ଇଂଗୁଦୀ କକୁଭାଂଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକନଗାଂସ୍ତଥା । ଶଲ୍ଲକାନ୍କରମର୍ଦାଂଶ୍ଚ ପାଟଲାନ୍ବଦରାନପି
ସେ ଇଂଗୁଡ଼ି, କକୁଭ, ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ଶଲ୍ଲକି, କରମର୍ଦ, ପାଟଳ ଏବଂ ବଦରି ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଅଶୋକାଂଶ୍ଚ ପଲାଶାଂଶ୍ଚ ଶୃଗାଲାଞ୍ଶଶକାନପି । ଵନମାର୍ଜାରମହିଷାନ୍ଶଲ୍ଲକାଂଶ୍ଚମରାନପି
ସେ ଅଶୋକ ଏବଂ ପଲାଶ ଗଛ, ଶିଆଳ, ଶଶକ, ବନବିଲା, ମହିଷ, ଶଲ୍ଲକି ଏବଂ ଚମରା ପଶୁମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଭୁଜଗାନ୍ରାଜା ଵଲ୍ମୀକାଦର୍ଦ୍ଧନିଃସୃତାନ୍ । ତଥା ଵନଗଜାନ୍ ମତ୍ତାନ୍ କଲଭୈଃ ସହ ସଂଗତାନ୍
ରାଜା ଦେଖିଲେ ବିଲ ଭିତରୁ ଅଧା ଉଠିଥିବା ସାପମାନେ, ଏବଂ ମଦମାତା ବନହାତୀମାନେ ଛୁଆ ହାତୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି।
ଯୂଥପାଂଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଂତାନ୍କରିଣୀଯୂଥମଧ୍ଯଗାନ୍ । ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଆତ୍ମନଃ ସ ଗଜାନ୍ନୃପଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ଝୁଣ୍ଡର ନେତା, ଚାରିଦାନ୍ତି ହାତୀ, ଏବଂ ଝୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହାତୀମାନେ; ସେମାନେକୁ ଦେଖି ରାଜା ନିଜ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ମନେପକାଇଲେ।
ତେଷାଂ ସ ଵିଚରନ୍ମଧ୍ଯେ ରାଜା ଶୋଭାମଵାପ ହ । ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯସଂଯୁକ୍ତଂ ଦଦୃଶେ ଵିପିନଂ ନୃପଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କର ତେଜ ବଢ଼ିଗଲା; ଜଙ୍ଗଲ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଦେଖାଗଲା।
ମାର୍ଗେ ଶିଵାରୁତାନ୍ଶୃଣ୍ଵନ୍ନୁଲୂକଵିରୁତଂ ତଥା । ତାଂସ୍ତାନୃକ୍ଷମୃଗାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ବଭ୍ରାମ ଵନମଧ୍ଯତଃ
ପଥରେ ଶିଆଳଙ୍କ ହୁଲାହୁଲି ଏବଂ ପେଚାଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ବିଭିନ୍ନ ଭାଲୁ ଏବଂ ହରିଣ ଦେଖି, ସେ ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ଦଦର୍ଶ ଗହନଂ ନୃପୋ ମଧ୍ଯଗତେ ରଵୌ । କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଭ୍ଯାଂ ପୀଡିତୋ ରାଜା ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଧାଵତି
ଏଭଳି ଭାବରେ ରାଜା ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପହଞ୍ଚିଲା; ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ଏଠୁ ସେଠା ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ।
ନୃପତିଶ୍ଚିଂତଯାମାସ ସଂଶୁଷ୍କଗଲକଂଧରଃ । ମଯା ତୁ କିଂ କୃତଂ କର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖଂ ଯଦୀଦୃଶମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଗଳା ଏବଂ କଣ୍ଠ ଶୁଖିଗଲା, ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଏମିତି ଦୁଃଖ ଆସିଲା?'
ମଯା ଵୈ ତୋଷିତା ଦେଵା ଯଜ୍ଞୈଃ ପୂଜାଭିରେଵ ଚ । ତଥୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦାନୈସ୍ତୋଷିତା ମିଷ୍ଟଭୋଜନୈଃ
'ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଓ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଖୁସି କରିଛି।'
ପ୍ରଜାଶ୍ଚୈଵ ସଦା କାଲଂ ପୁତ୍ରଵତ୍ପାଲିତା ଭୃଶମ୍ । କସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖଂ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତମୀଦୃଶଂ ଦାରୁଣଂ ମହତ୍
'ମୁଁ ସଦା ବେଳେ ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କରିଛି; ତେବେ ଏପରି ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ କାହିଁକି ମୋ ପାଖରେ ଆସିଲା?'
ଇତି ଚିଂତାପରୋ ରାଜା ଜଗାମୈଵାଗ୍ରତୋ ଵନମ୍ । ସୁକୃତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେନ ସରୋ ଦୃଷ୍ଟମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ରାଜା ଆଉ ଆଗକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ସୁକୃତିର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ସରୋବର ଦେଖିଲେ।
ମୀନସଂସ୍ପର୍ଶମାନଂ ଚ ପଦ୍ମୈଶ୍ଚାପରଶୋଭିତମ୍ । କାରଂଡୈଶ୍ଚକ୍ରଵାକୈଶ୍ଚ ରାଜହଂସୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍
ସେ ସରୋବର ମାଛ ଛୁଇଁଥିଲେ, ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, କାରଣ୍ଡବ, ଚକ୍ରବାକ ଏବଂ ରାଜହଂସ ତାହାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ।
ମକରୈର୍ବହୁଭିର୍ମତ୍ସ୍ଯୈରନ୍ଯୈର୍ଜଲଚରୈର୍ଯୁତମ୍ । ସମୀପେ ସରସସ୍ତସ୍ଯ ମୁନୀନାମାଶ୍ରମାନ୍ବହୂନ୍
ଏହି ସରୋବର କୁମ୍ଭୀର, ବହୁ ମାଛ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ ଭରିଥିଲା; ସେ ସରୋବର ପାଖରେ ବହୁ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା।
ଦଦର୍ଶ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ଶକୁନୈଃ ଶୁଭଶଂସିଭିଃ । ଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରାସ୍ଫୁରନ୍ନେତ୍ରମଥ ସଵ୍ଯେତରଃ କରଃ
ଧନୀ ରାଜା ଶୁଭ ଶୁଭ ସୂଚକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଆଖି ଫଡ଼ିଲା, ପରେ ବାମ ହାତ ମଧ୍ୟ ଫଡ଼ିଲା।
ପ୍ରାସ୍ଫୁରନ୍ନୃପତେସ୍ତସ୍ଯ କଥଯଞ୍ଶୋଭନଂ ଫଲମ୍ । ତସ୍ଯ ତୀରେ ମୁନୀନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁର୍ଵାଣନ୍ନୈଗମଂ ଜପମ୍
ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଚିହ୍ନ ଭଲ ଫଳର ସୂଚନା ଦେଲା; ସେ ସରୋବର କୂଳରେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ନୃପନଂଦନଃ । ଅଵତୀର୍ଯ ହଯାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମୁନୀନାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରି ମୁନିମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ପୃଥକ୍ପୃଥଗ୍ଵଵଂଦେଽସୌ ମୁନୀଂସ୍ତାନ୍ଶଂସିତଵ୍ରତାନ୍ । କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଦଂଡଵଚ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ତାଙ୍କର ହାତ ଯୋଡି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେଽପି ମୁନଯଃ ପ୍ରସନ୍ନା ନୃପତେ ଵଯମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- କେ ଭଵଂତୋଽତ୍ର କଥ୍ଯଂତାଂ କା ଚାଖ୍ଯା ଭଵତାମପି । କିମର୍ଥଂ ସଂଗତା ଯୂଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦତ ମେଽଗ୍ରତଃ
ମୁନିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆମେ ଖୁସି ଅଛୁ।' ରାଜା ପଚାରିଲେ: 'ମହାଶୟମାନେ, ଏଠାରେ ଆପଣମାନେ କିଏ? ଦୟାକରି ନିଜେ ନିଜେ ନାଁ କହନ୍ତୁ। ଏଠାରେ କାହିଁକି ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି? ସତ୍ୟ କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହନ୍ତୁ।'
ମୁନଯ ଊଚୁଃ- ଵିଶ୍ଵେଦେଵା ଵଯଂ ରାଜନ୍ସ୍ନାନାର୍ଥମିହ ଚାଗତାଃ । ମାଘୋ ନିକଟମାଯାତ ଏତସ୍ମାତ୍ପଂଚମେଽହନି
ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆମେ ବିଶ୍ୱଦେବ। ଏଠାକୁ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛୁ। ମାଘ ମାସ ଆସୁଛି, ଏଠାରୁ ପଞ୍ଚମ ଦିନ ପରେ—'
ଅଦ୍ଯ ଚୈକାଦଶୀ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଦା ନାମ ନାମତଃ । ପୁତ୍ରଂ ଦଦାତ୍ଯସୌ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁତ୍ରଦା କାରିଣାଂ ନୃଣାମ୍
'ଆଜି ଏକାଦଶୀ, ଯାହାକୁ ପୁତ୍ରଦା ବୋଲାଯାଏ, ହେ ରାଜା। ଯେଉଁମାନେ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ ଦେଇଥାନ୍ତି।'
ରାଜୋଵାଚ- ଏଷ ଵୈ ସଂଶଯୋ ମହ୍ଯଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯୋତ୍ପାଦନେ ମହାନ୍ । ଯଦି ତୁଷ୍ଟା ଭଵଂତୋ ଵୈ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦୀଯତାଂ ତଦା
