କୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ତୁ ତେନୈଵଂ ଵର୍ଷାଣି ଦଶପଂଚ ଚ । ମନୋଦାସ୍ତସ୍ଯପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଦାରାଃ କୃଷ୍ଣପ୍ରସାଦତଃ
ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲା; କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାମତେ ପୁଅ ଓ ଜଣାଣୀ ହେଲେ।
ଆଶୁ ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁତ୍ରେ ଚୈଵ ସମର୍ପ୍ଯ ଚ । ଗତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସାଂନିଧ୍ଯଂ ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ସେ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଯାଇଲେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ରାଜନ୍ସଫଲାଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତୋ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହିପରି, ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ସଫଳା ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ପାଏ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମାନଵା ଲୋକେ ସଫଲାଯାଂ ଚ ଯେ ରତାଃ । ତେଷାଂ ଚ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଏହି ଲୋକରେ ଯେମାନେ ସଫଳାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟକ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ କରଣାଚ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । ରାଜସୂଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଏହି କଥା ପଢ଼ିବା, ଶୁଣିବା କିମ୍ବା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଜା, ମଣିଷ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- କଥିତା ଵୈ ତ୍ଵଯା କୃଷ୍ଣ ସଫଲୈକାଦଶୀ ଶୁଭା । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଯା ଭଵେତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଶୁଭ ସଫଳା ଏକାଦଶୀ ବିବରଣ କରିଛ; ତୁମେ କୃପା କରି କହ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କେଉଁଟି ହୁଏ।
କିନ୍ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯାଃ କୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ । କସ୍ମୈ ତୁଷ୍ଟୋ ହୃଷୀକେଶସ୍ତ୍ଵମେଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ତାହାର ନାମ କଣ, ବିଧି କଣ, କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଯାଏ? ହେ ହୃଷୀକେଶ, ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ପୁରୁଷ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୁକ୍ଲା ପୌଷସ୍ଯ ଯା ଭଵେତ୍ । କଥଯାମି ମହାରାଜ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଶୁଣ, ରାଜା, ମୁଁ ପଉଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ବିଷୟରେ କହିବି; ମୁଁ ଏହାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହୁଛି, ହେ ମହାରାଜ।
ପୂର୍ଵେଣ ଵିଧିନା ରାଜନ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୈଷା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ପୁତ୍ରଦା ନାମ ନାମ୍ନା ସା ସର୍ଵପାପହରା ପରା
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବିଧି ଥିଲା, ତାହା ଅନୁସାରେ ଏହି ବ୍ରତ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା; ଏହାର ନାମ 'ପୁତ୍ରଦା', ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ନାରାଯଣୋଽଧିଦେଵୋଽସ୍ଯା କାମଦଃ ସିଦ୍ଧିଦାଯକଃ । ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ଏହି ବ୍ରତର ଅଧିଦେବତା ନାରାୟଣ, ଯିଏ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ଦେନ୍ତି; ତିନି ଲୋକରେ, ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାଵଂତଂ ଯଶସ୍ଵଂତଂ କରୋତି ଚ ନରଂ ହରିଃ । ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍
ହରି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଶିକ୍ଷା ଓ ଖ୍ୟାତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ରାଜା, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପାପ ହରାଇଦେଇଥିବା କଥା କହିବି।
ଭଦ୍ରାଵତ୍ଯାଂ ପୁରା ହ୍ଯାସୀତ୍ପୁର୍ଯାଂ ରାଜା ସୁକେତୁମାନ୍ । ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତଥାରାଜ୍ଞୀ ଚଂପକା ନାମ ଵର୍ତ୍ତତେ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଭଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ସହରରେ ସୁକେତୁମାନ୍ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଚମ୍ପକା ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ।
ପୁତ୍ରହୀନେନ ରାଜ୍ଞା ଚ କାଲେ ନୀତୋ ମନୋରଥୈଃ । ନୈଵାତ୍ମଜଂ ନୃପୋ ଲେଭେ ଵଂଶକର୍ତ୍ତାରମେଵ ଚ
ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ପୁଅ ନଥିଲା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆଶା ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଦିନ କଟୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ କିମ୍ବା ବଂଶ ଚାଲାଇବାକୁ କାହାକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ତେନୈଵ ରାଜ୍ଞା ଧର୍ମେଣ ଚିଂତିତଂ ବହୁକାଲତଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ସୁତପ୍ରାପ୍ତିଃ କଥଂ ଭଵେତ୍
ସେଇ ରାଜା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ବହୁଦିନ ଧରି ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କିପରି ପୁଅ ପାଇପାରିବି?'
ନ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ନ ପୁରେ ସୌଖ୍ଯଂ ଲେଭେ ରାଜା ସୁକେତୁମାନ୍ । ସାଧ୍ଵ୍ଯ ସ୍ଵକାଂତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଦୁଃଖିତୋଽଭଵତ୍
ସୁକେତୁମାନ୍ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ସହର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହିତ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଦଂପତୀ ନିତ୍ଯଂ ଚିଂତାଶୋକପରାଯଣୌ । ପିତରୋଽସ୍ଯ ଜଲଂ ଦତ୍ତଂ କଵୋଷ୍ଣମୁପଭୁଂଜତେ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଦମ୍ପତି ସଦା ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକରେ ଡୁବିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପିତାମାତା ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ, ତାହା ଉଷ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ।
ରାଜ୍ଞଃ ପଶ୍ଚାନ୍ନ ପଶ୍ଯାମୋ ଯୋଽସ୍ମାନ୍ସଂତର୍ପଯିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯେଵଂ ସଂସ୍ମରଂତୋଽସ୍ଯ ଦୁଃଖିତାଃ ପିତରୋଽଭଵନ୍
'ରାଜା ପରେ ଆମକୁ କିଏ ତୃପ୍ତ କରିବ?', ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର ପିତାମାତା ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ।
ନ ବାଂଧଵା ନ ମିତ୍ରାଣି ନାମାତ୍ଯାଃ ସୁହୃଦସ୍ତଥା । ରୋଚଯଂତ୍ଯସ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ନ ଗଜାଶ୍ଵାଃ ପଦାତଯଃ
ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସହଚର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ପଦାତି ମନ ପସନ୍ଦ ହେଉନଥିଲେ।
ନୈରାଶ୍ଯଂ ଭୂପତେସ୍ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ମନସି ଵର୍ତ୍ତତେ । ନରସ୍ଯ ପୁତ୍ରହୀନସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଵୈ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍
ସେ ଭୂପତିଙ୍କ ମନରେ ସଦା ନିରାଶା ବସିଥିଲା। ପୁଅ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ।
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ଗୃହଂ ଶୂନ୍ଯଂ ହୃଦଯଂ ଦୁଃଖିତଂ ସଦା । ପିତୃଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନାନୃଣତ୍ଵଂ ସୁତଂ ଵିନା
ଯାହାଙ୍କର ପୁଅ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଘର ଖାଲି ଥାଏ, ହୃଦୟ ସଦା ଦୁଃଖରେ ରହେ। ପୁଅ ବିନା ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଋଣ ମୁକ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସୁତମୁତ୍ପାଦଯେନ୍ନରଃ । ଇହ ଲୋକେ ଯଶସ୍ତେଷାଂ ପରଲୋକେ ଶୁଭା ଗତିଃ
ସେଥିପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉଦ୍ୟମରେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଜଗତରେ ସେମାନେ ଖ୍ୟାତି ଲଭନ୍ତି, ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
