ଅଯଂ ମେ ସଂଶଯଃ ସ୍ଵାମିନ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଂ ତ୍ଵାମୁପାଗତଃ । ଉପାଯଃ କଶ୍ଚିଦେଵାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ମୁଁ ଆସିଛି। ଏଠାରେ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି, ମହାମୁନି?
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପର୍ଵତୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଧ୍ଯାନସ୍ତିମିତନେତ୍ରୋଽଭୂତ୍ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମସଂନିଭଃ
ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପର୍ବତ ନାମକ ମହାମୁନି ଧ୍ୟାନରେ ନିଶ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମୁହୂର୍ତମେକଂ ଧ୍ଯାନସ୍ଥୋ ଭୂପତିଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ଜ୍ଞାତଂ ହି ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପିତୄଣାଂ ପୂର୍ଵଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ରହି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ — ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମ ମୋତେ ଜଣା ପଡ଼ିଛି।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ତାତସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ରାଜ୍ଯଗର୍ଵିତଃ । ସପତ୍ନ୍ଯା ଋତୁକାଲେ ତୁ ରାଜଧର୍ମପ୍ରଵର୍ତିତଃ
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମ ବାପା ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ରାଜ୍ୟ ଗର୍ବରେ ଥିଲେ, ଓ ସହପତ୍ନୀ ସହିତ ଋତୁକାଳରେ ରାଜଧର୍ମ କରୁଥିଲେ।
ଗତୋ ଗ୍ରାମେ ତୁ ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କାର୍ଯାର୍ଥୀ ନିଜଯୋଷିତମ୍ । ତଵ ପିତ୍ରା ତୁ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ନ ଦତ୍ତମୃତୁଦାନକମ୍
କିଛି କାମ ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରାମରେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ତୁମ ବାପା ତାଙ୍କୁ ଋତୁକାଳର ଦାନ ଦେଇନଥିଲେ।
ତେନ ପାପପ୍ରଭାଵେନ ନରକେ ପିତୃଭିଃ ସହ । ପତିତୋ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ତଵ ତାତଃ ସୁଦାରୁଣେ
ଏହି ପାପର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବାପା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ତତଃ ପୁନରୁଵାଚେଦଂ ରାଜା ଵୈଖାନସୋ ମୁନିମ୍ । କେନ ଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେନ ମୋକ୍ଷସ୍ତେଷାଂ ଭଵେନ୍ମୁନେ
ତାପରେ ରାଜା ପୁନି ମୁନି ଭୈଖାନସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — କେଉଁ ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ, ମୁନି?
ମୁନିରୁଵାଚ- ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ମୋକ୍ଷା ନାମେତି ନାମତଃ । ସର୍ଵୈଶ୍ଚେତଦ୍ଵ୍ରତଂ କାର୍ଯଂ ପିତ୍ରେ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ମୁନି କହିଲେ — ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ମୋକ୍ଷା ଏକାଦଶୀ ନାମକ ବ୍ରତ ଅଛି। ସମସ୍ତେ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତୁ, ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ପିତାଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ।
ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ମୋକ୍ଷସ୍ତେଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସତ୍ଯମେତନ୍ମହାଭାଗ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଯଥା
ଏହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ। ଏହା ସତ୍ୟ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ପରି।
ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵଗୃହଂ ପୁନରାଗତଃ । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷସ୍ତଥା ମାସଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଷ୍ଟେନ ତେନ ଵୈ
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଦୁଃଖରେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିଲା।
ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯେନ ତତ୍କୃତ୍ଵା ଵ୍ରତଂ ଵୈଖାନସୋ ନୃପଃ । ଅଦଦତ୍ପୁଣ୍ଯମଖିଲୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପିତ୍ରେ ସ ଭୂମିପଃ
ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଭୈଖାନସ ରାଜା ବ୍ରତ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ପିତାଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କଲେ।
ଦତ୍ତେ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଣେନୈଵ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିରଭୂଦ୍ଦିଵି । ଵୈଖାନସସ୍ଯ ତାତୋ ଵୈ ପିତୃଭିର୍ମୋକ୍ଷମାଵିଶତ୍
ପୁଣ୍ୟ ଦେବା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଭୈଖାନସଙ୍କ ବାପା ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ରାଜାନଂ ଚାଂତରିକ୍ଷେ ସ ଗିରଂ ପୁଣ୍ଯାମୁଵାଚ ହ । ସ୍ଵସ୍ତିସ୍ଵସ୍ତୀତି ତେ ପୁତ୍ର ପ୍ରୋଚ୍ଯ ଚୈଵଂ ଦିଵଂ ଗତଃ
ଆକାଶରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭ ବାଣୀ କହିଲେ — 'ପୁଅ, ତୁମକୁ ଶୁଭ ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ରାଜନ୍ମୋକ୍ଷାମେକାଦଶୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ତସ୍ଯ ପାପାନି ନଶ୍ଯଂତି ମୃତୋ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏଭଳି, ହେ ରାଜା, ଯିଏ ମୋକ୍ଷା ଏକାଦଶୀ ନାମକ ଶୁଭ ବ୍ରତ କରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ମୋକ୍ଷଦୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯାଂ ନ ଜାନାମି ରାଜନ୍ମେ ପ୍ରିଯକୃଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ଏକାଦଶୀ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ଗଣନା ମୁଁ ଜାଣେନି, ହେ ରାଜା, ଏହି ବ୍ରତ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।
