ଇତି ଚିଂତାପରୋ ରାଜା ଜଗାମୈଵାଗ୍ରତୋ ଵନମ୍ । ସୁକୃତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେନ ସରୋ ଦୃଷ୍ଟମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ରାଜା ଆଉ ଆଗକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ସୁକୃତିର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ସରୋବର ଦେଖିଲେ।
ମୀନସଂସ୍ପର୍ଶମାନଂ ଚ ପଦ୍ମୈଶ୍ଚାପରଶୋଭିତମ୍ । କାରଂଡୈଶ୍ଚକ୍ରଵାକୈଶ୍ଚ ରାଜହଂସୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍
ସେ ସରୋବର ମାଛ ଛୁଇଁଥିଲେ, ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, କାରଣ୍ଡବ, ଚକ୍ରବାକ ଏବଂ ରାଜହଂସ ତାହାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ।
ମକରୈର୍ବହୁଭିର୍ମତ୍ସ୍ଯୈରନ୍ଯୈର୍ଜଲଚରୈର୍ଯୁତମ୍ । ସମୀପେ ସରସସ୍ତସ୍ଯ ମୁନୀନାମାଶ୍ରମାନ୍ବହୂନ୍
ଏହି ସରୋବର କୁମ୍ଭୀର, ବହୁ ମାଛ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ ଭରିଥିଲା; ସେ ସରୋବର ପାଖରେ ବହୁ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା।
ଦଦର୍ଶ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ଶକୁନୈଃ ଶୁଭଶଂସିଭିଃ । ଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରାସ୍ଫୁରନ୍ନେତ୍ରମଥ ସଵ୍ଯେତରଃ କରଃ
ଧନୀ ରାଜା ଶୁଭ ଶୁଭ ସୂଚକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଆଖି ଫଡ଼ିଲା, ପରେ ବାମ ହାତ ମଧ୍ୟ ଫଡ଼ିଲା।
ପ୍ରାସ୍ଫୁରନ୍ନୃପତେସ୍ତସ୍ଯ କଥଯଞ୍ଶୋଭନଂ ଫଲମ୍ । ତସ୍ଯ ତୀରେ ମୁନୀନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁର୍ଵାଣନ୍ନୈଗମଂ ଜପମ୍
ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଚିହ୍ନ ଭଲ ଫଳର ସୂଚନା ଦେଲା; ସେ ସରୋବର କୂଳରେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ନୃପନଂଦନଃ । ଅଵତୀର୍ଯ ହଯାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମୁନୀନାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରି ମୁନିମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ପୃଥକ୍ପୃଥଗ୍ଵଵଂଦେଽସୌ ମୁନୀଂସ୍ତାନ୍ଶଂସିତଵ୍ରତାନ୍ । କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଦଂଡଵଚ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ତାଙ୍କର ହାତ ଯୋଡି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେଽପି ମୁନଯଃ ପ୍ରସନ୍ନା ନୃପତେ ଵଯମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- କେ ଭଵଂତୋଽତ୍ର କଥ୍ଯଂତାଂ କା ଚାଖ୍ଯା ଭଵତାମପି । କିମର୍ଥଂ ସଂଗତା ଯୂଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦତ ମେଽଗ୍ରତଃ
ମୁନିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆମେ ଖୁସି ଅଛୁ।' ରାଜା ପଚାରିଲେ: 'ମହାଶୟମାନେ, ଏଠାରେ ଆପଣମାନେ କିଏ? ଦୟାକରି ନିଜେ ନିଜେ ନାଁ କହନ୍ତୁ। ଏଠାରେ କାହିଁକି ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି? ସତ୍ୟ କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହନ୍ତୁ।'
ମୁନଯ ଊଚୁଃ- ଵିଶ୍ଵେଦେଵା ଵଯଂ ରାଜନ୍ସ୍ନାନାର୍ଥମିହ ଚାଗତାଃ । ମାଘୋ ନିକଟମାଯାତ ଏତସ୍ମାତ୍ପଂଚମେଽହନି
ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆମେ ବିଶ୍ୱଦେବ। ଏଠାକୁ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛୁ। ମାଘ ମାସ ଆସୁଛି, ଏଠାରୁ ପଞ୍ଚମ ଦିନ ପରେ—'
ଅଦ୍ଯ ଚୈକାଦଶୀ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଦା ନାମ ନାମତଃ । ପୁତ୍ରଂ ଦଦାତ୍ଯସୌ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁତ୍ରଦା କାରିଣାଂ ନୃଣାମ୍
'ଆଜି ଏକାଦଶୀ, ଯାହାକୁ ପୁତ୍ରଦା ବୋଲାଯାଏ, ହେ ରାଜା। ଯେଉଁମାନେ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ ଦେଇଥାନ୍ତି।'
ରାଜୋଵାଚ- ଏଷ ଵୈ ସଂଶଯୋ ମହ୍ଯଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯୋତ୍ପାଦନେ ମହାନ୍ । ଯଦି ତୁଷ୍ଟା ଭଵଂତୋ ଵୈ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦୀଯତାଂ ତଦା