ଯେଷାଂ ତୁ ପୁଣ୍ଯକର୍ତୄଣାଂ ପୁତ୍ରଜନ୍ମଗୃହେ ଭଵେତ୍ । ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯସଂପତ୍ତିସ୍ତେଷାଂ ଗେହେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଘରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ିଥାଏ।
ପୁତ୍ରଜନ୍ମ ଗୃହେ ଯେଷାଂ ଲୋକାନାଂ ପୁଣ୍ଯକାରିଣାମ୍ । ପୁଣ୍ଯଂ ଵିନା ନ ଚ ପ୍ରାପ୍ତିର୍ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଂ ଵିନା ନୃପ
ପୁଣ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଘରେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ, ପୁଣ୍ୟ ବିନା କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ବିନା ଏହି ସଫଳତା ମିଳେ ନାହିଁ, ରାଜା।
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସଂପଦୋ ଵାପି ନିଶ୍ଚଯାଦିତି ମେ ମତିଃ । ଏଵଂ ଵିଚିଂତ୍ଯମାନୋଽସୌ ନ ଶର୍ମ ଲଭତେ ନୃପଃ
ପୁଅ କିମ୍ବା ଧନ ନିଶ୍ଚିତ ମନେ କରି, ସେଇ ରାଜା ଏପରି ଚିନ୍ତା କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରତ୍ଯୂଷେ ଚିଂତଯଦ୍ରାଜା ନିଶୀଥେ ଚିଂତଯତ୍ତତଃ । ସ୍ଵଯମାତ୍ମଵିନାଶଂ ଚ ଚିଂତଯାମାସ କେତୁମାନ୍
ପ୍ରଭାତରେ ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚିନ୍ତା ଚାଲିଥିଲା। କେତୁମାନ୍ ନିଜେ ନିଜ ନାଶ ନେଇ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଆତ୍ମଘାତେ ଦୁର୍ଗତିଂ ଚ ଚିଂତଯିତ୍ଵା ତଦା ନୃପଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ମଦେହଂ ପତିତମପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ତଥୈଵ ଚ
ନିଜ ନାଶ ଓ ଦୁର୍ଗତି ବିଷୟରେ ଭାବି, ସେଇ ରାଜା ନିଜ ଦେହକୁ ପତିତ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ପୁଅ ନଥିବା ଦୁଃଖକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପୁନର୍ଵିଚାର୍ଯାତ୍ମବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଆତ୍ମନୋ ହିତକାରଣମ୍ । ଅଶ୍ଵାରୂଢସ୍ତତୋ ରାଜା ଜଗାମ ଗହନଂ ଵନମ୍
ପୁନି ନିଜ ମନରେ ଭଲ ଭାବି, ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ରାଜା ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପୁରୋହିତାଦଯଃ ସର୍ଵେ ନ ଜାନଂତି ଗତଂ ନୃପମ୍ । ଗଂଭୀରେ ଵିପିନେ ରାଜା ମୃଗପକ୍ଷିନିଷେଵିତେ
ପୁରୋହିତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରାଜା ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପଶୁପକ୍ଷୀ ରହନ୍ତି, ରାଜା ଘୁରୁଥିଲେ।
ଵିଚଚାର ତଦା ରାଜା ଵନଵୃକ୍ଷାନ୍ଵିଲୋକଯନ୍ । ଵଟାନଶ୍ଵତ୍ଥବିଲ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଖର୍ଜୂରାନ୍ପନସାଂସ୍ତଥା
ତାପରେ ରାଜା ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ—ବଟ, ପିପଳ, ବେଲ, ତାଳ, ଏବଂ ପନସ ଗଛ।
ବକୁଲାନ୍ସପ୍ତପର୍ଣାଂଶ୍ଚ ତିଂଦୁକାଂସ୍ତିଲକାନପି । ଶାଲାଂସ୍ତାଲାଂସ୍ତମାଲାଂଶ୍ଚ ଦଦର୍ଶ ସରଲାନ୍ନୃପଃ
ସେ ବକୁଳ, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, କରମ୍ବା, ତିଳକ, ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ ଏବଂ ସରଳ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।