ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତଂ ତପୋଯୋଗଂ ଯେନୈଵ ମମ ପୂର୍ଵଜାଃ । ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଯାଂତି ସଦ୍ଯୋ ଵୈ କଥ୍ଯତାଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏମିତି କୌଣସି ବ୍ରତ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ସତ୍ୱରେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ।
ପୁତ୍ରେ ତୁ ଜୀଵିତପ୍ରାଯେ ବଲୀଯସି ମହାତ୍ମନି । ପିତାସ୍ତି ନରକେ ଘୋରେ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ କିଂ ଫଲମ୍
ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବାପା ଯଦି ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ରହିଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ଏମିତି ପୁଅର କଣ ଉପକାର?
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଊଚୁଃ - ପର୍ଵତସ୍ଯ ମୁନେ ରାଜନ୍ନିକଟେ ଚାଶ୍ରମୋ ମହାନ୍ । ଗମ୍ଯତାଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଵିଜାନତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ଅଛି। ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଜାଣନ୍ତି।'
ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ରାଜା ଵୈଖାନସୋ ମହାନ୍ । ଜଗାମ ଚାଶୁ ତତ୍ରୈଵ ଚାଶ୍ରମଂ ପର୍ଵତସ୍ଯ ଚ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ଭୈଖାନସ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ସେଇ ପାହାଡ଼ ନିକଟର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଷ୍ଟିତୋ ରାଜା ରାଜଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ । ଆଶ୍ରମଂ ଵିପୁଲଂ ତସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ରାଜସତ୍ତମଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସେଇ ବିଶାଳ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ରର୍ଗ୍ଵେଦ ଯଜୁର୍ଵେଦ ସାମାଧ୍ଯଯନକୋଵିଦୈଃ । ଵେଷ୍ଟିତଂ ମୁନିଭିଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯଥା
ସେଠାରେ ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଓ ସାମବେଦର ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ। ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଂ ରାଜା ଵୈଖାନସସ୍ତଥା । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣତିଂ କୃତ୍ଵା ପସ୍ପର୍ଶ ଚରଣୌ ମୁନେଃ
ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୈଖାନସ ରାଜା ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁନିଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ତସ୍ଯ ସପ୍ତସ୍ଵଂଗେଷ୍ଵସୌ ମୁନିଃ । ରାଜ୍ଯେ ନିଷ୍କଂଟକତ୍ଵଂ ଚ ରାଜ୍ଞଃ ସୌଖ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍
ମୁନି ତାଙ୍କୁ ସପ୍ତାଙ୍ଗ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନାହିଁ କି ଓ ରାଜାଙ୍କ ସୁଖ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ - ତଵ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭୋ ସ୍ଵାମିନ୍କୁଶଲଂ ମେଽଙ୍ଗସପ୍ତସୁ । ଭକ୍ତା ଯେ ଵିଷ୍ଣୁଵିପ୍ରେଷୁ କଥଂ ତେଷାଂ ଚ ଵିଘ୍ନତା
ରାଜା କହିଲେ — ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ସପ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁସ୍ଥ ଅଛି। ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେମିତି ବାଧା ଆସିପାରିବ?
ମଯା ସ୍ଵପିତରୋ ଦୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵପ୍ନେ ଚ ନରକେ ସ୍ଥିତାଃ । କସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ସାମର୍ଥ୍ଯାନ୍ମୋକ୍ଷଂ ଯାଂତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲି, ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ନରକରେ ବସିଛନ୍ତି। କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ?
ଅଯଂ ମେ ସଂଶଯଃ ସ୍ଵାମିନ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଂ ତ୍ଵାମୁପାଗତଃ । ଉପାଯଃ କଶ୍ଚିଦେଵାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯୋ ମୁନିସତ୍ତମ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ମୁଁ ଆସିଛି। ଏଠାରେ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି, ମହାମୁନି?
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପର୍ଵତୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଧ୍ଯାନସ୍ତିମିତନେତ୍ରୋଽଭୂତ୍ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମସଂନିଭଃ
ରାଜାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପର୍ବତ ନାମକ ମହାମୁନି ଧ୍ୟାନରେ ନିଶ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମୁହୂର୍ତମେକଂ ଧ୍ଯାନସ୍ଥୋ ଭୂପତିଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ଜ୍ଞାତଂ ହି ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପିତୄଣାଂ ପୂର୍ଵଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ରହି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ — ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ପୂର୍ବ କର୍ମ ମୋତେ ଜଣା ପଡ଼ିଛି।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ତାତସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ରାଜ୍ଯଗର୍ଵିତଃ । ସପତ୍ନ୍ଯା ଋତୁକାଲେ ତୁ ରାଜଧର୍ମପ୍ରଵର୍ତିତଃ
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମ ବାପା ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ରାଜ୍ୟ ଗର୍ବରେ ଥିଲେ, ଓ ସହପତ୍ନୀ ସହିତ ଋତୁକାଳରେ ରାଜଧର୍ମ କରୁଥିଲେ।
ଗତୋ ଗ୍ରାମେ ତୁ ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କାର୍ଯାର୍ଥୀ ନିଜଯୋଷିତମ୍ । ତଵ ପିତ୍ରା ତୁ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ନ ଦତ୍ତମୃତୁଦାନକମ୍
କିଛି କାମ ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରାମରେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ତୁମ ବାପା ତାଙ୍କୁ ଋତୁକାଳର ଦାନ ଦେଇନଥିଲେ।
ତେନ ପାପପ୍ରଭାଵେନ ନରକେ ପିତୃଭିଃ ସହ । ପତିତୋ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ତଵ ତାତଃ ସୁଦାରୁଣେ
ଏହି ପାପର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବାପା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ତତଃ ପୁନରୁଵାଚେଦଂ ରାଜା ଵୈଖାନସୋ ମୁନିମ୍ । କେନ ଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେନ ମୋକ୍ଷସ୍ତେଷାଂ ଭଵେନ୍ମୁନେ
ତାପରେ ରାଜା ପୁନି ମୁନି ଭୈଖାନସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — କେଉଁ ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ, ମୁନି?
ମୁନିରୁଵାଚ- ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ମୋକ୍ଷା ନାମେତି ନାମତଃ । ସର୍ଵୈଶ୍ଚେତଦ୍ଵ୍ରତଂ କାର୍ଯଂ ପିତ୍ରେ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ମୁନି କହିଲେ — ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ମୋକ୍ଷା ଏକାଦଶୀ ନାମକ ବ୍ରତ ଅଛି। ସମସ୍ତେ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତୁ, ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ପିତାଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ।
ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ମୋକ୍ଷସ୍ତେଷାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସତ୍ଯମେତନ୍ମହାଭାଗ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଯଥା
ଏହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ। ଏହା ସତ୍ୟ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ପରି।
ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵଗୃହଂ ପୁନରାଗତଃ । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷସ୍ତଥା ମାସଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଷ୍ଟେନ ତେନ ଵୈ
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଦୁଃଖରେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିଲା।
ମୁନେର୍ଵାକ୍ଯେନ ତତ୍କୃତ୍ଵା ଵ୍ରତଂ ଵୈଖାନସୋ ନୃପଃ । ଅଦଦତ୍ପୁଣ୍ଯମଖିଲୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପିତ୍ରେ ସ ଭୂମିପଃ
ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଭୈଖାନସ ରାଜା ବ୍ରତ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ପିତାଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କଲେ।
ଦତ୍ତେ ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଣେନୈଵ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିରଭୂଦ୍ଦିଵି । ଵୈଖାନସସ୍ଯ ତାତୋ ଵୈ ପିତୃଭିର୍ମୋକ୍ଷମାଵିଶତ୍
ପୁଣ୍ୟ ଦେବା ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଭୈଖାନସଙ୍କ ବାପା ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ରାଜାନଂ ଚାଂତରିକ୍ଷେ ସ ଗିରଂ ପୁଣ୍ଯାମୁଵାଚ ହ । ସ୍ଵସ୍ତିସ୍ଵସ୍ତୀତି ତେ ପୁତ୍ର ପ୍ରୋଚ୍ଯ ଚୈଵଂ ଦିଵଂ ଗତଃ
ଆକାଶରେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଭ ବାଣୀ କହିଲେ — 'ପୁଅ, ତୁମକୁ ଶୁଭ ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ରାଜନ୍ମୋକ୍ଷାମେକାଦଶୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ତସ୍ଯ ପାପାନି ନଶ୍ଯଂତି ମୃତୋ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏଭଳି, ହେ ରାଜା, ଯିଏ ମୋକ୍ଷା ଏକାଦଶୀ ନାମକ ଶୁଭ ବ୍ରତ କରେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ନାତଃ ପରତରା କାଚିତ୍ମୋକ୍ଷଦୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯାଂ ନ ଜାନାମି ରାଜନ୍ମେ ପ୍ରିଯକୃଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ଏକାଦଶୀ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ଗଣନା ମୁଁ ଜାଣେନି, ହେ ରାଜା, ଏହି ବ୍ରତ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।
ଚିଂତାମଣିସମା ହ୍ଯେଷା ନୃଣାଂ ମୋକ୍ଷପ୍ରଦାଯିନୀ । ପଠନାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦସ୍ଯା ଵାଜପେଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହି ବ୍ରତ ଚିନ୍ତାମଣି ପରି, ଲୋକଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବାରେ ବଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ପୌଷସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ । ଏତଦାଖ୍ଯାହି ଭୋ ସ୍ଵାମିନ୍କୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ
ୟୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ପୌଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କ’ଣ? ଏହାର କ’ଣ ନାମ, କିପରି ଉପବାସ କରାଯାଏ, ଏହି ଦିନେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ? ଏହା ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମି ରାଜେଂଦ୍ର ଭଵତଃ ସ୍ନେହବଂଧନାତ୍ । ତୁଷ୍ଟିର୍ମେ ନ ତଥା ରାଜନ୍ଯଜ୍ଞୈର୍ବହୁଲଦକ୍ଷିଣୈଃ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ — ରାଜା, ତୁମ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ସ୍ନେହ ଦେଖି ମୁଁ ଏହି କଥା କହିବି। ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଓ ବହୁ ଦାନ ଦେଇ ମୋତେ ଯେତେ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେନି, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସରେ ମିଳେ।
ଯଥା ମେ ତୁଷ୍ଟିରାଯାତି ହ୍ଯେକାଦଶୀଵ୍ରତେନ ଵୈ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ହରିଵାସରଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ମୋତେ ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ, ସେହିପରି ସମସ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କରି ହରିବାସର ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ସତ୍ଯମେତନ୍ନ ଵୈ ମିଥ୍ଯା ଧର୍ମିଷ୍ଠାନାଂ ଵିଶାରଦ । ପୌଷସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଯା ସଫଲା ନାମ ନାମତଃ
ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା। ପୌଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଯେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଆସେ, ତାହାକୁ 'ସଫଳା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।