ରାଜା କହିଲେ: 'ମୋର ପୁଅ ହେବା ବିଷୟରେ ଭୟଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଯଦି ଆପଣମାନେ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ମୁନିରୁଵାଚ- ଅଦ୍ଯୈଵ ଦିଵସେ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଦା ନାମ ଵର୍ତତେ । ଏକାଦଶୀତି ଵିଖ୍ଯାତଂ କ୍ରିଯତାଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ମୁନି କହିଲେ: 'ଆଜି ଏହି ଦିନଟି ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କର।'
ଅଭିଷେକାତ୍ତତୋଽସ୍ମାକଂ କେଶଵସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ । ଅଵଶ୍ଯଂ ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଆମର ଅଭିଷେକ ଏବଂ କେଶବଙ୍କର କୃପାରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ ପାଇବ।'
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଚନାତ୍ତେଷାଂ କୃତଂ ରାଜ୍ଞା ଵ୍ରତୋତ୍ତମମ୍ । ମୁନୀନାମୁପଦେଶେନ ପୁତ୍ରଦା ଯା ଵିଧାନତଃ
ମୁନିମାନଙ୍କର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ରାଜା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରକାରରେ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀର ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପାରଣଂ କୃତ୍ଵା ମୁନୀନ୍ନତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଆଜଗାମ ଗୃହଂ ରାଜା ରାଜ୍ଞୀ ଗର୍ଭମଥାଦଧୌ 6.41.
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାଜା ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ ରାନୀ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ।
ପୁତ୍ରୋ ଜାତଃ ସୂତିକାଲେ ତେଜସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା । ପିତରଂ ତୋଷଯାମାସ ପ୍ରଜାପାଲୋ ବଭୂଵ ସଃ
ଯଥାସମୟରେ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଖୁସି କଲା ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ହେଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଦା ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଲୋକାନାଂ ତୁ ହିତାର୍ଥାଯ ତଵାଗ୍ରେ କଥିତଂ ମଯା
ତେଣୁ, ହେ ରାଜା, ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀର ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଲୋକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ କହିଛି।
ଏକଚିତ୍ତାସ୍ତୁ ଯେ ମର୍ତ୍ଯାଃ କୁର୍ଵଂତି ପୁତ୍ରଦା ଵ୍ରତମ୍ । ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯେହ ଲୋକେ ତୁ ମୃତାସ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପୁତ୍ରଦା ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ପୁଅ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି କଥା ପଢିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ, ହେ ରାଜା, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସାଧୁ କୃଷ୍ଣ ଜଗନ୍ନାଥ ଆଦିଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କୃପାଂ କୁରୁ ମମୋପରି
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: 'ବହୁତ ଭଲ କଥା କହିଲ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଆଦିଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ! ତୁମ ଦୟାରେ ମୋତେ କହ, ଏବଂ ମୋପରେ କୃପା କର।'
ମାଘସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କା ଵା ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
'ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଆସେ? ତାହାର ନାଁ କଣ, ଏବଂ କେମିତି କରିବା ଉଚିତ? ଏହି କଥା ମୋତେ ଭଲଭାବେ ବୁଝାଅ।'
ଦାଲଭ୍ଯ ଉଵାଚ- ମର୍ତ୍ଯଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ପାପଂ କୁର୍ଵଂତି ଜଂତଵଃ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତା ଯେ ଵିଵିଧାଦିଭିଃ
ଦାଲଭ୍ୟ କହିଲେ: 'ଏହି ମଣିଷ ଜଗତକୁ ଆସି, ବିଭିନ୍ନ ପାପ କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ଅନେକ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।'
ପରଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରାଶ୍ଚ ପରଵ୍ଯସନମୋହିତାଃ । କଥଂ ନ ଯାଂତି ନରକଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
'କିଏ ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରାଏ, କିଏ ଅନ୍ୟର ଦୁରାଚାରରେ ମନ ଲଗାଏ—ଏମିତି ଲୋକମାନେ କିପରି ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହ।'
ଅନାଯାସେନ ଭଗଵନ୍ଦାନେନାଲ୍ପେନ କେନଚିତ୍ । ପାପଂ ପ୍ରଶମନଂ ଯାତି ଏତନ୍ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
'ହେ ପ୍ରଭୁ, କୌଣସି ସହଜ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଦାନ କରିଲେ କିପରି ପାପ ଦୂର ହୁଏ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହ।'
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ- ସାଧୁସାଧୁ ମହାଭାଗ ଗୁହ୍ଯମେତତ୍ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ଯନ୍ନ କସ୍ଯଚିଦାଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ରଦୈଵତୈଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: 'ବହୁତ ଭଲ, ବହୁତ ଭଲ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ! ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ। ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା କାହାକୁ କହିନାହାନ୍ତି।'
ତଦହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ମାଘମାସେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଶୁଚିସ୍ନାତୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ଏହିପରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ପଚାରିଥିବାରୁ ମୁଁ କହୁଛି—ମାଘ ମାସ ଆସିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
କାମକ୍ରୋଧାଭିମାନେର୍ଷ୍ଯାଲୋଭ ପୈଶୁନ୍ଯ ଵର୍ଜିତଃ । ଦେଵଦେଵଂ ଚ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଵାରିଭିଃ
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଅଭିମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଲୋଭ ଓ ନିନ୍ଦା ଛାଡ଼ି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କର ପାଦ ଜଳରେ ଧୋଇବା ଉଚିତ।
ଭୂମାଵପତିତଂ ଗୃହ୍ଯ ଗୋମଯଂ ତତ୍ର ମାନଵଃ । ତିଲାନ୍ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ କାର୍ପାଂସଂ ପିଂଡିକାଶ୍ଚୈଵ କାରଯେତ୍
ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗୋମୟ ନେଇ, ତାହାରେ ତିଳ ଓ ଏକ ଛୋଟ କପଡ଼ା ମିଶାଇ, ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୋଲା ବନେଇବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତଂ ଚୈଵ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ତତୋ ମାଘେ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ହ୍ଯାଷାଢର୍କ୍ଷଂ ଭଵେଦ୍ଯଦି
ଏପରି ଏକ ଶତ ଆଠ (୧୦୮) ଗୋଲା ବନେଇବା ଦରକାର—ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାପରେ, ମାଘ ମାସ ଆସିଲେ ଏବଂ ଯଦି ତାରା ଆଷାଢ଼ା ଥାଏ—
ମୂଲଂ ଵା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ଯୈକାଦଶୀ ନିଯମାଂସ୍ତତଃ । ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ପୁଣ୍ଯକାଲେ ଚ ଵିଧାନଂ ତତ୍ର ମେ ଶୃଣୁ
କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ କିମ୍ବା ତାହାର ମୂଳ ଦିନ ଥିଲେ, ସେହି ସୁଭ ସମୟରେ ବ୍ରତ ଧରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ବିଧି ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ଦେଵଦେଵଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସୁସ୍ନାତଃ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ । କୃଷ୍ଣନାମାନି ସଂକୀର୍ତ୍ଯ ପୁନଃ ପ୍ରସ୍ଖଲିତାଦିଷୁ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି କିଛି ତ୍ରୁଟି ହୋଇଥିଲେ।