ତସ୍ଯାଂ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ଯଥାଵିଧି । ପୂର୍ଵେଣୈଵ ଵିଧାନେନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୈକାଦଶୀ ଶୁଭା
ସେହି ଦିନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି, ସେହିପରି ଏହି ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ କରିବା ଦରକାର।
ନାଗାନାଂ ଚ ଯଥା ଶେଷୋ ପକ୍ଷିଣାଂ ପନ୍ନଗାଶନଃ । ଦେଵାନାଂ ଚ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦ୍ଵିପଦାନାଂ ଯଥା ଦ୍ଵିଜଃ
ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଶେଷ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗରୁଡ଼, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଇପଦୀ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ,
ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ଯଥା ରାଜନ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଚୈକାଦଶୀ ତିଥିଃ । ତେ ଜନାଶ୍ଚୈଵ ଭୋ ରାଜନ୍ପୂଜ୍ଯା ଵୈ ସର୍ଵଦା ମମ
ସେହିପରି, ରାଜା, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଦଶୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋର ପୂଜ୍ୟ।
ହରିଵାସରସଂଲୀନାଃ କୁର୍ଵଂତ୍ଯେକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଇହୈଵ ଧନସଂଯୁକ୍ତା ମୃତା ମୋକ୍ଷଂ ଲଭଂତି ତେ
ଯେମାନେ ହରିବାସରରେ ଲୀନ ହୋଇ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଧନ-ସମ୍ପତି ସହିତ ଥାଆନ୍ତି, ଯଦି ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
ସଫଲାଯାଂ ଫଲୈ ରାଜନ୍ପୂଜଯେନ୍ନାମତୋ ହରିମ୍ । ନାରିକେଲଫଲୈଶ୍ଚୈଵ କ୍ରମୁକୈର୍ବୀଜପୂରକୈଃ
ସଫଳା ଏକାଦଶୀ ଦିନ, ରାଜା, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନଡିଆ, କୁଆକଥି, ବିଜ ଭରା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଜଂବୀରୈର୍ଦାଡିମୈଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଧାତ୍ରୀଫଲୈଃ ଶୁଭୈଃ । ଲଵଂଗୈର୍ବଦରୀଭିଶ୍ଚ ତଥାମ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଜାମିର, ଦାଡିମ୍ବ, ଏବଂ ଶୁଭ ଆଉଁଳ ଫଳ, ଲବଙ୍ଗ, ବଦରୀ ଓ ବିଶେଷ କରି ଆମ୍ବ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଧୂପଦୀପୈସ୍ତଥୈଵ ଚ । ସଫଲାଯାଂ ଵିଶେଷେଣ ଦୀପଦାନଂ ତୁ କାରଯେତ୍
ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସଫଳା ଏକାଦଶୀରେ ବିଶେଷ କରି ଦୀପ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ ଚୈଵ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ସହ ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ । ଯାଵନ୍ନିମେଷୋ ନେତ୍ରସ୍ଯ ତାଵଜ୍ଜାଗର୍ତି ଯୋ ନିଶି
ରାତିରେ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସହିତ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ନୟନର ଏକ ଝପକି ଯେତେବେଳେ ହୁଏ, ସେତେ ସମୟ ଯିଏ ରାତିରେ ଜାଗିଥାଏ—
ଏକାଗ୍ରମନସୋ ରାଜନ୍ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ହି । ତତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ତୀର୍ଥଂ ଵା ତତ୍ସମଂ ନହି
ଏକାଗ୍ର ମନେ ରାଜା, ଏମିତି ଲୋକଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। ଏହା ସମାନ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଵ୍ରତାନି ରାଜେଂଦ୍ର କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପସା ନୈଵ ଯତ୍ଫଲମ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଏହାର ଷୋଡ଼ଶଂଶ ଭାଗ ସମାନ ହୁଏନି, ଏବଂ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେନି।
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଯଃ କରୋତି ହି ଜାଗରମ୍ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସଫଲାଯାଃ କଥା ଶୁଭା
