ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଏକାପିନାଵଦତ୍ତତ୍ର ଷଟ୍ତିଲୈକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଅନ୍ଯଯା କଥିତଂ ତତ୍ର ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ମାନୁଷୀ ମଯା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ସେଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଛଡ଼ି, ସମସ୍ତେ ଷଟ୍ତିଳା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କଥା କହୁଥିଲେ; ମୁଁ ମାନବ ରୂପରେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଜଣାଣୀକୁ ଦେଖିଲି।
ତତୋ ଦ୍ଵାରଂ ସମୁଦ୍ଘାଟ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟା ତାଭିଶ୍ଚ ମାନୁଷୀ । ନ ଦେଵୀ ନ ଚ ଗଂଧର୍ଵୀ ନାସୁରୀ ନ ଚ ପନ୍ନଗୀ
ତାପରେ, ବାଟ ଖୋଲିବା ସହିତ, ସେ ଜଣାଣୀକୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ; ସେ କୌଣସି ଦେବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ଦାନବୀ କିମ୍ବା ନାଗିନୀ ନୁହଁନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟା ପୂର୍ଵଂ ତଥା ନାରୀ ଯାଦୃଶୀଯଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ଦେଵୀନାମୁପଦେଶେନ ଷଟ୍ତିଲାଯା ଵ୍ରତଂ କୃତମ୍
ଏପରି ଜଣାଣୀକୁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦେବୀମାନେ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେଠି ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ମାନୁଷ୍ଯା ସତ୍ଯଵ୍ରତଯା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍ । ରୂପକାଂତିସମାଯୁକ୍ତା କ୍ଷଣେନ ସମଵାପ ସା
ମାନବ ହୋଇ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁର ଫଳ ପାଇଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଭରିଗଲେ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଦି ସୁଵର୍ଣଂ ରୌପ୍ଯମେଵ ଚ । ଭଵନଂ ସର୍ଵସଂପନ୍ନଂ ଷଟ୍ତିଲାଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଷଟ୍ତିଳାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପୋଷାକ, ସୁନା, ଚାଁଦି ଓ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘର ଲାଗିଲେ।
ରୂପକାଂତିସମାଯୁକ୍ତା କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ
ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଗଲେ।
ଅତିତୃଷ୍ଣା ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଆତ୍ମଵିତ୍ତାନୁସାରେଣ ତିଲାନ୍ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଦାପଯେତ୍
ଅତି ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧନ ପାଇଁ ଚତୁରତା କିମ୍ବା ଚାଳାକି ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍; ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ତିଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଲଭତେ ଚୈଵମାରୋଗ୍ଯଂ ନରୋ ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି । ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନ କଷ୍ଟତ୍ଵଂ ନ ଚ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯମେଵ ଚ 6.42.
ଏପରି ଭାବେ, ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଏ; ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅପମୃତ୍ୟୁ ଆସେ ନାହିଁ।
ସଂଭଵେଦ୍ଵୈ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷଟ୍ତିଲାସମୁପୋଷଣାତ୍ । ଅନେନ ଵିଧିନା ଭୂପ ତିଲଦାତା ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଷଟ୍ତିଳା ଉପବାସ ଏହି ପ୍ରକାର କରିଲେ, ତିଳ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଫଳ ପାଏ।
ମୁଚ୍ଯତେ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈରନାଯାସେନ ମାନଵଃ । ଦାନଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍ପାତ୍ରେ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍ । ନାନର୍ଥଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାଯାସଃ ଶରୀରେ ନୃପସତ୍ତମ
ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏଠିରେ କୌଣସି କ୍ଷତି କିମ୍ବା ଶରୀରରେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସାଧୁ କୃଷ୍ଣ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତମାଦିଦେଵୋ ଭଵାନ୍ପ୍ରଭୋ । ସ୍ଵେଦଜା ଅଂଡଜାଶ୍ଚୈଵ ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଶ୍ଚ ଜରାଯୁଜାଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିଛ, ହେ କୃଷ୍ଣ; ଆପଣ ଆଦିଦେବ, ପ୍ରଭୁ। ଘମ, ଡିମ୍ବ, ଅଙ୍କୁର ଓ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—
ତେଷାଂ କର୍ତ୍ତା ଵିକର୍ତ୍ତା ତ୍ଵଂ ପାଲକଃ କ୍ଷଯକାରକଃ । ମାଘସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ଷଟ୍ତିଲା କଥିତା ତ୍ଵଯା
ସେମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ପାଳକ ଓ ନାଶକ ଆପଣ; ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି।
ଶୁକ୍ଲେ ଚ କା ଭଵେଦ୍ଦେଵ କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦତଃ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯାଃ କୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ
ହେ ଦେବ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କ'ଣ ହୁଏ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ— ଏହାର ନାମ କ'ଣ, କିପରି କରାଯାଏ, ଏଠିରେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ରାଜେଂଦ୍ର ଶୁକ୍ଲେ ମାଘସ୍ଯ ଯା ଭଵେତ୍ । ଜଯା ନାମେତି ଵିଖ୍ଯାତା ସର୍ଵପାପହରା ପରା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଏବେ ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ହୁଏ, ତାହା ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହା 'ଜୟା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପଵିତ୍ରା ପାପହଂତ୍ରୀ ଚ କାମଦା ମୋକ୍ଷଦା ନୃଣାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପହଂତ୍ରୀ ଚ ପିଶାଚତ୍ଵଵିନାଶିନୀ
ଏହା ପବିତ୍ର, ପାପ ନାଶ କରେ, ଲୋକଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନାଶ କରେ ଏବଂ ଭୂତପିଶାଚ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।
ନୈଵ ତସ୍ଯା ଵ୍ରତେ ଚୀର୍ଣେ ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ଜାଯତେ ନୃଣାମ୍ । ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ପାପଘ୍ନୀ ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ
ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ପିଶାଚ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ପାପ ନାଶକ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ସା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ କଥା ପୌରାଣିକୀ ଶୁଭା
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାଜା, ଏହା ସାବଧାନ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶୁଣ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପୁନ୍ୟ ପୌରାଣିକ କଥା।
ପଂକଜେ ଚ ପୁରାଣେଽସ୍ଯା ମହିମା କଥିତୋ ମଯା । ଏକଦା ନାକଲୋକେ ଵୈ ଇଂଦ୍ରୋ ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ହ
ପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ ଏହାର ମହିମା ମୁଁ କହିଛି। ଏକଥର, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ଦେଵାସ୍ତତ୍ର ସୁଖେନୈଵ ନିଵସଂତି ମନୋରମେ । ପୀଯୂଷପାନନିରତା ଅପ୍ସରୋଗଣସେଵିତାଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାନ୍ତି, ମନୋହର ସ୍ଥାନରେ ଅମୃତ ପିଇବାରେ ମନ ଲଗାଇ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସେବା ଉପଭୋଗ କରୁଥାନ୍ତି।
ନଂଦନଂ ତୁ ଵନଂ ତତ୍ର ପାରିଜାତୋପସେଵିତମ୍ । ରମଯଂତି ରମଂତେଽତ୍ର ଅପ୍ସରୋଭିର୍ଦିଵୌକସଃ
ସେଠାରେ ନନ୍ଦନ ବନ ଅଛି, ପାରିଜାତ ଗଛରେ ଶୋଭିତ। ଏଠି ଦେବତାମାନେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଓ ମଜା କରନ୍ତି।
ଏକଦା ରମମାଣୋଽସୌ ଦେଵେଂଦ୍ରଃ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ନୃପ । ନର୍ତ୍ତଯାମାସ ଵୈ ହର୍ଷାତ୍ପଂଚାଶତ୍କୋଟିନାଯକଃ
କେବଳ ଏକଥର, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ପଞ୍ଚାଶି କୋଟି ସାଥିମାନେ ସହିତ ଖୁସିରେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
ଗଂଧର୍ଵାସ୍ତତ୍ର ଗାଯଂତି ଗଂଧର୍ଵଃ ପୁଷ୍ପଦଂତକଃ । ଚିତ୍ରସେନସ୍ତୁ ତତ୍ରୈଵ ଚିତ୍ରସେନସୁତା ତଥା
ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି—ଗନ୍ଧର୍ବ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତକ, ଏବଂ ଚିତ୍ରସେନ ଓ ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ।
ମାଲିନୀତି ଚ ନାମ୍ନା ତୁ ଚିତ୍ରସେନସ୍ଯ ଯୋଷିତା । ମାଲିନ୍ଯାସ୍ତୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ପୁଷ୍ପଦଂତୀ ଚ ନାମତଃ
ଚିତ୍ରସେନଙ୍କ ଜନାନୀ ନାମ ମାଲିନୀ, ମାଲିନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୀ ନାମକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ପୁଷ୍ପଦଂତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽସୌ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ନାମ ନାମତଃ । ପୁଷ୍ପଦଂତ୍ଯାଶ୍ଚ ରୂପେଣ ମାଲ୍ଯଵାନତିମୋହିତଃ
ପୁଷ୍ପଦନ୍ତଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ମାଲ୍ୟବାନ୍। ପୁଷ୍ପଦନ୍ତୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଗଲେ।
ତଯା ହ୍ଯେଵଂ କଟାକ୍ଷୈଶ୍ଚ ମାଲ୍ଯଵାଂଶ୍ଚ ଵଶୀକୃତଃ । ଲାଵଣ୍ଯଂ ରୂପସଂପନ୍ନଂ ତସ୍ଯା ରୂପଂ ନିଶାମଯ
ତାଙ୍କର ନଜର ଦ୍ୱାରା ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖ, ଯେଉଁଥିରେ ଲାଜ ଓ ଆକର୍ଷଣ ଭରିଛି।
ବାହୂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ କାମେନ କଂଠପାଶୌ କୃତାଵିଵ । କର୍ଣାଯତେ ତୁ ନଯନେ ରକ୍ତାଂତେ ଘୂର୍ଣିତେ ତଥା
ତାଙ୍କର ବାହୁ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି କାମନାରେ ଗଳାକୁ ବେଢ଼ି ରଖିଛି। ତାଙ୍କର ଆଖି ଲାଲ ଆଉ ଘୂରୁଛି, କାନ ପାଖକୁ ଚାହୁଁଛି।
କର୍ଣୌ ତୁ ଶୋଭନୌ ତସ୍ଯାଃ କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ନୃପୋତ୍ତମ । କଂବୁଗ୍ରୀଵାଯୁତା ସୈଵ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା
ତାଙ୍କର କାନ ଦୁଇଟି ଅତି ସୁନ୍ଦର, କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କର ଗଳା ଶଂଖ ଭଳି, ଦିବ୍ୟ ଗହନାରେ ଭୂଷିତ।
ପୀନୋନ୍ନତୌ କୁଚୌ ତସ୍ଯାସ୍ତୌ ହେମକଲଶାଵିଵ । ମଧ୍ଯଂ କ୍ଷାମଂ ଚ ଚାର୍ଵଂଗ୍ଯା ମୁଷ୍ଟିଗ୍ରାହ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଅଂଶ ଉଚ୍ଚ ଓ ଭରିବା, ସୁନାର କଳଶ ଭଳି। ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ସାଣ୍ଠି, ମୁଠିରେ ଧରିହେବା ଭଳି।
ନିତଂବୌ ଵିସ୍ତୃତୌ ଚାସ୍ଯା ଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଜଘନସ୍ଥଲୀ । ଚରଣୌ ଶୋଭମାନୌ ଚ ରକ୍ତୋତ୍ପଲସମଦ୍ଯୁତୀ
ତାଙ୍କର ନିତମ୍ବ ଚଉଡ଼ା, ପିଠି ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ। ତାଙ୍କର ପାଦ ଲାଲ ଅପସରା ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ଈଦୃଶ୍ଯା ପୁଷ୍ପଵତ୍ଯା ସ ମାଲ୍ଯଵାନତିମୋହିତଃ । ଶକ୍ରସ୍ଯ ପରିତୋଷାଯ ନୃତ୍ଯାର୍ଥଂ ତୌ ସମାଗତୌ
ଏଭଳି ପୁଷ୍ପଭା ଜନନୀକୁ ଦେଖି ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ। ଦୁଇଜଣେ ଏକାଠି ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।