ ଅମୃତ ପିଇବାରେ ମନ ଲଗାଇ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସେବା ଉପଭୋଗ କରୁଥାନ୍ତି।
ନଂଦନଂ ତୁ ଵନଂ ତତ୍ର ପାରିଜାତୋପସେଵିତମ୍ । ରମଯଂତି ରମଂତେଽତ୍ର ଅପ୍ସରୋଭିର୍ଦିଵୌକସଃ
ସେଠାରେ ନନ୍ଦନ ବନ ଅଛି, ପାରିଜାତ ଗଛରେ ଶୋଭିତ। ଏଠି ଦେବତାମାନେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଓ ମଜା କରନ୍ତି।
ଏକଦା ରମମାଣୋଽସୌ ଦେଵେଂଦ୍ରଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ନୃପ । ନର୍ତ୍ତଯାମାସ ଵୈ ହର୍ଷାତ୍ପଂଚାଶତ୍କୋଟିନାଯକଃ
କେବଳ ଏକଥର, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ପଞ୍ଚାଶି କୋଟି ସାଥିମାନେ ସହିତ ଖୁସିରେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
ଗଂଧର୍ଵାସ୍ତତ୍ର ଗାଯଂତି ଗଂଧର୍ଵଃ ପୁଷ୍ପଦଂତକଃ । ଚିତ୍ରସେନସ୍ତୁ ତତ୍ରୈଵ ଚିତ୍ରସେନସୁତା ତଥା
ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି—ଗନ୍ଧର୍ବ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତକ, ଏବଂ ଚିତ୍ରସେନ ଓ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ।
ମାଲିନୀତି ଚ ନାମ୍ନା ତୁ ଚିତ୍ରସେନସ୍ଯ ଯୋଷିତା । ମାଲିନ୍ଯାସ୍ତୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ପୁଷ୍ପଦଂତୀ ଚ ନାମତଃ
ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ଜନାନୀ ନାମ ମାଲିନୀ, ମାଲିନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୀ ନାମକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପଦଂତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽସୌ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ନାମ ନାମତଃ । ପୁଷ୍ପଦଂତ୍ଯାଶ୍ଚ ରୂପେଣ ମାଲ୍ଯଵାନତିମୋହିତଃ
ପୁଷ୍ପଦନ୍ତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ମାଲ୍ୟବାନ୍। ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଗଲେ।
ତଯା ହ୍ଯେଵଂ କଟାକ୍ଷୈଶ୍ଚ ମାଲ୍ଯଵାଂଶ୍ଚ ଵଶୀକୃତଃ । ଲାଵଣ୍ଯଂ ରୂପସଂପନ୍ନଂ ତସ୍ଯା ରୂପଂ ନିଶାମଯ
ତାଙ୍କର ନଜର ଦ୍ୱାରା ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖ, ଯେଉଁଥିରେ ଲାଜ ଓ ଆକର୍ଷଣ ଭରିଛି।
ବାହୂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ କାମେନ କଂଠପାଶୌ କୃତାଵିଵ । କର୍ଣାଯତେ ତୁ ନଯନେ ରକ୍ତାଂତେ ଘୂର୍ଣିତେ ତଥା
ତାଙ୍କର ବାହୁ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି କାମନାରେ ଗଳାକୁ ବେଢ଼ି ରଖିଛି। ତାଙ୍କର ଆଖି ଲାଲ ଆଉ ଘୂରୁଛି, କାନ ପାଖକୁ ଚାହୁଁଛି।
କର୍ଣୌ ତୁ ଶୋଭନୌ ତସ୍ଯାଃ କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ନୃପୋତ୍ତମ । କଂବୁଗ୍ରୀଵାଯୁତା ସୈଵ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା
ତାଙ୍କର କାନ ଦୁଇଟି ଅତି ସୁନ୍ଦର, କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କର ଗଳା ଶଂଖ ଭଳି, ଦିବ୍ୟ ଗହନାରେ ଭୂଷିତ।
ପୀନୋନ୍ନତୌ କୁଚୌ ତସ୍ଯାସ୍ତୌ ହେମକଲଶାଵିଵ । ମଧ୍ଯଂ କ୍ଷାମଂ ଚ ଚାର୍ଵଂଗ୍ଯା ମୁଷ୍ଟିଗ୍ରାହ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଅଂଶ ଉଚ୍ଚ ଓ ଭରିବା, ସୁନାର କଳଶ ଭଳି। ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ସାଣ୍ଠି, ମୁଠିରେ ଧରିହେବା ଭଳି।
ନିତଂବୌ ଵିସ୍ତୃତୌ ଚାସ୍ଯା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଜଘନସ୍ଥଲୀ । ଚରଣୌ ଶୋଭମାନୌ ଚ ରକ୍ତୋତ୍ପଲସମଦ୍ଯୁତୀ
ତାଙ୍କର ନିତମ୍ବ ଚଉଡ଼ା, ପିଠି ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ। ତାଙ୍କର ପାଦ ଲାଲ ଅପସରା ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଈଦୃଶ୍ଯା ପୁଷ୍ପଵତ୍ଯା ସ ମାଲ୍ଯଵାନତିମୋହିତଃ । ଶକ୍ରସ୍ଯ ପରିତୋଷାଯ ନୃତ୍ଯାର୍ଥଂ ତୌ ସମାଗତୌ
ଏଭଳି ପୁଷ୍ପଭା ଜନନୀକୁ ଦେଖି ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ। ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
ଗାଯମାନୌ ତୁ ତୌ ତତ୍ର ଅପ୍ସରୋଗଣସେଵିତୌ । ମଦନାଭିପରୀତାଂଗୌ ପୁଷ୍ପଦଂତୀ ଚ ମାଲ୍ଯଵାନ୍
ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣେ ଗାଉଥିଲେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସେବାରେ ରହି। ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା—ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୀ ଓ ମାଲ୍ୟବାନ୍।
ପରସ୍ପରାନୁରାଗେଣ ଵ୍ଯାମୋହଵଶମାଗତୌ । ନ ଶୁଦ୍ଧଗାନଂ ଗାଯେତାଂ ଚିତ୍ତଭ୍ରମସମନ୍ଵିତୌ
ପରସ୍ପର ପ୍ରେମରେ ଦୁଇଜଣେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଗଲେ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହେବାରୁ ସଫା ଗୀତ ଗାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ବଦ୍ଧଦୃଷ୍ଟୀ ତଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କାମବାଣଵଶଂ ଗତୌ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଲେଖର୍ଷଭସ୍ତତ୍ର ସଂଗତଂ ମାନସଂ ତଯୋଃ
ଦୁଇଜଣେ ଏକାଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ, କାମବାଣରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ତାଙ୍କର ମନ ଏକାଠି ହୋଇଛି ବୋଲି ଦେଖି, ଲେଖର୍ଷଭ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେଥିରେ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତାଲକ୍ରିଯାମାନଲୋପାତ୍ତଥା ଗୀତଵିସର୍ଜନାତ୍ । ଚିଂତଯିତ୍ଵା ତୁ ମଘଵା ହ୍ଯଵମାନଂ ତଥାତ୍ମନଃ
ତାଙ୍କର ତାଳ ଭଙ୍ଗ ଓ ଗୀତ ଛାଡ଼ିଦେବା ଦେଖି, ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜକୁ ଅପମାନ ହେଲା ବୋଲି ଭାବିଲେ।
କୁପିତଶ୍ଚ ତଯୋରର୍ଥେ ଶାପଂ ଦାସ୍ଯନ୍ନିଦଂ ଜଗୌ । ଧିଗ୍ଧିଗ୍ଵାଂ ପତିତୌ ମୂଢାଵାଜ୍ଞାଭଂଗ କୃତୌ ମମ
ତାଙ୍କୁ ନେଇ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶାପ ଦେବାକୁ ଯୋଗାଉଥିବାବେଳେ କହିଲେ—'ହେ ଲଜ୍ଜା! ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା, ମୋ ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲା।'
ଯୁଵାଂ ପିଶାଚୌ ଭଵତାଂ ଦଂପତୀଭାଵଧାରିଣୌ । ମର୍ତ୍ଯଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ତୌ ଭୁଂଜାନୌ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପିଶାଚ ହେବ, ଦମ୍ପତି ଭାବ ଧାରଣ କରି ମଣିଷ ଲୋକରେ ଯିବ, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରିବ।'
ଏଵଂ ମଘଵତା ଶପ୍ତାଵୁଭୌ ଦୁଃଖିତମାନସୌ । ହିମଵଂତଂ ଗିରିଂ ପ୍ରାପ୍ତାଵିଂଦ୍ରଶାପାଦ୍ଵିମୋହିତୌ
ଏଭଳି ମଘବାନଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ, ଦୁହେଁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ମନେ ହିମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ।
ଉଭୌ ପିଶାଚତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦାରୁଣଂ ଦୁଃଖମେଵ ଚ । ସଂତପ୍ତମାନସୌ ତତ୍ର ହିମକୃଚ୍ଛ୍ରଗତାଵୁଭୌ
ଦୁହେଁ ପିଶାଚ ଦେହ ନେଇଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ; ମନ ଜଳିଯାଇ, ସେଠାରେ ତୀବ୍ର ଶୀତ ଭୋଗିଲେ।
ଗଂଧର୍ଵତ୍ଵମପ୍ସରସ୍ତ୍ଵଂ ନ ଜାନୀତୋ ଵିମୌହିତୌ । ପୀଡ୍ଯମାନୌ ନିଦାଘେନ ଦେହପାତକଜେନ ଚ
ଏକ ଜଣେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟଜଣେ ଅପ୍ସରା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି ସେଥିରେ ଜଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତୀବ୍ର ତାପ ଓ ଦେହ ପତନର ପାପରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
ନ ନିଶାଯାଂ ସୁଖଂ ଶାଂତିଂ ଲଭେତେ କର୍ମପୀଡିତୌ । ପରସ୍ପରଂ ଵାଦମାନୌ ଚେରତୁର୍ଗିରିଗହ୍ଵରେ
କର୍ମରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ରାତିରେ ସେମାନେ କେବେ ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ସୁଖ ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ପରସ୍ପରେ ବାଦବିବାଦ କରି, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ।