ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସୁତମୁତ୍ପାଦଯେନ୍ନରଃ । ଇହ ଲୋକେ ଯଶସ୍ତେଷାଂ ପରଲୋକେ ଶୁଭା ଗତିଃ
ସେଥିପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉଦ୍ୟମରେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜଗତରେ ସେମାନେ ଖ୍ୟାତି ଲଭନ୍ତି, ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ତୁ ପୁଣ୍ଯକର୍ତୄଣାଂ ପୁତ୍ରଜନ୍ମଗୃହେ ଭଵେତ୍ । ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯସଂପତ୍ତିସ୍ତେଷାଂ ଗେହେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଘରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ିଥାଏ।
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ଗୃହେ ଯେଷାଂ ଲୋକାନାଂ ପୁଣ୍ଯକାରିଣାମ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ଵିନା ନ ଚ ପ୍ରାପ୍ତିର୍ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୃପ
ପୁଣ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଘରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ପୁଣ୍ୟ ବିନା କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ବିନା ଏହି ସଫଳତା ମିଳେ ନାହିଁ, ରାଜା।
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସଂପଦୋ ଵାପି ନିଶ୍ଚଯାଦିତି ମେ ମତିଃ । ଏଵଂ ଵିଚିଂତ୍ଯମାନୋଽସୌ ନ ଶର୍ମ ଲଭତେ ନୃପଃ
ପୁଅ କିମ୍ବା ଧନ ନିଶ୍ଚିତ ମନେ କରି, ସେଇ ରାଜା ଏପରି ଚିନ୍ତା କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଷେ ଚିଂତଯଦ୍ରାଜା ନିଶୀଥେ ଚିଂତଯତ୍ତତଃ । ସ୍ଵଯମାତ୍ମଵିନାଶଂ ଚ ଚିଂତଯାମାସ କେତୁମାନ୍
ପ୍ରଭାତରେ ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚିନ୍ତା ଚାଲିଥିଲା। କେତୁମାନ୍ ନିଜେ ନିଜ ନାଶ ନେଇ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଆତ୍ମଘାତେ ଦୁର୍ଗତିଂ ଚ ଚିଂତଯିତ୍ଵା ତଦା ନୃପଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ମଦେହଂ ପତିତମପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ତଥୈଵ ଚ
ନିଜ ନାଶ ଓ ଦୁର୍ଗତି ବିଷୟରେ ଭାବି, ସେଇ ରାଜା ନିଜ ଦେହକୁ ପତିତ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ପୁଅ ନଥିବା ଦୁଃଖକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପୁନର୍ଵିଚାର୍ଯାତ୍ମବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଆତ୍ମନୋ ହିତକାରଣମ୍ । ଅଶ୍ଵାରୂଢସ୍ତତୋ ରାଜା ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍
ପୁନି ନିଜ ମନରେ ଭଲ ଭାବି, ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ରାଜା ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପୁରୋହିତାଦଯଃ ସର୍ଵେ ନ ଜାନଂତି ଗତଂ ନୃପମ୍ । ଗଂଭୀରେ ଵିପିନେ ରାଜା ମୃଗପକ୍ଷିନିଷେଵିତେ
ପୁରୋହିତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରାଜା ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପଶୁପକ୍ଷୀ ରହନ୍ତି, ରାଜା ଘୁରୁଥିଲେ।
ଵିଚଚାର ତଦା ରାଜା ଵନଵୃକ୍ଷାନ୍ଵିଲୋକଯନ୍ । ଵଟାନଶ୍ଵତ୍ଥବିଲ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଖର୍ଜୂରାନ୍ପନସାଂସ୍ତଥା
ତାପରେ ରାଜା ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ—ବଟ, ପିପଳ, ବେଲ, ତାଳ, ଏବଂ ପନସ ଗଛ।
ବକୁଲାନ୍ସପ୍ତପର୍ଣାଂଶ୍ଚ ତିଂଦୁକାଂସ୍ତିଲକାନପି । ଶାଲାଂସ୍ତାଲାଂସ୍ତମାଲାଂଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ସରଲାନ୍ନୃପଃ
ସେ ବକୁଳ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, କରମ୍ବା, ତିଳକ, ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ ଏବଂ ସରଳ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଇଂଗୁଦୀ କକୁଭାଂଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକନଗାଂସ୍ତଥା । ଶଲ୍ଲକାନ୍କରମର୍ଦାଂଶ୍ଚ ପାଟଲାନ୍ବଦରାନପି
ସେ ଇଂଗୁଡ଼ି, କକୁଭ, ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ, ଶଲ୍ଲକି, କରମର୍ଦ, ପାଟଳ ଏବଂ ବଦରି ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଅଶୋକାଂଶ୍ଚ ପଲାଶାଂଶ୍ଚ ଶୃଗାଲାଞ୍ଶଶକାନପି । ଵନମାର୍ଜାରମହିଷାନ୍ଶଲ୍ଲକାଂଶ୍ଚମରାନପି
ସେ ଅଶୋକ ଏବଂ ପଲାଶ ଗଛ, ଶିଆଳ, ଶଶକ, ବନବିଲା, ମହିଷ, ଶଲ୍ଲକି ଏବଂ ଚମରା ପଶୁମାନେ ଦେଖିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଭୁଜଗାନ୍ରାଜା ଵଲ୍ମୀକାଦର୍ଦ୍ଧନିଃସୃତାନ୍ । ତଥା ଵନଗଜାନ୍ ମତ୍ତାନ୍ କଲଭୈଃ ସହ ସଂଗତାନ୍
ରାଜା ଦେଖିଲେ ବିଲ ଭିତରୁ ଅଧା ଉଠିଥିବା ସାପମାନେ, ଏବଂ ମଦମାତା ବନହାତୀମାନେ ଛୁଆ ହାତୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇଛନ୍ତି।
ଯୂଥପାଂଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଂତାନ୍କରିଣୀଯୂଥମଧ୍ଯଗାନ୍ । ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଆତ୍ମନଃ ସ ଗଜାନ୍ନୃପଃ
ସେ ଦେଖିଲେ ଝୁଣ୍ଡର ନେତା, ଚାରିଦାନ୍ତି ହାତୀ, ଏବଂ ଝୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହାତୀମାନେ; ସେମାନେକୁ ଦେଖି ରାଜା ନିଜ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ମନେପକାଇଲେ।
ତେଷାଂ ସ ଵିଚରନ୍ମଧ୍ଯେ ରାଜା ଶୋଭାମଵାପ ହ । ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯସଂଯୁକ୍ତଂ ଦଦୃଶେ ଵିପିନଂ ନୃପଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କର ତେଜ ବଢ଼ିଗଲା; ଜଙ୍ଗଲ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଦେଖାଗଲା।
ମାର୍ଗେ ଶିଵାରୁତାନ୍ଶୃଣ୍ଵନ୍ନୁଲୂକଵିରୁତଂ ତଥା । ତାଂସ୍ତାନୃକ୍ଷମୃଗାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ବଭ୍ରାମ ଵନମଧ୍ଯତଃ
ପଥରେ ଶିଆଳଙ୍କ ହୁଲାହୁଲି ଏବଂ ପେଚାଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ବିଭିନ୍ନ ଭାଲୁ ଏବଂ ହରିଣ ଦେଖି, ସେ ଜଙ୍ଗଲର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ଦଦର୍ଶ ଗହନଂ ନୃପୋ ମଧ୍ଯଗତେ ରଵୌ । କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଭ୍ଯାଂ ପୀଡିତୋ ରାଜା ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ଧାଵତି
ଏଭଳି ଭାବରେ ରାଜା ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପହଞ୍ଚିଲା; ଭୋକ ଓ ତିଆରିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସେ ଏଠୁ ସେଠା ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ।
ନୃପତିଶ୍ଚିଂତଯାମାସ ସଂଶୁଷ୍କଗଲକଂଧରଃ । ମଯା ତୁ କିଂ କୃତଂ କର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖଂ ଯଦୀଦୃଶମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଗଳା ଏବଂ କଣ୍ଠ ଶୁଖିଗଲା, ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଏମିତି ଦୁଃଖ ଆସିଲା?'
ମଯା ଵୈ ତୋଷିତା ଦେଵା ଯଜ୍ଞୈଃ ପୂଜାଭିରେଵ ଚ । ତଥୈଵ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦାନୈସ୍ତୋଷିତା ମିଷ୍ଟଭୋଜନୈଃ
'ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ଓ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛି, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଓ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଖୁସି କରିଛି।'
ପ୍ରଜାଶ୍ଚୈଵ ସଦା କାଲଂ ପୁତ୍ରଵତ୍ପାଲିତା ଭୃଶମ୍ । କସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖଂ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତମୀଦୃଶଂ ଦାରୁଣଂ ମହତ୍
'ମୁଁ ସଦା ବେଳେ ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କରିଛି; ତେବେ ଏପରି ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ କାହିଁକି ମୋ ପାଖରେ ଆସିଲା?'
ଇତି ଚିଂତାପରୋ ରାଜା ଜଗାମୈଵାଗ୍ରତୋ ଵନମ୍ । ସୁକୃତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେନ ସରୋ ଦୃଷ୍ଟମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ରାଜା ଆଉ ଆଗକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କର ସୁକୃତିର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ସରୋବର ଦେଖିଲେ।
ମୀନସଂସ୍ପର୍ଶମାନଂ ଚ ପଦ୍ମୈଶ୍ଚାପରଶୋଭିତମ୍ । କାରଂଡୈଶ୍ଚକ୍ରଵାକୈଶ୍ଚ ରାଜହଂସୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍
ସେ ସରୋବର ମାଛ ଛୁଇଁଥିଲେ, ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, କାରଣ୍ଡବ, ଚକ୍ରବାକ ଏବଂ ରାଜହଂସ ତାହାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ।
ମକରୈର୍ବହୁଭିର୍ମତ୍ସ୍ଯୈରନ୍ଯୈର୍ଜଲଚରୈର୍ଯୁତମ୍ । ସମୀପେ ସରସସ୍ତସ୍ଯ ମୁନୀନାମାଶ୍ରମାନ୍ବହୂନ୍
ଏହି ସରୋବର କୁମ୍ଭୀର, ବହୁ ମାଛ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ ଭରିଥିଲା; ସେ ସରୋବର ପାଖରେ ବହୁ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା।
ଦଦର୍ଶ ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ଶକୁନୈଃ ଶୁଭଶଂସିଭିଃ । ଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରାସ୍ଫୁରନ୍ନେତ୍ରମଥ ସଵ୍ଯେତରଃ କରଃ
ଧନୀ ରାଜା ଶୁଭ ଶୁଭ ସୂଚକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଆଖି ଫଡ଼ିଲା, ପରେ ବାମ ହାତ ମଧ୍ୟ ଫଡ଼ିଲା।
ପ୍ରାସ୍ଫୁରନ୍ନୃପତେସ୍ତସ୍ଯ କଥଯଞ୍ଶୋଭନଂ ଫଲମ୍ । ତସ୍ଯ ତୀରେ ମୁନୀନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁର୍ଵାଣନ୍ନୈଗମଂ ଜପମ୍
ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଚିହ୍ନ ଭଲ ଫଳର ସୂଚନା ଦେଲା; ସେ ସରୋବର କୂଳରେ ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ନୃପନଂଦନଃ । ଅଵତୀର୍ଯ ହଯାତ୍ତସ୍ମାନ୍ମୁନୀନାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ
ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରି ମୁନିମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ପୃଥକ୍ପୃଥଗ୍ଵଵଂଦେଽସୌ ମୁନୀଂସ୍ତାନ୍ଶଂସିତଵ୍ରତାନ୍ । କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଦଂଡଵଚ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ତାଙ୍କର ହାତ ଯୋଡି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ନମସ୍କାର କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଚୁସ୍ତେଽପି ମୁନଯଃ ପ୍ରସନ୍ନା ନୃପତେ ଵଯମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- କେ ଭଵଂତୋଽତ୍ର କଥ୍ଯଂତାଂ କା ଚାଖ୍ଯା ଭଵତାମପି । କିମର୍ଥଂ ସଂଗତା ଯୂଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦତ ମେଽଗ୍ରତଃ
ମୁନିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆମେ ଖୁସି ଅଛୁ।' ରାଜା ପଚାରିଲେ: 'ମହାଶୟମାନେ, ଏଠାରେ ଆପଣମାନେ କିଏ? ଦୟାକରି ନିଜେ ନିଜେ ନାଁ କହନ୍ତୁ। ଏଠାରେ କାହିଁକି ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି? ସତ୍ୟ କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହନ୍ତୁ।'
ମୁନଯ ଊଚୁଃ- ଵିଶ୍ଵେଦେଵା ଵଯଂ ରାଜନ୍ସ୍ନାନାର୍ଥମିହ ଚାଗତାଃ । ମାଘୋ ନିକଟମାଯାତ ଏତସ୍ମାତ୍ପଂଚମେଽହନି
ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆମେ ବିଶ୍ୱଦେବ। ଏଠାକୁ ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛୁ। ମାଘ ମାସ ଆସୁଛି, ଏଠାରୁ ପଞ୍ଚମ ଦିନ ପରେ—'
ଅଦ୍ଯ ଚୈକାଦଶୀ ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଦା ନାମ ନାମତଃ । ପୁତ୍ରଂ ଦଦାତ୍ଯସୌ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁତ୍ରଦା କାରିଣାଂ ନୃଣାମ୍
'ଆଜି ଏକାଦଶୀ, ଯାହାକୁ ପୁତ୍ରଦା ବୋଲାଯାଏ, ହେ ରାଜା। ଯେଉଁମାନେ ପୁତ୍ରଦା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଅ ଦେଇଥାନ୍ତି।'