ଇତସ୍ତତୋ ଵିଲୋକ୍ଯାଥ ଵ୍ଯଥିତଶ୍ଚ ତଦାସନାତ୍ । ସ୍ଖଲତ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଚଲିତଃ ଖଂଜନ୍ନିଵ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଏଠି-ସେଠି ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ। ପଦକ୍ଷେପ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା, ବାରମ୍ବାର ହେଉଥିବା ହେଉଥିବା ଖୋଞ୍ଚା ମାରୁଥିଲେ।
ଵନମଧ୍ଯେ ଗତସ୍ତତ୍ର କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମଃ ପୀଡିତୋଽଭଵତ୍ । ନ ଶକ୍ତିର୍ଜୀଵଘାତେ ତୁ ଲୁଂପକସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ସେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି, ଖାଲି ପେଟରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଦୁଷ୍ଟ ଲୁମ୍ପକଙ୍କର ଏବେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ରହିଲା ନାହିଁ।
ଫଲାନି ଚ ତଦା ରାଜନ୍ନାଜହାର ସ ଲୁଂପକଃ । ଯାଵତ୍ସମାଗତସ୍ତତ୍ର ତାଵଦସ୍ତଂ ଗତୋ ରଵିଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ସେ ଚୋର ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇନଥିଲା; ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହୋଇଗଲା।
କିଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ତାତେତି ସ ଵିଲାପଂ ଚକାର ହ । ଫଲାନି ତତ୍ର ଭୂରୀଣି ଵୃକ୍ଷମୂଲେ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ସେ ଦୁଃଖ କରି କହିଲା, 'ଏବେ କଣ ହେବ, ବାପା?' ବହୁତ ଫଳ ଗଛର ମୂଳରେ ରଖିଦେଲା।
ଇତ୍ଯୁଵାଚ ଫଲୈରେଭିଃ ଶ୍ରୀପତିସ୍ତୁଷ୍ଯତାଂ ହରିଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଲୁଂପକଶ୍ଚୈଵ ନିଦ୍ରାଂ ଲେଭେ ନ ଵୈ ନିଶି
ସେ କହିଲା, 'ଏହି ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଶ୍ରୀହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।' ଏଭଳି କହି, ସେ ଚୋର ସେ ରାତି ସାରା ଶୁଅନି।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ ମେନେ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଫଲୈସ୍ତୁ ପୂଜନଂ ମେନେ ସଫଲାଯାସ୍ତଥାନଘ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟର ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ତପସ୍ୟା ଭାବେ ଗଣନା କଲେ, ଏବଂ ଫଳ ଦେଇ ପୂଜା କରିବାକୁ ଫଳଦାୟକ ପୂଜା ଭାବେ ମନେ କଲେ, ହେ ନିଷ୍ପାପ।
ଅକସ୍ମାଦ୍ଵ୍ରତମେଵୈତତ୍କୃତଵାନ୍ଵୈ ସ ଲୁଂପକଃ । ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍
ଏହିପରି ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବାବେଳେ, ସେ ଚୋର ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲା; ଏହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ବିଘ୍ନବିହୀନ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲା।
ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ଯାଵତ୍ତାଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଗାମ ହ । ଦିଵି ତତ୍କାଲମୁତ୍ପନ୍ନା ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାକୁ ଯେତେବେଳେ, ବିଷ୍ଣୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଦେହ ବିନା କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ସଫଲାଯାଃ ପ୍ରସାଦତଃ। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତେ ତୁ ଵଚସି ଦିଵ୍ଯରୂପଧରୋଽଭଵତ୍
'ସଫଳାର କୃପାରେ ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଓ ପୁତ୍ରତ୍ୱ ପାଇବା।' ଏହି କଥା ହେବା ସହିତ, ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲା।
ମତିରାସୀତ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ପରମା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ନୃପ । ଦିଵ୍ଯାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯୋ ଲେଭେ ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେଲା; ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସେ ବିଘ୍ନବିହୀନ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲା।
କୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ତୁ ତେନୈଵଂ ଵର୍ଷାଣି ଦଶପଂଚ ଚ । ମନୋଦାସ୍ତସ୍ଯପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଦାରାଃ କୃଷ୍ଣପ୍ରସାଦତଃ
ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲା; କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାମତେ ପୁଅ ଓ ଜଣାଣୀ ହେଲେ।
ଆଶୁ ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁତ୍ରେ ଚୈଵ ସମର୍ପ୍ଯ ଚ । ଗତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସାଂନିଧ୍ଯଂ ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ସେ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଯାଇଲେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ରାଜନ୍ସଫଲାଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତୋ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହିପରି, ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ସଫଳା ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ପାଏ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମାନଵା ଲୋକେ ସଫଲାଯାଂ ଚ ଯେ ରତାଃ । ତେଷାଂ ଚ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଏହି ଲୋକରେ ଯେମାନେ ସଫଳାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟକ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ କରଣାଚ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । ରାଜସୂଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଏହି କଥା ପଢ଼ିବା, ଶୁଣିବା କିମ୍ବା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଜା, ମଣିଷ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- କଥିତା ଵୈ ତ୍ଵଯା କୃଷ୍ଣ ସଫଲୈକାଦଶୀ ଶୁଭା । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଯା ଭଵେତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଶୁଭ ସଫଳା ଏକାଦଶୀ ବିବରଣ କରିଛ; ତୁମେ କୃପା କରି କହ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କେଉଁଟି ହୁଏ।
କିନ୍ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯାଃ କୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ । କସ୍ମୈ ତୁଷ୍ଟୋ ହୃଷୀକେଶସ୍ତ୍ଵମେଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ତାହାର ନାମ କଣ, ବିଧି କଣ, କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଯାଏ? ହେ ହୃଷୀକେଶ, ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ପୁରୁଷ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୁକ୍ଲା ପୌଷସ୍ଯ ଯା ଭଵେତ୍ । କଥଯାମି ମହାରାଜ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଶୁଣ, ରାଜା, ମୁଁ ପଉଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ବିଷୟରେ କହିବି; ମୁଁ ଏହାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହୁଛି, ହେ ମହାରାଜ।
ପୂର୍ଵେଣ ଵିଧିନା ରାଜନ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୈଷା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ପୁତ୍ରଦା ନାମ ନାମ୍ନା ସା ସର୍ଵପାପହରା ପରା
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବିଧି ଥିଲା, ତାହା ଅନୁସାରେ ଏହି ବ୍ରତ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା; ଏହାର ନାମ 'ପୁତ୍ରଦା', ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ନାରାଯଣୋଽଧିଦେଵୋଽସ୍ଯା କାମଦଃ ସିଦ୍ଧିଦାଯକଃ । ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ଏହି ବ୍ରତର ଅଧିଦେବତା ନାରାୟଣ, ଯିଏ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ଦେନ୍ତି; ତିନି ଲୋକରେ, ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାଵଂତଂ ଯଶସ୍ଵଂତଂ କରୋତି ଚ ନରଂ ହରିଃ । ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କଥାଂ ପାପହରାଂ ପରାମ୍
ହରି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଶିକ୍ଷା ଓ ଖ୍ୟାତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ରାଜା, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପାପ ହରାଇଦେଇଥିବା କଥା କହିବି।
ଭଦ୍ରାଵତ୍ଯାଂ ପୁରା ହ୍ଯାସୀତ୍ପୁର୍ଯାଂ ରାଜା ସୁକେତୁମାନ୍ । ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତଥାରାଜ୍ଞୀ ଚଂପକା ନାମ ଵର୍ତ୍ତତେ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଭଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ସହରରେ ସୁକେତୁମାନ୍ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ରାଣୀ ଚମ୍ପକା ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ।
ପୁତ୍ରହୀନେନ ରାଜ୍ଞା ଚ କାଲେ ନୀତୋ ମନୋରଥୈଃ । ନୈଵାତ୍ମଜଂ ନୃପୋ ଲେଭେ ଵଂଶକର୍ତ୍ତାରମେଵ ଚ
ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ପୁଅ ନଥିଲା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆଶା ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଦିନ କଟୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୁଅ କିମ୍ବା ବଂଶ ଚାଲାଇବାକୁ କାହାକୁ ମିଳିଲେ ନାହିଁ।
ତେନୈଵ ରାଜ୍ଞା ଧର୍ମେଣ ଚିଂତିତଂ ବହୁକାଲତଃ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ସୁତପ୍ରାପ୍ତିଃ କଥଂ ଭଵେତ୍
ସେଇ ରାଜା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ବହୁଦିନ ଧରି ଚିନ୍ତା କରିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କିପରି ପୁଅ ପାଇପାରିବି?'
ନ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ନ ପୁରେ ସୌଖ୍ଯଂ ଲେଭେ ରାଜା ସୁକେତୁମାନ୍ । ସାଧ୍ଵ୍ଯ ସ୍ଵକାଂତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଦୁଃଖିତୋଽଭଵତ୍
ସୁକେତୁମାନ୍ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ସହର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହିତ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ।
ତାଵୁଭୌ ଦଂପତୀ ନିତ୍ଯଂ ଚିଂତାଶୋକପରାଯଣୌ । ପିତରୋଽସ୍ଯ ଜଲଂ ଦତ୍ତଂ କଵୋଷ୍ଣମୁପଭୁଂଜତେ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଦମ୍ପତି ସଦା ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକରେ ଡୁବିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପିତାମାତା ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ, ତାହା ଉଷ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ।
ରାଜ୍ଞଃ ପଶ୍ଚାନ୍ନ ପଶ୍ଯାମୋ ଯୋଽସ୍ମାନ୍ସଂତର୍ପଯିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯେଵଂ ସଂସ୍ମରଂତୋଽସ୍ଯ ଦୁଃଖିତାଃ ପିତରୋଽଭଵନ୍
'ରାଜା ପରେ ଆମକୁ କିଏ ତୃପ୍ତ କରିବ?', ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର ପିତାମାତା ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ।
ନ ବାଂଧଵା ନ ମିତ୍ରାଣି ନାମାତ୍ଯାଃ ସୁହୃଦସ୍ତଥା । ରୋଚଯଂତ୍ଯସ୍ଯ ଭୂପସ୍ଯ ନ ଗଜାଶ୍ଵାଃ ପଦାତଯଃ
ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ସହଚର, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ପଦାତି ମନ ପସନ୍ଦ ହେଉନଥିଲେ।
ନୈରାଶ୍ଯଂ ଭୂପତେସ୍ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ମନସି ଵର୍ତ୍ତତେ । ନରସ୍ଯ ପୁତ୍ରହୀନସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଵୈ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍
ସେ ଭୂପତିଙ୍କ ମନରେ ସଦା ନିରାଶା ବସିଥିଲା। ପୁଅ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ।
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ଗୃହଂ ଶୂନ୍ଯଂ ହୃଦଯଂ ଦୁଃଖିତଂ ସଦା । ପିତୃଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନାନୃଣତ୍ଵଂ ସୁତଂ ଵିନା
ଯାହାଙ୍କର ପୁଅ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଘର ଖାଲି ଥାଏ, ହୃଦୟ ସଦା ଦୁଃଖରେ ରହେ। ପୁଅ ବିନା ପିତୃ, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଋଣ ମୁକ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ।