ରାଜୋଵାଚ- ଏଷ ଵୈ ସଂଶଯୋ ମହ୍ଯଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯୋତ୍ପାଦନେ ମହାନ୍ । ଯଦି ତୁଷ୍ଟା ଭଵଂତୋ ଵୈ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦୀଯତାଂ ତଦା
ରାଜା କହିଲେ: 'ମୋର ପୁଅ ହେବା ବିଷୟରେ ଭୟଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଯଦି ଆପଣମାନେ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ମୁନିରୁଵାଚ- ଅଦ୍ଯୈଵ ଦିଵସେ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଦା ନାମ ଵର୍ତତେ । ଏକାଦଶୀତି ଵିଖ୍ଯାତଂ କ୍ରିଯତାଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ମୁନି କହିଲେ: 'ଆଜି ଏହି ଦିନଟି ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କର।'
ଅଭିଷେକାତ୍ତତୋଽସ୍ମାକଂ କେଶଵସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ । ଅଵଶ୍ଯଂ ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଆମର ଅଭିଷେକ ଏବଂ କେଶବଙ୍କର କୃପାରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ ପାଇବ।'
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଚନାତ୍ତେଷାଂ କୃତଂ ରାଜ୍ଞା ଵ୍ରତୋତ୍ତମମ୍ । ମୁନୀନାମୁପଦେଶେନ ପୁତ୍ରଦା ଯା ଵିଧାନତଃ
ମୁନିମାନଙ୍କର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ରାଜା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରକାରରେ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀର ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପାରଣଂ କୃତ୍ଵା ମୁନୀନ୍ନତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଆଜଗାମ ଗୃହଂ ରାଜା ରାଜ୍ଞୀ ଗର୍ଭମଥାଦଧୌ 6.41.
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାଜା ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ ରାନୀ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ।
ପୁତ୍ରୋ ଜାତଃ ସୂତିକାଲେ ତେଜସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା । ପିତରଂ ତୋଷଯାମାସ ପ୍ରଜାପାଲୋ ବଭୂଵ ସଃ
ଯଥାସମୟରେ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଖୁସି କଲା ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ହେଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଦା ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଲୋକାନାଂ ତୁ ହିତାର୍ଥାଯ ତଵାଗ୍ରେ କଥିତଂ ମଯା
ତେଣୁ, ହେ ରାଜା, ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀର ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଲୋକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ କହିଛି।
ଏକଚିତ୍ତାସ୍ତୁ ଯେ ମର୍ତ୍ଯାଃ କୁର୍ଵଂତି ପୁତ୍ରଦା ଵ୍ରତମ୍ । ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯେହ ଲୋକେ ତୁ ମୃତାସ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପୁତ୍ରଦା ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ପୁଅ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି କଥା ପଢିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ, ହେ ରାଜା, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସାଧୁ କୃଷ୍ଣ ଜଗନ୍ନାଥ ଆଦିଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କୃପାଂ କୁରୁ ମମୋପରି
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: 'ବହୁତ ଭଲ କଥା କହିଲ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଆଦିଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ! ତୁମ ଦୟାରେ ମୋତେ କହ, ଏବଂ ମୋପରେ କୃପା କର।'
ମାଘସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କା ଵା ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
'ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଆସେ? ତାହାର ନାଁ କଣ, ଏବଂ କେମିତି କରିବା ଉଚିତ? ଏହି କଥା ମୋତେ ଭଲଭାବେ ବୁଝାଅ।'
ଦାଲଭ୍ଯ ଉଵାଚ- ମର୍ତ୍ଯଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ପାପଂ କୁର୍ଵଂତି ଜଂତଵଃ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତା ଯେ ଵିଵିଧାଦିଭିଃ
ଦାଲଭ୍ୟ କହିଲେ: 'ଏହି ମଣିଷ ଜଗତକୁ ଆସି, ବିଭିନ୍ନ ପାପ କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଅନେକ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।'
ପରଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରାଶ୍ଚ ପରଵ୍ଯସନମୋହିତାଃ । କଥଂ ନ ଯାଂତି ନରକଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
'କିଏ ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରାଏ, କିଏ ଅନ୍ୟର ଦୁରାଚାରରେ ମନ ଲଗାଏ—ଏମିତି ଲୋକମାନେ କିପରି ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହ।'
ଅନାଯାସେନ ଭଗଵନ୍ଦାନେନାଲ୍ପେନ କେନଚିତ୍ । ପାପଂ ପ୍ରଶମନଂ ଯାତି ଏତନ୍ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
'ହେ ପ୍ରଭୁ, କୌଣସି ସହଜ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଦାନ କରିଲେ କିପରି ପାପ ଦୂର ହୁଏ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।'
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ- ସାଧୁସାଧୁ ମହାଭାଗ ଗୁହ୍ଯମେତତ୍ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ଯନ୍ନ କସ୍ଯଚିଦାଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ରଦୈଵତୈଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: 'ବହୁତ ଭଲ, ବହୁତ ଭଲ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ! ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ। ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କାହାକୁ କହିନାହାନ୍ତି।'
ତଦହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ମାଘମାସେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଶୁଚିସ୍ନାତୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଏହିପରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ପଚାରିଥିବାରୁ ମୁଁ କହୁଛି—ମାଘ ମାସ ଆସିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
କାମକ୍ରୋଧାଭିମାନେର୍ଷ୍ଯାଲୋଭ ପୈଶୁନ୍ଯ ଵର୍ଜିତଃ । ଦେଵଦେଵଂ ଚ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଵାରିଭିଃ
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଅଭିମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଲୋଭ ଓ ନିନ୍ଦା ଛାଡ଼ି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କର ପାଦ ଜଳରେ ଧୋଇବା ଉଚିତ।
ଭୂମାଵପତିତଂ ଗୃହ୍ଯ ଗୋମଯଂ ତତ୍ର ମାନଵଃ । ତିଲାନ୍ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ କାର୍ପାଂସଂ ପିଂଡିକାଶ୍ଚୈଵ କାରଯେତ୍
ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗୋମୟ ନେଇ, ତାହାରେ ତିଳ ଓ ଏକ ଛୋଟ କପଡ଼ା ମିଶାଇ, ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୋଲା ବନେଇବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତଂ ଚୈଵ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ତତୋ ମାଘେ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ହ୍ଯାଷାଢର୍କ୍ଷଂ ଭଵେଦ୍ଯଦି
ଏପରି ଏକ ଶତ ଆଠ (୧୦୮) ଗୋଲା ବନେଇବା ଦରକାର—ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ, ମାଘ ମାସ ଆସିଲେ ଏବଂ ଯଦି ତାରା ଆଷାଢ଼ା ଥାଏ—
ମୂଲଂ ଵା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ଯୈକାଦଶୀ ନିଯମାଂସ୍ତତଃ । ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ପୁଣ୍ଯକାଲେ ଚ ଵିଧାନଂ ତତ୍ର ମେ ଶୃଣୁ
କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ କିମ୍ବା ତାହାର ମୂଳ ଦିନ ଥିଲେ, ସେହି ସୁଭ ସମୟରେ ବ୍ରତ ଧରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ବିଧି ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ଦେଵଦେଵଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସୁସ୍ନାତଃ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ । କୃଷ୍ଣନାମାନି ସଂକୀର୍ତ୍ଯ ପୁନଃ ପ୍ରସ୍ଖଲିତାଦିଷୁ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି କିଛି ତ୍ରୁଟି ହୋଇଥିଲେ।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାଦାଦୌ ହୋମଂ ଚ କାରଯେତ୍ । ଅର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଦ୍ଵିତୀଯେଽହ୍ନି ପୁନର୍ହରିମ୍
ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା, ପ୍ରଥମେ ହୋମ କରିବା, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ପୁଣି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଚଂଦନାଗୁରୁକର୍ପୂରୈର୍ନୈଵେଦ୍ଯଂ କୃସରଂ ତଥା । ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ନାମ୍ନା ଚ ତତଃ କୃଷ୍ଣାଖ୍ଯେନ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କପୂର ଓ ଖିରା ଭାତ ଦ୍ୱାରା ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି, ପୁଣିପୁଣି କୃଷ୍ଣ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
କୂଷ୍ମାଂଡୈର୍ନାରିକେରୈଶ୍ଚ ହ୍ଯଥଵା ବୀଜପୂରକୈଃ । ସର୍ଵାଭାଵେଽପି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଶସ୍ତପୂଗଫଲୈର୍ଵୃତମ୍ । ଅର୍ଘଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଧାନେନ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍
କୁଁଦୁ, ନାଡ଼ିଆ କିମ୍ବା ମଣ୍ଡିଆ ବିଆ ଭରା ଫଳ ଦ୍ୱାରା, ଏମିତି କିଛି ନ ମିଳିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭଲ ପୁଗଫଳ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଯଥାବିଧିରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କୃଷ୍ଣକୃଷ୍ଣ କୃପାଲୁସ୍ତ୍ଵମଗତୀନାଂ ଗତିର୍ଭଵ । ସଂସାରାର୍ଣଵ ମଗ୍ନାନାଂ ପ୍ରସୀଦ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
‘ହେ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଦୟାଳୁ, ଅଶ୍ରୟହୀନମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ହେଅ; ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବାମାନେ ପାଇଁ କୃପା କର।’
ନମସ୍ତେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ନମସ୍ତେ ଵିଶ୍ଵଭାଵନ । ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ମହାପୁରୁଷପୂର୍ଵଜ । ଗୃହାଣାର୍ଘ୍ଯଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜଗତ୍ପତେ
‘ନମସ୍କାର ହେ ପଦ୍ମନୟନ, ନମସ୍କାର ହେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନମସ୍କାର ହେ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଆଦିପୁରୁଷ, ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଯେଉଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଉଛି, ହେ ଜଗତ୍ପତି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର।
ଇତ୍ଯର୍ଘମଂତ୍ରଃ । ତତସ୍ତୁ ପୂଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରମୁଦକୁଂଭଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଛତ୍ରୋପାନହଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣୋ ମେ ପ୍ରୀଯତାମିତି
ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର। ତାପରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଜଳଭରା କୁଁଭ ଦେବା ଚାହିଁ, ଛତା, ଚପ୍ପଲ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ‘କୃଷ୍ଣ ମୋରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
କୃଷ୍ଣା ଧେନୁଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ଯଥାଶକ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମେ । ତିଲପାତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଦ୍ଯାତ୍ପାତ୍ରଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କଳା ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିଳ ଭରା ପାତ୍ର ଦିଅ।
ସ୍ନାନେ ପ୍ରାଶନକେ ଶସ୍ତାସ୍ତଥା କୃଷ୍ଣତିଲା ମୁନେ । ତାନ୍ପ୍ରଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯଥାଶକ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମେ । ତିଲପ୍ରରୋହଜାଃ କ୍ଷତ୍ରେ ଯାଵତ୍ସଂଖ୍ଯାସ୍ତିଲା ଦ୍ଵିଜ
ସ୍ନାନ ଓ ଭୋଜନ ପାଇଁ କଳା ତିଳ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ହେ ମୁନି। ଏହି ତିଳ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେତେ ତିଳ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ,
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ତିଲସ୍ନାଯୀ ତିଲୋଦ୍ଵର୍ତୀ ତିଲହୋମୀ ତିଲୋଦକୀ
ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ। ତିଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା, ତିଳ ଲଗାଇଥିବା, ତିଳ ହୋମ କରୁଥିବା ଓ ତିଳ ଜଳ ଦେଉଥିବା—
ତିଲଦାତା ଚ ଭୋକ୍ତା ଚ ଷଟ୍ତିଲାଃ ପାପନାଶନାଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ- କୃଷ୍ଣକୃଷ୍ଣ ମହାବାହୋ ନମସ୍ତେ ଵିଶ୍ଵଭାଵନ
ତିଳ ଦାନ କରୁଥିବା, ତିଳ ଭୋଜନ କରୁଥିବା—ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାର ତିଳ ପାପ ନାଶ କରେ। ନାରଦ କହିଲେ—‘ହେ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ମହାବାହୁ, ନମସ୍କାର, ହେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା!’