ଚିଂତାମଣିସମା ହ୍ଯେଷା ନୃଣାଂ ମୋକ୍ଷପ୍ରଦାଯିନୀ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦସ୍ଯା ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହି ବ୍ରତ ଚିନ୍ତାମଣି ପରି, ଲୋକଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବାରେ ବଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ପୌଷସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ । ଏତଦାଖ୍ଯାହି ଭୋ ସ୍ଵାମିନ୍କୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ
ୟୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ପୌଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କ’ଣ? ଏହାର କ’ଣ ନାମ, କିପରି ଉପବାସ କରାଯାଏ, ଏହି ଦିନେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ? ଏହା ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ରାଜେଂଦ୍ର ଭଵତଃ ସ୍ନେହବଂଧନାତ୍ । ତୁଷ୍ଟିର୍ମେ ନ ତଥା ରାଜନ୍ଯଜ୍ଞୈର୍ବହୁଲଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ରାଜା, ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ସ୍ନେହ ଦେଖି ମୁଁ ଏହି କଥା କହିବି। ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଓ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ମୋତେ ଯେତେ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେନି, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସରେ ମିଳେ।
ଯଥା ମେ ତୁଷ୍ଟିରାଯାତି ହ୍ଯେକାଦଶୀଵ୍ରତେନ ଵୈ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ହରିଵାସରଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ମୋତେ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ, ସେହିପରି ସମସ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କରି ହରିବାସର ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ସତ୍ଯମେତନ୍ନ ଵୈ ମିଥ୍ଯା ଧର୍ମିଷ୍ଠାନାଂ ଵିଶାରଦ । ପୌଷସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଯା ସଫଲା ନାମ ନାମତଃ
ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା। ପୌଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଯେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଆସେ, ତାହାକୁ 'ସଫଳା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତସ୍ଯାଂ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ପୂଜଯେଚ୍ଚ ଯଥାଵିଧି । ପୂର୍ଵେଣୈଵ ଵିଧାନେନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୈକାଦଶୀ ଶୁଭା
ସେହି ଦିନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି, ସେହିପରି ଏହି ଶୁଭ ଏକାଦଶୀ କରିବା ଦରକାର।
ନାଗାନାଂ ଚ ଯଥା ଶେଷୋ ପକ୍ଷିଣାଂ ପନ୍ନଗାଶନଃ । ଦେଵାନାଂ ଚ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦ୍ଵିପଦାନାଂ ଯଥା ଦ୍ଵିଜଃ
ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଶେଷ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗରୁଡ଼, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଇପଦୀ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ,
ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ଯଥା ରାଜନ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଚୈକାଦଶୀ ତିଥିଃ । ତେ ଜନାଶ୍ଚୈଵ ଭୋ ରାଜନ୍ପୂଜ୍ଯା ଵୈ ସର୍ଵଦା ମମ
ସେହିପରି, ରାଜା, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଦଶୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋର ପୂଜ୍ୟ।
ହରିଵାସରସଂଲୀନାଃ କୁର୍ଵଂତ୍ଯେକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଇହୈଵ ଧନସଂଯୁକ୍ତା ମୃତା ମୋକ୍ଷଂ ଲଭଂତି ତେ
ଯେମାନେ ହରିବାସରରେ ଲୀନ ହୋଇ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଧନ-ସମ୍ପତି ସହିତ ଥାଆନ୍ତି, ଯଦି ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
ସଫଲାଯାଂ ଫଲୈ ରାଜନ୍ପୂଜଯେନ୍ନାମତୋ ହରିମ୍ । ନାରିକେଲଫଲୈଶ୍ଚୈଵ କ୍ରମୁକୈର୍ବୀଜପୂରକୈଃ
ସଫଳା ଏକାଦଶୀ ଦିନ, ରାଜା, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନଡିଆ, କୁଆକଥି, ବିଜ ଭରା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ।
ଜଂବୀରୈର୍ଦାଡିମୈଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଧାତ୍ରୀଫଲୈଃ ଶୁଭୈଃ । ଲଵଂଗୈର୍ବଦରୀଭିଶ୍ଚ ତଥାମ୍ରୈଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଜାମିର, ଦାଡିମ୍ବ, ଏବଂ ଶୁଭ ଆଉଁଳ ଫଳ, ଲବଙ୍ଗ, ବଦରୀ ଓ ବିଶେଷ କରି ଆମ୍ବ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଧୂପଦୀପୈସ୍ତଥୈଵ ଚ । ସଫଲାଯାଂ ଵିଶେଷେଣ ଦୀପଦାନଂ ତୁ କାରଯେତ୍
ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସଫଳା ଏକାଦଶୀରେ ବିଶେଷ କରି ଦୀପ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ ଚୈଵ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ସହ ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ । ଯାଵନ୍ନିମେଷୋ ନେତ୍ରସ୍ଯ ତାଵଜ୍ଜାଗର୍ତି ଯୋ ନିଶି
ରାତିରେ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସହିତ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠାରେ ନୟନର ଏକ ଝପକି ଯେତେବେଳେ ହୁଏ, ସେତେ ସମୟ ଯିଏ ରାତିରେ ଜାଗିଥାଏ—
ଏକାଗ୍ରମନସୋ ରାଜନ୍ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ହି । ତତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ଯଜ୍ଞୋ ଵୈ ତୀର୍ଥଂ ଵା ତତ୍ସମଂ ନହି
ଏକାଗ୍ର ମନେ ରାଜା, ଏମିତି ଲୋକଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। ଏହା ସମାନ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଵ୍ରତାନି ରାଜେଂଦ୍ର କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପସା ନୈଵ ଯତ୍ଫଲମ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଏହାର ଷୋଡ଼ଶଂଶ ଭାଗ ସମାନ ହୁଏନି, ଏବଂ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେନି।