ଜୀଵଘାତରତୋ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ତେଯଦ୍ଯୂତକଲାନିଧିଃ । ସର୍ଵଂ ଚ ନଗରଂ ତେନ ମୁଷିତଂ ପାପକର୍ମଣା
ସେ ସଦା ହତ୍ୟାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଚୋରି ଓ ଜୁଆରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ସହର ଲୁଟିଯାଇଥିଲା।
ସ୍ତେଯାଭିଗାମୀ ନଗରେ ଗୃହୀତଃ ସ ନିଶାଚରୈଃ । ଉଵାଚ ତାନ୍ସୁତୋଽହଂ ଵୈ ରାଜ୍ଞୋ ମାହିଷ୍ମତସ୍ଯ ଚ
ସେ ସହରରେ ଚୋରି କରୁଥିବାବେଳେ, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ସେମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ମାହିଷ୍ମତ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ।'
ସ ତୈର୍ମୁକ୍ତଃ ପାପକର୍ମା ଚାଗତୋ ଵିପିନଂ ପୁନଃ । ଆମିଷାଭିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ତରୋର୍ଵୈ ଫଲଭକ୍ଷଣେ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏହି ପାପୀ ପୁଣି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେ ସଦା ମାଂସ ଖାଇବା ଓ ଗଛର ଫଳ ଭୋଜନରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଆଶ୍ରମସ୍ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସଂନିଧୌ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଵର୍ତ୍ତତେ ତତ୍ର ଜୀର୍ଣଶ୍ଚ ବହୁଵାର୍ଷିକଃ
ସେହି ଦୁଷ୍ଟର ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଏକ ପୁରୁଣା ବଟବୃକ୍ଷ ଥିଲା, ଯାହା ବହୁ ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଯାଇଥିଲା।
ଦେଵତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଵିପିନେ ଵର୍ତତେ ମହତ୍ । ତତ୍ରୈଵ ନିଵସଂଶ୍ଚୈଵ ଲୁଂପକଃ ପାପବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସେହି ବୃକ୍ଷରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ଦେବତାତ୍ୱ ଥିଲା। ସେଠାରେ, ପାପ ମନ ଥିବା ଲୁମ୍ପକ ବସିଥିଲେ।
ଗତେ ବହୁତିଥେ କାଲେ କସ୍ଯଚିତ୍ପୁଣ୍ଯସଂଚଯାତ୍ । ପୌଷସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ଦଶମ୍ଯାଂ ଦିଵସେ ତଥା
ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲାପରେ, କିଛି ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ, ପୌଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଦଶମୀ ଦିନରେ...
ଫଲାନି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ରାତ୍ରୌ ଶୀତେନ ପୀଡିତଃ । ଲୁଂପକୋ ନାମ ପାପିଷ୍ଠୋ ଵସ୍ତ୍ରହୀନୋ ଗତେକ୍ଷଣଃ
ଗଛର ଫଳ ଖାଇ, ରାତିରେ ଶୀତରେ ପୀଡିତ ହେଲେ, ଲୁମ୍ପକ ନାମକ ସେହି ପାପୀ, ପୋଶାକ ନଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ହରାଇଥିଲେ।
ପୀଡ୍ଯମାନୋଽତିଶୀତେନ ହରିଵୃକ୍ଷସମୀପତଃ । ନ ନିଦ୍ରା ନ ସୁଖଂ ତସ୍ଯ ଗତପ୍ରାଣ ଇଵାଭଵତ୍
ତୀବ୍ର ଶୀତରେ, ହରିଙ୍କ ବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ, ସେ ବଡ଼ ପୀଡିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ନ ଘୁମ ଆସିଲା, ନ ଆରାମ ମିଳିଲା, ସେ ମୃତ ପରି ହେଇଗଲେ।
ଆଛାଦ୍ଯ ଦଶନୈରାସ୍ଯମେଵଂ ନୀତା ନିଶାଖିଲା । ଭାନୂଦଯେଽପି ପାପିଷ୍ଠୋ ନ ଲେଭେ ଚେତନାଂ ତଦା
ଦାନ୍ତରେ ମୁଁହ ଢାକି ଏଭଳି ସମସ୍ତ ରାତି କଟିଗଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ପାପୀ ସଚେତନ ହେବାକୁ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଲୁଂପକୋ ଗତସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ସଫଲାଯା ଦିନେ ତଥା । ରଵୌ ମଧ୍ଯଂଗତେ ଚୈଵ ସଂଜ୍ଞାଂ ଲେଭେ ସ ଲୁଂପକଃ
ଲୁମ୍ପକ ଅଚେତନ ଥିଲେ, ସେହି ଫଳଦାୟକ ଦିନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନକୁ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ, ସେ ପୁଣି ସଚେତନ ହେଲେ।
ଇତସ୍ତତୋ ଵିଲୋକ୍ଯାଥ ଵ୍ଯଥିତଶ୍ଚ ତଦାସନାତ୍ । ସ୍ଖଲତ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଚଲିତଃ ଖଂଜନ୍ନିଵ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଏଠି-ସେଠି ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ। ପଦକ୍ଷେପ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା, ବାରମ୍ବାର ହେଉଥିବା ହେଉଥିବା ଖୋଞ୍ଚା ମାରୁଥିଲେ।
ଵନମଧ୍ଯେ ଗତସ୍ତତ୍ର କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମଃ ପୀଡିତୋଽଭଵତ୍ । ନ ଶକ୍ତିର୍ଜୀଵଘାତେ ତୁ ଲୁଂପକସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ସେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି, ଖାଲି ପେଟରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଦୁଷ୍ଟ ଲୁମ୍ପକଙ୍କର ଏବେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ରହିଲା ନାହିଁ।
ଫଲାନି ଚ ତଦା ରାଜନ୍ନାଜହାର ସ ଲୁଂପକଃ । ଯାଵତ୍ସମାଗତସ୍ତତ୍ର ତାଵଦସ୍ତଂ ଗତୋ ରଵିଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ସେ ଚୋର ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇନଥିଲା; ସେଠାରେ ଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହୋଇଗଲା।
କିଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ତାତେତି ସ ଵିଲାପଂ ଚକାର ହ । ଫଲାନି ତତ୍ର ଭୂରୀଣି ଵୃକ୍ଷମୂଲେ ନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ସେ ଦୁଃଖ କରି କହିଲା, 'ଏବେ କଣ ହେବ, ବାପା?' ବହୁତ ଫଳ ଗଛର ମୂଳରେ ରଖିଦେଲା।
ଇତ୍ଯୁଵାଚ ଫଲୈରେଭିଃ ଶ୍ରୀପତିସ୍ତୁଷ୍ଯତାଂ ହରିଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଲୁଂପକଶ୍ଚୈଵ ନିଦ୍ରାଂ ଲେଭେ ନ ଵୈ ନିଶି
ସେ କହିଲା, 'ଏହି ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଶ୍ରୀହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।' ଏଭଳି କହି, ସେ ଚୋର ସେ ରାତି ସାରା ଶୁଅନି।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ ମେନେ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଫଲୈସ୍ତୁ ପୂଜନଂ ମେନେ ସଫଲାଯାସ୍ତଥାନଘ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟର ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ତପସ୍ୟା ଭାବେ ଗଣନା କଲେ, ଏବଂ ଫଳ ଦେଇ ପୂଜା କରିବାକୁ ଫଳଦାୟକ ପୂଜା ଭାବେ ମନେ କଲେ, ହେ ନିଷ୍ପାପ।
ଅକସ୍ମାଦ୍ଵ୍ରତମେଵୈତତ୍କୃତଵାନ୍ଵୈ ସ ଲୁଂପକଃ । ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍
ଏହିପରି ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବାବେଳେ, ସେ ଚୋର ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲା; ଏହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ବିଘ୍ନବିହୀନ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲା।
ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନଂ ଯାଵତ୍ତାଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଗାମ ହ । ଦିଵି ତତ୍କାଲମୁତ୍ପନ୍ନା ଵାଗୁଵାଚାଶରୀରିଣୀ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାକୁ ଯେତେବେଳେ, ବିଷ୍ଣୁ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଦେହ ବିନା କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ସଫଲାଯାଃ ପ୍ରସାଦତଃ। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତେ ତୁ ଵଚସି ଦିଵ୍ଯରୂପଧରୋଽଭଵତ୍
'ସଫଳାର କୃପାରେ ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଓ ପୁତ୍ରତ୍ୱ ପାଇବା।' ଏହି କଥା ହେବା ସହିତ, ସେ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲା।
ମତିରାସୀତ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ପରମା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ନୃପ । ଦିଵ୍ଯାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯୋ ଲେଭେ ରାଜ୍ଯମକଂଟକମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେଲା; ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସେ ବିଘ୍ନବିହୀନ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲା।
କୃତଂ ରାଜ୍ଯଂ ତୁ ତେନୈଵଂ ଵର୍ଷାଣି ଦଶପଂଚ ଚ । ମନୋଦାସ୍ତସ୍ଯପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଦାରାଃ କୃଷ୍ଣପ୍ରସାଦତଃ
ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲା; କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାମତେ ପୁଅ ଓ ଜଣାଣୀ ହେଲେ।
ଆଶୁ ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁତ୍ରେ ଚୈଵ ସମର୍ପ୍ଯ ଚ । ଗତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସାଂନିଧ୍ଯଂ ଯତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚତି
ସେ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଯାଇଲେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ରାଜନ୍ସଫଲାଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତୋ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହିପରି, ରାଜା, ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ସଫଳା ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ପାଏ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମାନଵା ଲୋକେ ସଫଲାଯାଂ ଚ ଯେ ରତାଃ । ତେଷାଂ ଚ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଏହି ଲୋକରେ ଯେମାନେ ସଫଳାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟକ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଚ୍ଚୈଵ କରଣାଚ୍ଚ ଵିଶାଂପତେ । ରାଜସୂଯସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଏହି କଥା ପଢ଼ିବା, ଶୁଣିବା କିମ୍ବା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାଜା, ମଣିଷ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- କଥିତା ଵୈ ତ୍ଵଯା କୃଷ୍ଣ ସଫଲୈକାଦଶୀ ଶୁଭା । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ଯ ଯା ଭଵେତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ମୋତେ ଶୁଭ ସଫଳା ଏକାଦଶୀ ବିବରଣ କରିଛ; ତୁମେ କୃପା କରି କହ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ କେଉଁଟି ହୁଏ।
କିନ୍ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯାଃ କୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ । କସ୍ମୈ ତୁଷ୍ଟୋ ହୃଷୀକେଶସ୍ତ୍ଵମେଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ତାହାର ନାମ କଣ, ବିଧି କଣ, କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଯାଏ? ହେ ହୃଷୀକେଶ, ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ପୁରୁଷ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୁକ୍ଲା ପୌଷସ୍ଯ ଯା ଭଵେତ୍ । କଥଯାମି ମହାରାଜ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଶୁଣ, ରାଜା, ମୁଁ ପଉଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ବିଷୟରେ କହିବି; ମୁଁ ଏହାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହୁଛି, ହେ ମହାରାଜ।
ପୂର୍ଵେଣ ଵିଧିନା ରାଜନ୍କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୈଷା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ପୁତ୍ରଦା ନାମ ନାମ୍ନା ସା ସର୍ଵପାପହରା ପରା
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ବିଧି ଥିଲା, ତାହା ଅନୁସାରେ ଏହି ବ୍ରତ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା; ଏହାର ନାମ 'ପୁତ୍ରଦା', ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।
ନାରାଯଣୋଽଧିଦେଵୋଽସ୍ଯା କାମଦଃ ସିଦ୍ଧିଦାଯକଃ । ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ଏହି ବ୍ରତର ଅଧିଦେବତା ନାରାୟଣ, ଯିଏ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ଦେନ୍ତି; ତିନି ଲୋକରେ, ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।