ଯିଏ ଏହି ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ଏହି ଫଳ ପାଏ। ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ସଫଳା ଏକାଦଶୀର ଶୁଭ କଥା ଶୁଣ।
ଚଂପାଵତୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ପୁରୀ ମାହିଷ୍ମତସ୍ଯ ଚ । ବଭୂଵୁସ୍ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ ପୁତ୍ରାଃ ପଂଚ କୁମାରକାଃ
ଚମ୍ପାବତୀ ନାମର ଏକ ପୁରୀ ଥିଲା, ଯାହା ମହିଷ୍ମତୀର ଅଂଶ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ପୁଅ ଥିଲେ।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଵୈ ମହାପାପରତଃ ସଦା । ପରଦାରାଭିଚାରୀ ଚ ଵେଶ୍ଯାସକ୍ତଶ୍ଚ ମଦ୍ଯପଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ପୁଅ ସବୁବେଳେ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ — ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଂଗରେ ଲାଗିଥିବା, ବେଶ୍ୟାମାନେ ସହ ଆସକ୍ତ, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା।
ପିତୁର୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ତୁ ତେନୈଵ ଗମିତଂ ପାପକର୍ମଣା । ଅସଦ୍ଵୃତ୍ତିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଭୂସୁରାଣାଂ ତୁ ନିଂଦକଃ
ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଧନ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଖରାପ ଆଚରଣ ହେତୁ ସେ ସବୁବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲେ।
ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ନିତ୍ଯଂ ନିଂଦାଂ କରୋତି ସଃ । ଈଦୃଶଂ ତୁ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ମାହିଷ୍ମତୋ ନୃପଃ
ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ସଦା ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ। ଏପରି ପୁଅକୁ ଦେଖି, ମାହିଷ୍ମତ ରାଜା...
ନାମ୍ନା ତୁ ଲୁଂପକ ଇତି ରାଜପୁତ୍ରେଷୁ ଚାପଠତ୍ । ରାଜ୍ଯାନ୍ନିଷ୍କାସିତସ୍ତେନ ପିତ୍ରା ଚୈଵ ତୁ ବଂଧୁଭିଃ
ସେ ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ଲୁମ୍ପକ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ।
ସ ଚୈଵଂ ପରିଵାରୈସ୍ତୁ ତ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚ ପରିପଂଥିଵତ୍ । ଲୁଂପକୋଽପି ତଥା ତ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚିଂତଯାମାସ ଵୈ ତଦା
ଏଭଳି ଭାବରେ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଏକ ଅପରିଚିତ ମାନ୍ୟଙ୍କ ପରି ହେଲେ। ଲୁମ୍ପକ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ, ସେ ସମୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତୋଽହଂ ବାଂଧଵୈଃ ପିତ୍ରା ରାଜ୍ଯାନ୍ନିଷ୍କାସିତଃ କିଲ । ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯମାନୋଽସୌ ମତିଂ ପାପେ ତଦାକରୋତ୍
ମୁଁ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଓ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରାଯାଇଛି। ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ତେବେ ପାପ କାମରେ ମନ ଲଗାଇଲେ।
ମଯା ଗଂତଵ୍ଯମେଵାସ୍ତୁ ଦାରୁଣେ ଗହନେ ଵନେ । ତସ୍ମାଚ୍ଚୈଵ ପୁରଂ ସର୍ଵଂ ଲୁଂପଯିଷ୍ଯାମି ଵୈ ପିତୁଃ
ମୋତେ ଏବେ ଭୟଙ୍କର ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ। ସେଠାରୁ, ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ସହରକୁ ଲୁଟିବି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ସ ମତିଂ କୃତ୍ଵା ଲୁଂପକୋ ଦୈଵଯୋଗତଃ । ନିର୍ଜଗାମ ପୁରାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଗତୋଽସୌ ଗହନେ ଵନେ
ଏଭଳି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଲୁମ୍ପକ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେହି ସହର ଛାଡ଼ି ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଜୀଵଘାତରତୋ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ତେଯଦ୍ଯୂତକଲାନିଧିଃ । ସର୍ଵଂ ଚ ନଗରଂ ତେନ ମୁଷିତଂ ପାପକର୍ମଣା
ସେ ସଦା ହତ୍ୟାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଚୋରି ଓ ଜୁଆରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ସହର ଲୁଟିଯାଇଥିଲା।
ସ୍ତେଯାଭିଗାମୀ ନଗରେ ଗୃହୀତଃ ସ ନିଶାଚରୈଃ । ଉଵାଚ ତାନ୍ସୁତୋଽହଂ ଵୈ ରାଜ୍ଞୋ ମାହିଷ୍ମତସ୍ଯ ଚ
ସେ ସହରରେ ଚୋରି କରୁଥିବାବେଳେ, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ। ସେମାନେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ମାହିଷ୍ମତ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ।'
ସ ତୈର୍ମୁକ୍ତଃ ପାପକର୍ମା ଚାଗତୋ ଵିପିନଂ ପୁନଃ । ଆମିଷାଭିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ତରୋର୍ଵୈ ଫଲଭକ୍ଷଣେ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏହି ପାପୀ ପୁଣି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେ ସଦା ମାଂସ ଖାଇବା ଓ ଗଛର ଫଳ ଭୋଜନରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଆଶ୍ରମସ୍ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସଂନିଧୌ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥୋ ଵର୍ତ୍ତତେ ତତ୍ର ଜୀର୍ଣଶ୍ଚ ବହୁଵାର୍ଷିକଃ
ସେହି ଦୁଷ୍ଟର ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଏକ ପୁରୁଣା ବଟବୃକ୍ଷ ଥିଲା, ଯାହା ବହୁ ବର୍ଷ ହେବାକୁ ଯାଇଥିଲା।
ଦେଵତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଵିପିନେ ଵର୍ତତେ ମହତ୍ । ତତ୍ରୈଵ ନିଵସଂଶ୍ଚୈଵ ଲୁଂପକଃ ପାପବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସେହି ବୃକ୍ଷରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଡ଼ ଦେବତାତ୍ୱ ଥିଲା। ସେଠାରେ, ପାପ ମନ ଥିବା ଲୁମ୍ପକ ବସିଥିଲେ।
ଗତେ ବହୁତିଥେ କାଲେ କସ୍ଯଚିତ୍ପୁଣ୍ଯସଂଚଯାତ୍ । ପୌଷସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ ଦଶମ୍ଯାଂ ଦିଵସେ ତଥା
ବହୁ ସମୟ କଟିଗଲାପରେ, କିଛି ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ, ପୌଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଦଶମୀ ଦିନରେ...
ଫଲାନି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ରାତ୍ରୌ ଶୀତେନ ପୀଡିତଃ । ଲୁଂପକୋ ନାମ ପାପିଷ୍ଠୋ ଵସ୍ତ୍ରହୀନୋ ଗତେକ୍ଷଣଃ
ଗଛର ଫଳ ଖାଇ, ରାତିରେ ଶୀତରେ ପୀଡିତ ହେଲେ, ଲୁମ୍ପକ ନାମକ ସେହି ପାପୀ, ପୋଶାକ ନଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ହରାଇଥିଲେ।
ପୀଡ୍ଯମାନୋଽତିଶୀତେନ ହରିଵୃକ୍ଷସମୀପତଃ । ନ ନିଦ୍ରା ନ ସୁଖଂ ତସ୍ଯ ଗତପ୍ରାଣ ଇଵାଭଵତ୍
ତୀବ୍ର ଶୀତରେ, ହରିଙ୍କ ବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ, ସେ ବଡ଼ ପୀଡିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ନ ଘୁମ ଆସିଲା, ନ ଆରାମ ମିଳିଲା, ସେ ମୃତ ପରି ହେଇଗଲେ।
ଆଛାଦ୍ଯ ଦଶନୈରାସ୍ଯମେଵଂ ନୀତା ନିଶାଖିଲା । ଭାନୂଦଯେଽପି ପାପିଷ୍ଠୋ ନ ଲେଭେ ଚେତନାଂ ତଦା
ଦାନ୍ତରେ ମୁଁହ ଢାକି ଏଭଳି ସମସ୍ତ ରାତି କଟିଗଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲା ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ପାପୀ ସଚେତନ ହେବାକୁ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଲୁଂପକୋ ଗତସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ସଫଲାଯା ଦିନେ ତଥା । ରଵୌ ମଧ୍ଯଂଗତେ ଚୈଵ ସଂଜ୍ଞାଂ ଲେଭେ ସ ଲୁଂପକଃ
ଲୁମ୍ପକ ଅଚେତନ ଥିଲେ, ସେହି ଫଳଦାୟକ ଦିନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନକୁ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ, ସେ ପୁଣି ସଚେତନ ହେଲେ।