ରାଜା କହିଲେ: 'ମୋର ପୁଅ ହେବା ବିଷୟରେ ଭୟଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଯଦି ଆପଣମାନେ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ମୁନିରୁଵାଚ- ଅଦ୍ଯୈଵ ଦିଵସେ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଦା ନାମ ଵର୍ତତେ । ଏକାଦଶୀତି ଵିଖ୍ଯାତଂ କ୍ରିଯତାଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ମୁନି କହିଲେ: 'ଆଜି ଏହି ଦିନଟି ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କର।'
ଅଭିଷେକାତ୍ତତୋଽସ୍ମାକଂ କେଶଵସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ । ଅଵଶ୍ଯଂ ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଆମର ଅଭିଷେକ ଏବଂ କେଶବଙ୍କର କୃପାରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ ପାଇବ।'
ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଚନାତ୍ତେଷାଂ କୃତଂ ରାଜ୍ଞା ଵ୍ରତୋତ୍ତମମ୍ । ମୁନୀନାମୁପଦେଶେନ ପୁତ୍ରଦା ଯା ଵିଧାନତଃ
ମୁନିମାନଙ୍କର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ରାଜା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରକାରରେ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀର ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପାରଣଂ କୃତ୍ଵା ମୁନୀନ୍ନତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଆଜଗାମ ଗୃହଂ ରାଜା ରାଜ୍ଞୀ ଗର୍ଭମଥାଦଧୌ 6.41.
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାଜା ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ ରାନୀ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ।
ପୁତ୍ରୋ ଜାତଃ ସୂତିକାଲେ ତେଜସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣା । ପିତରଂ ତୋଷଯାମାସ ପ୍ରଜାପାଲୋ ବଭୂଵ ସଃ
ଯଥାସମୟରେ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଖୁସି କଲା ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ହେଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ପ୍ରକର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଦା ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଲୋକାନାଂ ତୁ ହିତାର୍ଥାଯ ତଵାଗ୍ରେ କଥିତଂ ମଯା
ତେଣୁ, ହେ ରାଜା, ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀର ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଲୋକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ କହିଛି।
ଏକଚିତ୍ତାସ୍ତୁ ଯେ ମର୍ତ୍ଯାଃ କୁର୍ଵଂତି ପୁତ୍ରଦା ଵ୍ରତମ୍ । ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯେହ ଲୋକେ ତୁ ମୃତାସ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦ୍ରାଜନ୍ନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ପୁତ୍ରଦା ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ପୁଅ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହି କଥା ପଢିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ, ହେ ରାଜା, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସାଧୁ କୃଷ୍ଣ ଜଗନ୍ନାଥ ଆଦିଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କୃପାଂ କୁରୁ ମମୋପରି
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: 'ବହୁତ ଭଲ କଥା କହିଲ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଆଦିଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ! ତୁମ ଦୟାରେ ମୋତେ କହ, ଏବଂ ମୋପରେ କୃପା କର।'
ମାଘସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କା ଵା ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
'ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଆସେ? ତାହାର ନାଁ କଣ, ଏବଂ କେମିତି କରିବା ଉଚିତ? ଏହି କଥା ମୋତେ ଭଲଭାବେ ବୁଝାଅ।'